Babasil zamanı həkimə müraciət çox vaxt son ana qədər təxirə salınır, halbuki erkən mərhələdə əməliyyatsız keçinmək mümkündür. Məqalədə minimal invaziv üsulların nədən ibarət olduğu və hansı mərhələdə təsirli olduqları nəzərdən keçirilir.
Babasil (hemorroy) kimi proktoloji xəstəliklər insana xeyli narahatlıq və ağrı gətirir. Lakin həkimə müraciət çox vaxt son ana qədər təxirə salınır. Səbəb təkcə vaxt çatışmazlığı deyil, həm də müasir proktologiya haqqında köhnəlmiş təsəvvürlər və utancaqlıqdır. Bu isə vəziyyətin ağırlaşmasına gətirib çıxarır, çünki xəstəlik öz-özünə keçib getmir.
Müasir proktologiyada babasilin müalicəsi həmişə əməliyyat demək deyil. Xəstəliyin ilkin və orta dərəcələrində ambulator şəraitdə aparılan, cərrahi kəsik tələb etməyən üsullar tətbiq olunur. Yalnız bəzi hallarda cərrahi müdaxilə zəruri olur. Seçimi proktoloq müayinədən sonra edir.
Babasil nədir
Babasil düz bağırsağın aşağı hissəsində və anal kanal ətrafında yerləşən hemorroidal damar yastıqlarının genişlənməsi, iltihabı və yerdəyişməsidir. Normada bu yastıqlar anal kanalın bağlanmasında iştirak edir. Müxtəlif amillərin təsirindən onların damar divarı zəifləyir, qan toplanır və düyünlər əmələ gəlir.
Düyünlərin yerləşməsinə görə daxili, xarici və qarışıq babasil ayırd edilir. Daxili düyünlər bağırsağın içində yerləşir və ilkin mərhələdə ağrı vermir, xarici düyünlər isə anal kanalın xaricində hiss olunur. Xəstəlik tədricən irəliləyir və vaxtında müalicə olunmadıqda ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Səbəblər və risk amilləri
Babasilin inkişafına bir çox amil şərait yaradır. Əksər hallarda səbəb bir neçə amilin birləşməsidir:
- uzun müddət oturaq iş və az hərəkətli həyat tərzi;
- davamlı qəbizlik və ya tez-tez ishal;
- defekasiya zamanı uzun müddət ıxınma, tualetdə uzun oturmaq;
- ağır əşyaların qaldırılması, ağır fiziki yük;
- hamiləlik və doğuş;
- artıq çəki, qidada lifin azlığı;
- spirtli içkilərdən, kəskin və ədviyyatlı qidalardan sui-istifadə;
- irsi meyl və damar divarının zəifliyi.
Əlamətlər və xəstəliyin dərəcələri
Babasilin əlamətləri mərhələdən asılıdır. Ən çox rast gəlinən şikayətlər: defekasiya zamanı qanaxma, anal nahiyədə qaşınma, yanma, yad cisim hissi, düyünlərin düşməsi və ağrı. Xəstəlik adətən 4 dərəcəyə bölünür.
| Dərəcə | Əsas xüsusiyyət | Ümumi yanaşma |
|---|---|---|
| I | Düyünlər düşmür, defekasiya zamanı qanaxma ola bilər | Pəhriz, dərman və minimal invaziv üsullar |
| II | Düyünlər defekasiya zamanı düşür, sonra özü geri qayıdır | Əməliyyatsız ambulator üsullar |
| III | Düyünlər düşür və əllə geri yerləşdirilməlidir | Əməliyyatsız üsullar və ya cərrahi müalicə, həkim qərarı ilə |
| IV | Düyünlər daimi düşmüş vəziyyətdədir, geri yerləşmir | Adətən cərrahi müalicə |
Əməliyyatsız müalicə üsulları
Əməliyyatsız üsullar ambulator şəraitdə aparılır və adətən xəstəxanada yatmağı tələb etmir. Bir neçə üsul fərdi olaraq və ya birgə tətbiq oluna bilər. Seçim düyünlərin sayından, dərəcədən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.
| Üsul | Mahiyyəti | Nə vaxt tətbiq olunur |
|---|---|---|
| İnfraqırmızı və ya lazer fotokoaqulyasiya | İstilik təsiri ilə düyünü qidalandıran damarların bağlanması | İlkin və orta dərəcələrdə, daxili düyünlərdə |
| Skleroterapiya | Düyünə xüsusi preparatın yeridilməsi, damar divarlarının bir-birinə yapışması | Qanaxma ilə müşayiət olunan ilkin dərəcələrdə |
| Rezin halqa ilə liqasiya | Düyünün əsasına halqa qoyulur, qan axını kəsilir və düyün bir neçə gündən sonra düşür | Düşən daxili düyünlərdə |
| Dərman müalicəsi | Venotonik, iltihabəleyhinə və yerli (şam, məlhəm) vasitələr | Kəskin əlamətlərin azaldılması və dəstək kimi |
| Pəhriz və rejim | Lif, maye, hərəkət, qəbizliyin aradan qaldırılması | Bütün hallarda əsas şərt |
Dərman vasitələrinin növünü və istifadə müddətini yalnız proktoloq təyin edir. Özbaşına preparat qəbul etmək əlamətləri müvəqqəti azalda bilər, lakin səbəbi aradan qaldırmır və ciddi xəstəliyin gec aşkarlanmasına səbəb ola bilər.
Prosedur necə keçir
Əməliyyatsız müdaxilələr ambulator qaydada aparılır, adətən ümumi anesteziya tələb etmir. Ümumi gedişat aşağıdakı kimidir, konkret protokol seçilən üsuldan asılıdır:
- Müayinə. Proktoloq şikayətləri dinləyir, anal nahiyəyə baxır, lazım olduqda rektal müayinə və anoskopiya aparır.
- Əks göstərişlərin yoxlanması. Həkim xroniki xəstəlikləri, qan durulaşdırıcı dərmanları və digər faktorları nəzərə alır.
- Hazırlıq. Bəzi üsullardan əvvəl bağırsağın təmizlənməsi və ya yerli ağrısızlaşdırma lazım olur.
- Müdaxilə. Seçilmiş üsul (fotokoaqulyasiya, skleroterapiya, liqasiya) düyünə tətbiq edilir. Prosedur adətən qısa vaxt aparır.
- İzləmə. Həkim vəziyyəti qiymətləndirir, tövsiyələr verir və lazım olduqda təkrar qəbul təyin edir.
Nəticə və bərpa
Əməliyyatsız müdaxilələrdən sonra bərpa dövrü cərrahi müdaxilələrə nisbətən qısa olur. Aşağıdakı müddətlər təxminidir və fərdi dəyişir:
- Prosedurun günüAnal nahiyədə yüngül narahatlıq, dolğunluq hissi və ya yüngül ağrı ola bilər. Adətən həmin gün evə qayıtmaq mümkündür.
- İlk günlərDefekasiya zamanı yüngül qanlı ifrazat ola bilər. Həkimin tövsiyəsinə uyğun pəhriz və gigiyena saxlanılır, ağır fiziki yükdən çəkinilir.
- Bir neçə həftəDüyünlərin kiçilməsi, qanaxmanın və qaşınmanın azalması gözlənilir. Lazım olduqda növbəti seans planlaşdırılır.
- Sonrakı aylarNəticə həkim baxışı ilə qiymətləndirilir. Residivin qarşısını almaq üçün həyat tərzi tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Kimə uyğundur, kimə uyğun deyil
Əməliyyatsız üsullar hər pasiyent üçün uyğun deyil. Qərarı proktoloq müayinədən sonra verir.
Çox vaxt uyğundur
- I–II, bəzən III dərəcə daxili babasil;
- defekasiya zamanı qanaxma ilə gedən ilkin mərhələ;
- cərrahi müdaxilədən çəkinən pasiyentlər;
- əks göstərişi olmayan və müşahidəyə hazır insanlar.
Uyğun olmaya bilər
- IV dərəcə və geri qayıtmayan düyünlər;
- kəskin iltihab, tromboz və ya irinləmə;
- qanın laxtalanmasının ağır pozğunluqları;
- şübhəli onkoloji dəyişiklik, əlavə müayinə tələb edən hallar.
Mümkün yan təsirlər və ağırlaşmalar
Əməliyyatsız üsullar nisbətən yüngül keçsə də, müvəqqəti reaksiyalar mümkündür:
- anal nahiyədə ağrı, dolğunluq hissi, bağırsağı boşaltmaq istəyi;
- yüngül qanaxma, xüsusilə ilk günlərdə;
- müvəqqəti ödem və qaşınma;
- nadir hallarda tromboz, güclü ağrı, infeksiya və ya sidik ifrazının çətinləşməsi.
Diqqət!
Bəzi əlamətlər başqa ciddi xəstəliklərə də işarə edə bilər, məsələn düz bağırsağın şişi. Buna görə qanaxma yaranan hər halda həkim müayinəsi tələb olunur, özünüdiaqnostika ilə kifayətlənmək olmaz.
Profilaktika
Babasilin yenidən yaranmasının qarşısını almaq üçün sadə qaydalara əməl etmək vacibdir:
- qidada lifin miqdarını artırmaq: tərəvəz, meyvə, dənli məhsullar;
- kifayət qədər maye içmək, qəbizliyin qarşısını almaq;
- tualetdə uzun oturmamaq, ıxınmamaq;
- gün ərzində hərəkət etmək, oturaq işdə fasilələr vermək;
- spirtli içkiləri, kəskin və ədviyyatlı qidaları məhdudlaşdırmaq;
- artıq çəkini azaltmaq, ağır yükdən çəkinmək;
- anal gigiyenaya diqqət etmək;
- şikayətlər başlayanda gecikdirmədən proktoloqa müraciət etmək.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Babasilin müalicəsini təxirə salmaq vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Aşağıdakı hallarda gecikdirmədən proktoloqa müraciət edin.
Həkimə müraciət edin
- defekasiya zamanı və ya sonra qanaxma;
- anal nahiyədə güclü ağrı, sərt və ağrılı şişkinlik;
- düyünlərin tez-tez düşməsi və geri qayıtmaması;
- nəcisin formasının və tezliyinin davamlı dəyişməsi;
- qanaxma ilə yanaşı zəiflik, solğunluq və ya baş gicəllənməsi.
Babasil haqqında yanlış təsəvvürlər
Babasillə bağlı bir çox yanlış fikir insanları həkimə müraciət etməkdən çəkindirir. Ən çox rast gəlinən mifləri ayırd etmək vacibdir:
- «Babasil yalnız yaşlılarda olur». Əslində hamiləlik, oturaq iş və qəbizlik gənc yaşda da risk yaradır;
- «Müalicə həmişə əməliyyatla bitir». Bir çox hallarda ambulator, kəsiksiz üsullar yetərli olur;
- «Qanaxma babasildir, araşdırmağa ehtiyac yoxdur». Qanaxma başqa ciddi xəstəliyin də əlaməti ola bilər;
- «Həkimdən utanmaq olar». Proktoloq gündəlik olaraq belə şikayətlərlə işləyir, müayinə peşəkar və gizli aparılır;
- «Məlhəm babasili tamamilə sağaldır». Yerli vasitələr əlamətləri yüngülləşdirə bilər, lakin düyünü aradan qaldırmır.
Müalicə seçimi necə edilir
Əməliyyatsız üsulların hamısı hər pasiyent üçün uyğun deyil, buna görə həkim aşağıdakıları nəzərə alır: düyünlərin sayı və yeri, xəstəliyin dərəcəsi, qanaxmanın olması, yanaşı xəstəliklər, pasiyentin gözləntiləri və gündəlik həyat tərzi. Bəzən bir seans kifayət edir, bəzən kombinə edilmiş üsul və ya bir neçə seans lazım olur.
Əməliyyatsız müalicə cərrahiyyənin rəqibi deyil, xəstəliyin ilkin və orta mərhələlərində tətbiq olunan qənaətcil yanaşmadır. Gec müraciət edildikdə və düyünlər böyüdükdə cərrahi müalicə zəruri ola bilər. Buna görə şikayət başlayanda gecikdirmək düzgün deyil.
Əlaqəli Xəstəliklər
Xroniki hemorroy
Xroniki hemorroy anal kanalın hemorroidal damar yastıqcıqlarının böyüməsi və simptomatik hala gəlməsi ilə əlaqəli xəstəlikdir. Qanama, prolaps, qaşınma…
İstiqamət: Proktologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Əlamətlər müvəqqəti azala bilər, lakin düyünlər özbaşına yox olmur. Müalicə olunmayan babasil irəliləyir və qanaxma, tromboz kimi ağırlaşmalara gətirə bilər.
Əksər üsullar yaxşı dözülür və ağrısızlaşdırma tələb etmir, bəzi hallarda yerli anesteziya tətbiq olunur. Prosedurdan sonra yüngül narahatlıq ola bilər.
Bəli, həyat tərzi və risk amilləri dəyişməzsə, yeni düyünlər yarana bilər. Qidalanmaya, hərəkətə və qəbizliyin qarşısını almağa diqqət etmək residiv riskini azaldır.
Hamiləlikdə müalicə ehtiyatla və həkim nəzarəti ilə, əsasən pəhriz, rejim və təhlükəsiz dərman vasitələri ilə aparılır. Müdaxilələr üçün qərarı həkim verir.
Əksər pasiyentlər qısa müddətdən sonra adi fəaliyyətə qayıdır. Ağır fiziki yükdən, spirtli içkilərdən, kəskin qidalardan isə həkimin tövsiyə etdiyi müddət ərzində çəkinmək lazımdır.
Babasil xərçəng deyil və ona çevrilmir. Lakin qanaxma düz bağırsaq xərçənginin də əlaməti ola bilər, buna görə qanaxma yarandıqda həkim müayinəsi vacibdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.