Müsariqə damarlarının daralması və ya tutulması nəticəsində bağırsağın qan təchizatının çatışmazlığı; kəskin forması həyat üçün təhlükəli cərrahi vəziyyətdir.
Mezenterial işemiya müsariqə arteriyaları (ən çox yuxarı müsariqə arteriyası) və ya venaları vasitəsilə bağırsağa çox az qan gəldikdə yaranır. Kəskin forma saatlar ərzində inkişaf edir və təcili müalicə olunmadıqda bağırsağın nekrozuna, peritonitə və sepsisə gətirib çıxarır. Adətən aterosklerotik olan xroniki forma yeməkdən sonra ağrı və arıqlama ilə özünü göstərir.
Səbəblər və risk amilləri
- Emboliya — ürəkdən qopan tromb müsariqə arteriyasına düşür; əsas fon qulaqcıqların fibrillyasiyası, yaxın vaxtda keçirilmiş infarkt, qapaq qüsurlarıdır.
- Ateroskleroz fonunda müsariqə arteriyasının trombozu.
- Qan axınının kəskin azalması zamanı qeyri-okklüziv işemiya: şok, ağır ürək çatışmazlığı, damarları daraldan dərmanlar.
- Trombofiliya, sirroz, qarında iltihab, onkoloji xəstəliklər zamanı müsariqə venalarının trombozu.
Simptomlar
Kəskin işemiya üçün baxış məlumatlarına uyğun gəlməyən çox şiddətli qarın ağrısı xarakterikdir: qarın hələ yumşaqdır, insan isə ağrıdan çırpınır. Qusma, tez-tez defekasiya, sonra nəcisdə qan, köp, qarın əzələlərinin gərginliyi, qızdırma, təzyiqin düşməsi mümkündür. Xroniki işemiya yeməkdən 15–60 dəqiqə sonra küt ağrı ilə təzahür edir, buna görə insan yemək yeməkdən qorxmağa başlayır və çəki itirir.
Diaqnostika
Kəskin formadan şübhələndikdə seçim üsulu qarın boşluğunun təcili KT-angioqrafiyasıdır. Qan analizləri (leykositlər, laktat, D-dimer) kömək edir, lakin normal göstəricilər diaqnozu istisna etmir. Xroniki formada müsariqə arteriyalarının dupleks skanlaması və KT-angioqrafiyası istifadə olunur.
Müalicə
Kəskin mezenterial işemiya stasionarda təcili müalicə olunur: infuzion terapiya, antikoaqulyantlar, antibiotiklər və qan axınının mümkün qədər tez bərpası — trombun endovaskulyar aspirasiyası, stentləmə və ya açıq embolektomiya və şuntlama. Həyat qabiliyyətini itirmiş bağırsaq hissələri çıxarılır, çox vaxt 1–2 gündən sonra təkrar reviziya aparılır. Venoz tromboz adətən antikoaqulyantlarla müalicə olunur. Xroniki formada kəskin epizodun qarşısını almaq üçün planlı stentləmə və ya şuntlama aparılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qəfil şiddətli qarın ağrısı, xüsusən yaşlı insanda, qulaqcıqların fibrillyasiyası və ya aterosklerozu olan şəxslərdə qusma, nəcisdə qan, zəiflik, təzyiqin düşməsi ilə müşayiət olunarsa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Həkim baxışından əvvəl ağrıkəsici qəbul etməyin. Arıqlama və hər yeməkdən sonra ağrı damar cərrahında planlı müayinə üçün səbəbdir.
Üst termin: İşemiya
Əlaqəli terminlər
- Qarın ağrısı
- Qulaqcıqların fibrillyasiyası
- KT-angioqrafiya
- Laktat
- Tromboz
- Bağırsaq keçməməzliyi
- Ateroskleroz
- İşemiya
