COVID-19-dan sonra davam edən və ya yeni yaranan, aylarla sürən və başqa xəstəliklərlə izah olunmayan simptomlar.
Sinonimlər: Postkovid, Uzunmüddətli COVID
Postkovid sindromu keçirilmiş koronavirus infeksiyasından sonra gündəlik həyata mane olan şikayətlərin qalması və ya ilk dəfə yaranması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. ÜST-ün tərifinə görə, simptomlar yoluxmadan üç ay sonra mövcuddursa, ən azı iki ay davam edirsə və başqa diaqnozla izah olunmursa, bu sindromdan danışılır. Sindrom COVID-19-un yüngül gedişindən sonra da rast gəlinir; əksər insanlarda vəziyyət tədricən yaxşılaşır.
Səbəblər və risk amilləri
Mexanizmlər hələ öyrənilir: virus fraqmentlərinin qalması, xroniki iltihab, autoimmun reaksiyalar, mikrosirkulyasiya və vegetativ sinir sisteminin pozulması müzakirə olunur. Risk kəskin infeksiyanın ağır keçdiyi hallarda, qadınlarda, piylənmə, şəkərli diabet və xroniki ağciyər xəstəlikləri olanlarda daha yüksəkdir; peyvənd sindromun ehtimalını azaldır.
Simptomlar
- güclü yorğunluq və fiziki və ya zehni yükdən sonra vəziyyətin pisləşməsi;
- təngnəfəslik, öskürək, hava çatışmazlığı hissi;
- «beyin dumanı»: diqqətin və yaddaşın zəifləməsi;
- ürəkdöyünmə, ayağa qalxarkən başgicəllənmə;
- qoxu və dad hissinin pozulması, yuxu pozuntuları, narahatlıq, ruh düşkünlüyü;
- əzələ və oynaq ağrıları, baş ağrısı.
Diaqnostika
Postkovid sindromu üçün xüsusi analiz yoxdur. Həkim digər səbəbləri istisna edir: anemiya, qalxanabənzər vəzin funksiya pozuntuları, ürək çatışmazlığı, tromboemboliya, depressiya. Göstərişə görə qan analizləri, EKQ, exokardioqrafiya, pulsoksimetriya, spirometriya, ağciyərlərin KT-si, ortostatik sınaq təyin olunur.
Müalicə
Universal dərman yoxdur, müalicə konkret simptomlara yönəlir. Dozalaşdırılmış reabilitasiya vacibdir: tənəffüs gimnastikası, həddindən artıq yüklənmədən sonrakı kəskinləşmələrdən qaçmaq üçün fəallığın planlaşdırılaraq tədricən artırılması (peysinq). Lazım olduqda kardioloq, nevroloq, pulmonoloq, psixoterapevt cəlb edilir. Dərmanları həkim üstünlük təşkil edən əlamətlərə görə seçir.
Profilaktika
COVID-19-a qarşı peyvənd və risk qrupundakı insanlarda kəskin infeksiyanın vaxtında müalicəsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- 5 dəqiqədən çox davam edən və ya istirahətdə keçməyən döş qəfəsində ağrı — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
- istirahətdə qəfil təngnəfəslik, qanhayxırma, bir ayaqda şişkinlik və ağrı;
- üzün asimmetriyası, qolda və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması — dərhal 103;
- huşunu itirmə, ürək fəaliyyətində nəzərəçarpan fasilələr.
Əlaqəli terminlər
- Koronavirus infeksiyası
- Xroniki yorğunluq sindromu
- Təngnəfəslik
- Yorğunluq
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu
- Yüngül koqnitiv pozuntu
- Oksigen saturasiyası
- Spirometriya
