Ağız boşluğunun selikli qişasının — dil, ağız döşəməsi, yanaq, diş əti, damağın bədxassəli şişi; ən çox yastı hüceyrəli xərçəng.
Ağız boşluğu xərçənginin əksəriyyəti selikli qişanın örtük epitelisindən böyüyən yastı hüceyrəli xərçəngdir. Ən çox dilin yan səthləri və ağız boşluğunun döşəməsi zədələnir. Şiş adi baxışda görünür, buna görə şübhəli sahəni çox vaxt ilk olaraq stomatoloq aşkar edir. Erkən aşkarlanma müalicəni xeyli asanlaşdırır, nitq və udma funksiyalarını qoruyur.
Səbəblər və risk amilləri
- Siqaret və tüstüsüz tütünün istənilən forması (nasvay, çeynənən tütün), betel çeynəmə.
- Alkoqoldan sui-istifadə — siqaretlə birlikdə risk dəfələrlə artır.
- Xərçəngönü dəyişikliklər: leykoplakiya (ağ ləkələr), eritroplakiya (qırmızı ləkələr).
- Dişlərin iti kənarları və ya narahat protezlə selikli qişanın xroniki travması, ağız gigiyenasının pis olması.
- Ağız-udlaq xərçəngi (dilin kökü, badamcıqlar) üçün — insan papilloma virusu infeksiyası.
Simptomlar
2–3 həftədən uzun sağalmayan yara və ya çat, selikli qişada ağ və ya qırmızı ləkə, yanaqda və ya dildə bərkimə, qanaxma, çeynəyərkən və udarkən ağrı, dilin və ya dodağın keyiməsi, diş əti xəstəliyi olmadan dişlərin laxlaması, protezin yaxşı oturmaması, boyunda böyümüş limfa düyünü.
Diaqnostika
Həkimin (stomatoloq, otorinolarinqoloq və ya onkoloq) baxışı və palpasiyası, şübhəli sahənin biopsiyası. Yayılmanı qiymətləndirmək üçün üz və boynun MRT və ya KT-si, boyun limfa düyünlərinin USM-i, göstəriş olduqda PET-KT aparılır.
Müalicə
Əsas üsul şişin sağlam toxuma ehtiyatı ilə cərrahi yolla çıxarılmasıdır, çox vaxt boyun limfa düyünləri də çıxarılır və defekt bərpa edilir. Əməliyyatdan sonra risk amilləri olduqda şüa və ya kimya-şüa terapiyası təyin olunur. Yayılmış və ya əməliyyat olunmayan şişdə kimya-şüa müalicəsi, immunoterapiya, hədəf preparatlar istifadə edilir. Nitqin və udmanın reabilitasiyası, loqopedin köməyi, şüalanmadan əvvəl ağız boşluğunun sanasiyası vacibdir.
Profilaktika
Tütünün bütün növlərindən və alkoqoldan imtina, dişlərin müalicəsi, protezlərin uyğunlaşdırılması, selikli qişanın baxışı ilə stomatoloqa müntəzəm müraciət, İPV-yə qarşı peyvənd.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- Ağızda 2–3 həftəyə keçməyən yara, ləkə və ya bərkimə.
- Artan ağrı, ağzı açmağın və ya udmanın çətinləşməsi, dilin keyiməsi.
- Dayanmayan bol ağız qanaxması — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Xərçəng
Əlaqəli terminlər
- Yastı hüceyrəli xərçəng
- İnsan papilloma virusu
- Nikotin asılılığı
- Stomatit
- Biopsiya
- Şüa terapiyası
- Qırtlaq xərçəngi
