Konkret müalicənin bu pasiyentdə effektiv olub-olmayacağını əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verən bioloji göstəricidir.
Prediktiv biomarker şişin və ya orqanizmin müəyyən müalicəyə cavabı proqnozlaşdıran ölçülə bilən xüsusiyyətidir. Onun əsas sualı belədir: «Bu dərman məhz bu pasiyentə kömək edəcəkmi?». Prediktiv biomarkerlər fərdiləşdirilmiş tibbin əsasını təşkil edir: onlar effektiv terapiyanı fayda görəcək şəxslərə təyin etməyə, digərlərini isə faydasız müalicədən və onun yan təsirlərindən qorumağa imkan verir.
Anlayışın mahiyyəti
Prediktiv biomarkeri proqnostik biomarkerdən fərqləndirmək vacibdir. Proqnostik göstərici müalicədən asılı olmayaraq xəstəliyin ehtimal olunan gedişi barədə, prediktiv göstərici isə konkret müdaxilənin faydası barədə məlumat verir. Eyni marker hər iki rolu oynaya bilər: məsələn, süd vəzisi xərçəngində HER2 hiperekspressiyası daha aqressiv gedişlə əlaqəlidir və eyni zamanda anti-HER2 preparatların effektivliyini proqnozlaşdırır.
Nümunələr
- estrogen və progesteron reseptorları — süd vəzisi xərçəngində hormonal terapiyaya cavab;
- HER2 — süd vəzisi və mədə xərçəngində anti-HER2 hədəf preparatların effektivliyi;
- EGFR mutasiyaları, ALK və ROS1 yenidənqurulmaları — ağciyər xərçəngində tirozinkinaza inhibitorlarına cavab;
- BRAF V600 mutasiyası — melanomada BRAF və MEK inhibitorlarının effektivliyi;
- RAS mutasiyaları — kolorektal xərçəngdə anti-EGFR anticisimlərdən faydanın olmaması;
- BRCA mutasiyaları və homoloji rekombinasiya çatışmazlığı — PARP inhibitorlarına cavab;
- PD-L1 ekspressiyası, mikrosatellit qeyri-sabitliyi, mutasiya yükü — immunoterapiyaya cavab ehtimalı.
Necə müəyyən edilir
İmmunohistokimya, FISH, PZR, yeni nəsil sekvenləşdirmə, dövr edən şiş DNT-sinin analizi istifadə olunur. Bir çox hədəf preparat üçün test təyinatın məcburi şərtidir (müşayiətedici diaqnostika).
Klinik əhəmiyyəti
Biomarkerin dəqiq təyini keyfiyyətli material və sertifikatlı laboratoriya tələb edir: yanlış nəticə pasiyenti effektiv müalicədən məhrum edə bilər. Bundan əlavə, şiş müalicənin təsiri ilə dəyişə bilər və proqressiya zamanı bəzən təkrar testləşdirmə tələb olunur. Heç bir biomarker cavaba 100% zəmanət vermir, buna görə nəticəni onkoloq digər məlumatlarla birlikdə şərh edir.
Əlaqəli terminlər
- Proqnostik biomarker
- HER2
- PD-L1
- Şişin mutasiya yükü
- Hədəf terapiya
- Xərçəngin immunoterapiyası
- Fərdiləşdirilmiş tibb
- Yeni nəsil sekvenləşdirmə
