Hepar

Qaraciyər sağ qabırğaaltı nahiyədə yerləşən insanın ən böyük vəzisidir; toksinləri zərərsizləşdirir, zülallar sintez edir, öd hasil edir və maddələr mübadiləsini tənzimləyir.

Qaraciyər böyüklərdə təxminən 1,2–1,6 kq çəkisi olan, qarının sağ yuxarı hissəsində diafraqmanın altında yerləşən həyati vacib orqandır. O, qanı iki mənbədən alır: qaraciyər arteriyasından (oksigenlə zəngin) və qapı venasından (bağırsaq, mədə və dalaqdan gələn, sorulmuş maddələrlə doymuş qan). Qaraciyər unikal regenerasiya qabiliyyətinə malikdir — orqanın bir hissəsi çıxarıldıqdan sonra qalan toxuma həcmi bərpa edə bilir.

Quruluşu və funksiyası

Orqan sağ və sol paylara və səkkiz seqmentə bölünür ki, bu da cərrahiyyə üçün vacibdir. Əsas struktur vahidi hepatositlərdən təşkil olunmuş qaraciyər paycığıdır, onların arasından qan kapilyarları və öd kanalcıqları keçir. Qaraciyərin əsas funksiyaları:

toksinlərin, ammonyakın, alkoqolun və dərmanların zərərsizləşdirilməsi;
zülalların sintezi — albumin, qanın laxtalanma amilləri, daşıyıcı zülallar;
yağların həzmi və A, D, E, K vitaminlərinin sorulması üçün zəruri olan ödün hasil edilməsi;
karbohidrat (qlikogen ehtiyatı, qlükoza səviyyəsinin saxlanması), yağ və xolesterin mübadiləsi;
dəmir, mis, B12 vitamininin saxlanması;
hemoqlobinin parçalanma məhsulu olan bilirubinin işlənməsi.

Klinik əhəmiyyəti

Qaraciyər zədələnməni uzun müddət kompensasiya edir və «ağrımır» — onda ağrı reseptorları yoxdur, yalnız gərilmiş kapsul ağrılı ola bilər. Ona görə xəstəliklər çox vaxt analizlər əsasında təsadüfən aşkarlanır. Qaraciyərin işi ALT və AST (hüceyrə zədələnməsi), bilirubin, qələvi fosfataza və QQT (ödün axını), albumin və protrombin vaxtı (sintetik funksiya) ilə qiymətləndirilir. Quruluşu USM, elastoqrafiya, KT və MRT ilə yoxlanılır.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

piy (metabolik disfunksiya ilə əlaqəli) və alkoqol mənşəli qaraciyər xəstəlikləri;
virus və autoimmun hepatitlər;
qaraciyər fibrozu və sirrozu, portal hipertenziya, qaraciyər çatışmazlığı;
xolestatik xəstəliklər: birincili biliar xolangit, sklerozlaşan xolangit;
irsi xəstəliklər: hemoxromatoz, Vilson-Konovalov xəstəliyi;
kistalar, hepatosellülyar karsinoma və metastazlar.

Alkoqolda mötədillik, normal çəki, A və B hepatitlərinə qarşı peyvənd və həkim təyinatı olmadan dərmanlarla ehtiyatlı davranmaq qaraciyəri qorumağa kömək edir.