PD-L1 — şişin immun hüceyrələri «söndürmək» üçün istifadə etdiyi zülaldır; toxumadakı səviyyəsi immunoterapiyanın uyğunluğunu qiymətləndirməyə kömək edir.
PD-L1 (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü reseptorunun 1-ci liqandı) hüceyrə səthində yerləşən zülaldır. O, T-limfositlərdəki PD-1 reseptoru ilə birləşərək immun cavabı zəiflədir. Bir çox şiş immun hücumdan qaçmaq üçün bu mexanizmdən istifadə edir. İmmun nəzarət nöqtəsi inhibitorları (anti-PD-1 və anti-PD-L1 anticisimləri) bu «əyləci» aradan qaldırır. PD-L1 şiş toxumasında immunohistokimyəvi üsulla müayinə olunur.
Nə üçün təyin edilir
PD-L1 müayinəsi onkoloqa immunoterapiyanın ehtimal olunan faydasını qiymətləndirməyə və müalicə sxemini seçməyə imkan verir. Ən çox qeyri-kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngində, baş-boyun xərçəngində, mədə və qida borusu xərçəngində, uşaqlıq boynu xərçəngində, üçqat neqativ süd vəzisi xərçəngində və urotelial xərçəngdə təyin olunur. Hər preparat və hər şiş növü üçün ayrıca test və ayrıca hədd təsdiqlənib.
Hazırlıq
Pasiyentdən hazırlıq tələb olunmur: biopsiya materialı və ya çıxarılmış şiş müayinə edilir. Toxumanın düzgün fiksasiyası və nümunədə kifayət qədər şiş hüceyrəsinin olması vacibdir. Bəzən arxiv parafin blokları istifadə edilir, lakin material köhnə və ya az olduqda həkim təkrar biopsiya təklif edə bilər.
Normalar və nəticənin qiymətləndirilməsi
Adi mənada norma yoxdur — nəticə faiz və ya bal ilə ifadə olunur:
- TPS (tumor proportion score) — PD-L1 ilə boyanan şiş hüceyrələrinin payı. Ağciyər xərçəngində 1%-dən az, 1–49% və 50% və daha çox həddləri əhəmiyyətli sayılır.
- CPS (combined positive score) — həm şiş, həm də immun hüceyrələri nəzərə alır; mədə, qida borusu, baş-boyun və uşaqlıq boynu xərçəngində tətbiq edilir.
- IC/TC — bəzi test sistemlərində immun və ya şiş hüceyrələrinin ayrıca qiymətləndirilməsi.
Müxtəlif anticisimlərin (22C3, SP263, SP142 klonları və s.) nəticələri həmişə bir-birini əvəz etmir, buna görə rəydə istifadə olunan test sistemi göstərilir.
Kənarlaşmaların səbəbləri və məhdudiyyətlər
Yüksək PD-L1 immunoterapiyaya cavab ehtimalını artırır, lakin onu zəmanət etmir; aşağı göstərici isə faydanı tam istisna etmir. Ekspressiya şişin müxtəlif hissələrində fərqli olur və kimyaterapiya və ya şüalanmadan sonra dəyişə bilər. Buna görə PD-L1 digər biomarkerlərlə — şişin mutasiya yükü, MSI/dMMR statusu, drayver mutasiyalar (EGFR, ALK) ilə birlikdə qiymətləndirilir. Müalicə barədə qərarı onkoloq verir.
Üst termin: Prediktiv biomarker
Əlaqəli terminlər
- Xərçəngin immunoterapiyası
- Ağciyər xərçəngi
- İmmunohistokimyəvi müayinə
- Şişin mutasiya yükü
- Prediktiv biomarker
- İmmunoterapiya
- Hədəf terapiya
- Patohistoloji müayinə
