Mədə və qarın nahiyəsində ağırlıq hissi insana ciddi diskomfort yaradan tez-tez rast gəlinən vəziyyətlərdən biridir. Bu səhifədə qarında və mədədə ağırlıq hissinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ümumi cərrah Dietoloq Endokrinoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Mədə və qarın nahiyəsində ağırlıq hissi insana ciddi diskomfort yaradan tez-tez rast gəlinən vəziyyətlərdən biridir. Adətən bu diskomfort yeməkdən sonra, xüsusilə qida yağlı, qızardılmış, həcmi böyük və ya həzm etmək çətin olduqda yaranır. Ağırlıq hissi ilə yanaşı tez-tez digər əlamətlər də müşahidə olunur: gəyirmə, ürəkbulanma, ürəkyanması, köpmə və qarında ağrı. Bu simptomlar həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala və adi gün ritmini poza bilər. Bir çox insan bu vəziyyəti hansı vasitələrin yüngülləşdirə biləcəyi, mədədə ağırlığı necə aradan qaldırmaq və yeməkdən sonra yenidən yüngüllük və rahatlıq hiss etmək üçün nə qəbul etmək lazım olduğu ilə maraqlanır. Ağırlıq şiddətli qarın ağrısı, qanlı qusma və ya nəcis, huşun itməsi ilə müşayiət olunarsa, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Növləri
Mədə və qarında ağırlıq bir çox amildən asılı olaraq müxtəlif şəkildə təzahür edə bilər. Tibbi təcrübədə bu əlamətin bir neçə meyara görə təsnifatı mövcuddur:
Mənşəyinə görə:
- Üzvi — xora, qastrit, şiş kimi həzm orqanlarındakı struktur dəyişikliklər fonunda inkişaf edir;
- Funksional — aşkar edilmiş anatomik zədələnmə olmadan orqanların iş qabiliyyətinin pozulması zamanı yaranır.
Yaranma vaxtına görə:
- Ac qarına — selikli qişanın iltihabından və ya mədə şirəsinin ifrazının pozulmasından xəbər verə bilər;
- Yeməkdən əvvəl — çox vaxt sinir tənzimlənməsinin pozulması və ya psixoemosional amillərlə bağlıdır;
- Yeməkdən sonra — həddindən artıq yemə və ya ağır qida qəbulu nəticəsində yaranan ən tez-tez rast gəlinən forma.
Diskomfortun yerləşməsinə görə:
- Epiqastral nahiyədə — mədə və mədəaltı vəzi xəstəlikləri üçün xarakterikdir;
- Göbək ətrafı zonada — nazik bağırsaqda yerləşən problemlərdən xəbər verə bilər;
- Qarının aşağı hissələrində — çox vaxt yoğun bağırsaq xəstəliklərində rast gəlinir.
Müşayiət edən təzahürlərə görə:
- Ifadəli ağrı ilə;
- Meteorizm ilə;
- Ürəkbulanma və ya gəyirmə ilə.
Belə təsnifat həkimə diaqnostik istiqaməti daha tez müəyyənləşdirməyə və fərdi müalicə sxemi seçməyə kömək edir.
Səbəbləri
Mədə və qarında ağırlıq hissini yaradan amillər çox ola bilər. Ən çox onlar qidalanma rejiminin pozulması, düzgün olmayan qida seçimi, həmçinin həzm orqanlarının xəstəlikləri ilə bağlıdır. Aşağıda bu əlamətin əsas səbəbləri göstərilib:
- Həddindən artıq yemə — bir dəfəyə həddindən artıq qida qəbulu mədəyə düşən funksional yükü artırır, onun divarlarını dartır və normal motor fəallığı pozur, bu da yavaş həzmə və ağırlığın yaranmasına səbəb olur.
- Yağlı və ədviyyatlı qida — yağlı, qızardılmış və acılı yeməklər yavaş həzm olunur, mədə şirəsinin artmış ifrazına səbəb olur, selikli qişanı qıcıqlandıraraq dolğunluq hissi yaradır.
- Mədənin hipokineziyası — mədənin hamar əzələlərinin yığılmasının yavaşıması qidanın durğunlaşmasına səbəb olur və ağırlıq hissi yaradır. Belə vəziyyət stress, hormonal pozğunluqlar və ya nevroloji disfunksiyalar fonunda yarana bilər.
- Qastrit, xora — həzm fermentlərinin istehsalı azalır, bu da qidanın normal parçalanmasına mane olur.
- Öd kisəsi ilə bağlı problemlər — daş olduqda ödün axını pozulur, bu isə yağların həzmini çətinləşdirir və xüsusən sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hissi yaradır.
- Stresli vəziyyətlər — psixoemosional gərginlik vegetativ sinir sisteminin patoloji aktivləşməsinə səbəb olur. Bu, həzmin neyrogen tənzimlənməsini pozaraq mədə və bağırsağın yığılmasını çətinləşdirir.
- Siqaretçəkmə və spirtli içkilərdən sui-istifadə — ayrılan maddələr selikli qişanın qoruyucu xüsusiyyətlərini azaldır, iltihab yaradır, selik və ferment əmələ gəlməsini pisləşdirir.
Bu səbəblərin əksəriyyətini həyat tərzinin dəyişdirilməsi, pəhriz və aşkar edilmiş xəstəliklərin vaxtında müalicəsi ilə aradan qaldırmaq olar.
Diaqnostika
Mədə və qarın nahiyəsində ağırlığın səbəbini dəqiq müəyyən etmək üçün hərtərəfli tibbi müayinədən keçmək lazımdır. Həkim həzm sisteminin fəaliyyətindəki funksional və ya üzvi pozğunluqları aşkar etməyə kömək edən laborator və instrumental müayinələr kompleksi təyin edir.
Bu üsulların tətbiqi həkimə mədə-bağırsaq traktının vəziyyətini kompleks şəkildə öyrənməyə, ağırlığın orqanların funksiyasının pozulması ilə, yoxsa toxumaların patoloji dəyişiklikləri ilə bağlı olduğunu aydınlaşdırmağa imkan verir. Lazımi müayinələrin seçimini və onların nəticələrinin şərhini adətən terapevt və ya qastroenteroloq aparır, o da əldə edilmiş məlumatlar əsasında müalicə sxemi formalaşdırır.
Tövsiyə edilə biləcək diaqnostik prosedurlar arasında aşağıdakılar var:
- Analizlər;
- Qastroskopiya;
- Qarın boşluğunun USM-i;
- Mədənin rentgeni.
Müalicə
Mədədə və qarında ağırlığın müalicəsi yalnız simptomu boğmağa deyil, ilkin səbəbi aradan qaldırmağa yönəlib. Əsas diqqət həyat tərzinin dəyişdirilməsinə, qidalanmanın normallaşdırılmasına və göstərişlərə əsasən dərman qəbuluna yetirilir.
Dərmansız tövsiyələr:
- Qida rejiminə riayət — gündə 4–6 dəfə kiçik hissələrlə yemək mədənin həddindən artıq yüklənməsinin qarşısını almağa və həzmi yaxşılaşdırmağa imkan verir.
- Rasiondan “zibil” qidaların çıxarılması — qızardılmış, kəskin, yağlı yeməkləri, fast-food, konservləri, qazlı içkiləri aradan qaldırmaq lazımdır.
- Zərərli vərdişlərdən imtina — mədənin selikli qişasının bərpasına və onun qoruyucu xüsusiyyətlərinin artmasına kömək edir.
- Orqanizmə stress təsirinin azaldılması — relaksasiya metodları, yoqa, nəfəs məşqləri narahatlıq səviyyəsini azaltmağa kömək edir ki, bu da mədə-bağırsaq traktının motorikasına müsbət təsir göstərir.
Medikamentoz terapiyaya (mədədə və qarında ağırlığa qarşı dərmanlar) aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Antasidlər və proton pompası inhibitorları — mədə şirəsinin turşuluğunu azaldır və selikli qişanın qıcıqlanmasını aşağı salır.
- Prokinetiklər — həzm traktının motorikasını optimallaşdırır, mədənin daha tez boşalmasına kömək edir.
- İltihabəleyhinə vasitələr — selikli qişadakı iltihabi dəyişikliklərin ifadəliliyini azaldır.
- Enterosorbentlər — toksinləri bağlayır və xaric edir, ümumi vəziyyəti yaxşılaşdırır.
- Probiotiklər və prebiotiklər — bağırsaq mikroflorasını, xüsusilə antibiotik qəbulundan sonra bərpa edir.
- Antibiotiklər — Helicobacter pylori aşkar edildikdə istifadə olunur.
- Fermentlər — yeməkdən sonra mədədə ağırlığa qarşı ən çox tələb olunan dərman vasitələridir.
Daha mürəkkəb hallarda, məsələn, xora xəstəliyinin kəskinləşməsində və ya öd daşı xəstəliyinin simptomlu gedişində cərrahi korreksiya tələb oluna bilər. Əlavə olaraq fizioterapevtik üsullar, müalicəvi qidalanma, sanatoriya-kurort müalicəsi istifadə oluna bilər.
Vacibdir: ağırlığa qarşı dərmanların özbaşına qəbulu təhlükəli ola bilər. Bütün preparatlar həkim tərəfindən diaqnoz və xəstənin ümumi vəziyyəti əsasında seçilməlidir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Mədədə və ya qarında ağırlıq əlaməti uzun müddət nəzərə alınmazsa və insan onun səbəbini aydınlaşdırmaq üçün addım atmazsa, ciddi nəticələr inkişaf edə bilər. Bunlardan bəziləri sağlamlıq üçün real təhlükə yaradır və təcili tibbi müdaxilə tələb edir:
- Mədə və ya onikibarmaq bağırsağın xora xəstəliyinin inkişafı — uzunmüddətli iltihab zamanı selikli qişada qanaya bilən və ya orqanın divarını tam zədələyə bilən epitel qüsurları yaranır. Bu, peritonit yaradır və təcili əməliyyat tələb edir.
- Selikli qişanın atrofiyası ilə müşayiət olunan xroniki qastrit — mədə şirəsi və fermentlərin istehsalının azalmasına, qida maddələrinin mənimsənilməsinin pozulmasına səbəb olur. Belə şəraitdə mədənin onkoloji xəstəlik riski artır.
- Öd yollarının daşlarla tutulması — kəskin xolesistit, mexaniki sarılıq və ya pankreatit inkişaf edir. Bu vəziyyətlər təcili əməliyyat üçün göstəriş ola bilər.
- Xroniki pankreatit — mədəaltı vəzinin işi tədricən pozulur, bu da daimi ağırlığa, ağrılara və şəkərli diabet riskinin artmasına gətirib çıxarır.
- Diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı — normal həzmi pozur, mədə şirəsinin qida borusuna tez-tez geri axmasına (reflüks) səbəb olur, bu da iltihab, eroziyalar və qida borusunun mümkün daralmasına gətirib çıxarır.
Qarında qəfləti, kəskin, güclənən ağrı qarın divarının bərkiməsi, qusma, yüksək hərarət və ya ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi ilə müşayiət olunursa, bu, kəskin qarın (o cümlədən peritonit) əlaməti ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Mədədə və ya qarında ağırlıq hissi müntəzəm narahat edirsə, mütəxəssisə müraciəti təxirə salmaq lazım deyil. Həkimə vaxtında müraciət əlverişsiz nəticələrin qarşısını almağa və lazımi tibbi yardım almağa kömək edir. Ağırlıq bir neçə gün ərzində keçmirsə, digər simptomlarla müşayiət olunursa və ya zamanla güclənirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Simptomların xarakterindən və şiddətindən asılı olaraq aşağıdakı mütəxəssislərin konsultasiyası tələb oluna bilər:
Yadda saxla!
Qarında və mədədə ağırlıq hissi diqqətdən kənarda qalmamalı narahatedici siqnaldır. Mütəxəssislər vurğulayır ki, əlamət əhəmiyyətsiz görünsə belə, onun müntəzəm təkrarlanması gizli həzm problemlərinin göstəricisi ola bilər. Ağırlığı müvəqqəti pozğunluq hesab etmək düzgün deyil — təkrarlanan epizodlarda müayinədən keçmək lazımdır.
Həkimlər vurğulayır: mədədə ağırlıq müstəqil xəstəlik deyil, həm qidalanma davranışına, həm də üzvi xəstəliklərə aid ola bilən pozğunluqların təzahürüdür. Belə əlamətlər çox vaxt qeyri-müntəzəm qidalanan, yağlı qida qəbul edən, alkoqoldan sui-istifadə edən və ya xroniki stress yaşayan insanlarda yaranır.
Suallar və cavablar
Mədədə ağırlığın əsas səbəbləri — həddindən artıq yemə, “ağır” və yağlı qidaların qəbulu, pozulmuş qidalanma davranışı, mədənin iltihabı, mədə motorikasının yavaşıması və s. Ağırlıq təkrarlanırsa, həkimə müraciəti təxirə salmaq lazım deyil.
Müalicə fərdi qaydada aparılır. Bu yanaşma təkcə dərman terapiyasını deyil, həyat tərzinin korreksiyasını da əhatə edir. Adətən mədə motorikasını optimallaşdıran, iltihabı aradan qaldıran, qidanın həzmini yaxşılaşdıran preparatlar tətbiq olunur. İnsanın psixoemosional vəziyyəti də böyük əhəmiyyət daşıyır: stress və narahatlıq vegetativ sinir sisteminə təsir vasitəsilə mədə əlamətlərini xeyli gücləndirə bilər.
Konkret müalicə proqramı yalnız səbəb müəyyən edildikdən sonra tərtib olunur. Bunlar turşuluğu azaldan, motorikanı normallaşdıran və ya selikli qişanı qoruyan vasitələr ola bilər. Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq olmaz — dərmanın yanlış seçimi problemi ağırlaşdıra bilər.
Qidalanmanı nəzərdən keçirmək lazımdır — artmış qazəmələgəlməyə səbəb olan məhsulları (paxlalılar, kələm, qazlı içkilər) istisna etmək. Mikrofloranı normallaşdıran və meteorizmi azaldan preparatlardan istifadə edilə bilər. Əlamətlər davam edərsə, müayinədən keçmək lazımdır.
Vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün bir neçə saat qida qəbul etməmək, isti su içmək, yüngül gəzinti etmək olar. Bəzən ferment preparatları və ya motorikanı yaxşılaşdıran vasitələr (həddindən artıq yemə və mədədə ağırlıq üçün tabletlər) kömək edir. Əlamət təkrar yarandıqda həkim məsləhəti göstərişdir.
Mədədə ağırlıq fonunda güclü ağrı, xüsusən qan qarışığı olan təkrar qusma, yüksək hərarət, huşunu itirmə, zəiflik hissi, qara rəngli nəcis yarandıqda dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır. Bu əlamətlər daxili qanaxmaya və ya dərhal diaqnostika və müalicə tələb edən kəskin iltihaba işarə edə bilər.
