Dirsək oynağının artrozu degenerativ-distrofik xarakterli xəstəlikdir. Proses zamanı oynaq qığırdağı zədələnir, aşınır. Bu zaman sinovial mayenin həcmi azalır və sümüklərin ucları arasında sürtünmənin artmasına səbəb olur. Həmçinin osteofitlərin çoxalması ilə müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Dirsək oynağının artrozu degenerativ-distrofik xarakterli xəstəlikdir. Proses zamanı oynaq qığırdağı zədələnir, aşınır. Bu zaman sinovial mayenin həcmi azalır və sümüklərin ucları arasında sürtünmənin artmasına səbəb olur. Həmçinin osteofitlərin çoxalması ilə müşayiət olunur. Dirsək oynağının artrozu müxtəlif intensivlikdə ağrı hissləri yaradır. Xəstəlik inkişaf etdikcə onlar güclənir. Qolun hərəkətliliyi məhdudlaşır. Əvvəlcə əzələlərin həddindən artıq yorulması baş verir, spazmlar yaranır, dirsək oynaqları da daxil olmaqla yuxarı ətrafların toxumalarında qan təchizatı pozulur. Əgər hal qabaqcıl mərhələdədirsə, ağrı sutkanın 24 saatı ərzində narahat edir. Bu zaman dirsəyin deformasiyası baş verir.
Risk zonasına daxildir:
- 45 yaş və daha yuxarı olan insanlar;
- tennis, basketbol, voleybol kimi idman növləri ilə peşəkar şəkildə məşğul olanlar;
- əlləri daima gərginlikdə olan peşələrin nümayəndələri (pianoçular, sürücülər və s.).
Səbəbləri
Xəstəliyə səbəb olanlar:
- dirsəyin travmaları;
- revmatoid artrit;
- oynaqlar daxilində infeksion iltihablar;
- periodik soyumalar, tez-tez rast gəlinən KRVİ;
endokrin orqanların funksiyasının pozulmaları;
- maddələr mübadiləsinin düzgün olmaması.
Dirsək oynağı artrozunun səbəbi həmçinin irsi meyillilik ola bilər ki, bu da sümük sisteminin inkişafının pozulması, kollagenin mutasiyası ilə özünü göstərir. Əsasən artrozlar yaşlı insanların xəstəliyidir, çünki bütün orqanizmdə müvafiq dəyişikliklər baş verir. Həmçinin artıq çəkini də təhrikedici amil hesab edirlər.
Mərhələlər
Xəstəliyin aşağıdakı dərəcələri fərqləndirilir:
- 1 – intensiv yükdən sonra cüzi narahatlıq hisslərinin yaranması. Xəstəni müayinə edərkən həkim çox vaxt əzələ tonusunun azalmasını müşahidə edir. Oynaq qığırdağının özündə damar və sinirlər yoxdur. Bu, dağıntının ilkin mərhələsində nəzərəçarpan ağrının olmamasını izah edir.
- 2 – ağrı hisslərinin güclənməsi xarakterikdir (hətta sakitlik vəziyyətində də hiss olunur). Bundan əlavə, proses əzələ toxumasının atrofiyası, dirsəyin iş qabiliyyətinin nəzərəçarpacaq pozulması, bükülmə zamanı quru xırıltı səsi ilə müşayiət olunur.
- 3 – daimi sızıltılı ağrılar mövcuddur, oynaq birləşməsinin hərəkətliliyinin məhdudlaşması narahat edir, dirsəyin deformasiyası müşahidə olunur. Pasiyent əvvəlki kimi adi hərəkətləri asanlıqla yerinə yetirə bilmir.
Klinik mənzərə
Dirsək oynağının artrozunun birinci dərəcəsi olan insan simptomları demək olar ki, hiss etmir. Xəstəliyin inkişafı qığırdağın boşalmasını, onun pulcuqlarının sümükdən ayrılmasını provokasiya edir. Nəticədə qığırdaq parçalanır və detrit əmələ gətirir. Onun hissəcikləri oynaq yarığında üzür, oynaq səthləri arasına düşür, burada sürtünərək qığırdaq toxumasını kapsulanın sinovial qişası ilə birlikdə aşındırır. Bu, oynaq qişasında iltihabi prosesə gətirib çıxarır, bu proses zamanı çox miqdarda oynaqdaxili maye əmələ gəlir. Nəticədə qığırdaq daha da dağılır. Dirsək nahiyəsində hərarət və şişkinlik artır.
Oynaq kapsulunun zədələnməsi güclü ağrı hisslərinə səbəb olur. Qığırdaq toxuması nə qədər çox dağılırsa, sümük bir o qədər açılır, orada da qan dövranı pozulur. Bu səbəbdən gecə vaxtı belə dözülməz, sızıltılı ağrı yaranır.
Xəstəliyin gedişi boyunca oynaqda sümük çıxıntılarının (osteofitlərin) əmələ gəlməsi baş verir ki, bu da oynağın daha da deformasiyası ilə müşayiət olunur. Bu zaman qolun hərəkətliliyi xeyli məhdudlaşır.
Ağrılıq əvvəlcə yalnız oynağa yük düşdükdə hiss olunur, lakin sonra daimi dözülməz ağrıya keçir.
Mütəxəssisə vaxtında müraciət edilməməsi, diaqnostikanın aparılması, aşkar edilmiş dirsək oynağı artrozunun müalicəsi əlilliyə gətirib çıxara bilər. Xəstəliyin ən böyük təhlükəsi oynaqlarda baş verən dəyişikliklərin geri dönməz olmasıdır və ağır hallarda endoprotezləşdirmə yolu ilə orqanın dəyişdirilməsi tələb oluna bilər. Bu zaman zədələnmiş orqanın yerinə dirsək oynağının funksiyasını əvəz edən süni qurğu implantasiya edilir.
Dirsək oynağı artrozunun xüsusiyyətlərindən biri kifayət qədər uzun müddət ərzində simptomsuz gedişdir. Bir sıra hallar, iltihabi proseslər xəstəliyin kəskinləşməsinə təkan verə bilər.
Buna görə aşağıdakı simptomlar meydana çıxdıqda narahat olmaq lazımdır:
- bütün bədəndə və oynaq nahiyəsində temperaturun yüksəlməsi;
- dirsək nahiyəsində dərinin qızarması;
- dirsək nahiyəsində yumşaq toxumaların şişməsi;
- ağrı və şişkinliyin nəticəsi olaraq yuxarı ətrafın hərəkətliliyinin məhdudlaşması.
Yuxarıda sadalanan simptomlar olduqda müvafiq mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Diaqnostik tədbirlər kompleksinin aparılmasından sonra o, zəruri terapiyanı təyin edəcək. Cərrahi müdaxilənin təyini istisna edilmir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Dirsək oynağının artrozunun diaqnozu şikayətlərə, həkim müayinəsinə və rentgenoqrafiyanın nəticələrinə əsaslanır. Diaqnostika zamanı həkim həmçinin oxşar simptomlar verən digər vəziyyətləri — revmatoid artriti, podaqranı, epikondiliti, dirsək sinirinin sıxılmasını — istisna edir.
Vaxt itirməmək və xəstəliyi operativ şəkildə aşkar etmək üçün mütəxəssis tərəfindən müayinəni və bir sıra tədqiqatların aparılmasını nəzərdə tutan kompleks diaqnostika tələb olunur:
- həkim müayinə edir, qolda, dirsəkdə narahatlıq hissləri barədə sorğu aparır və pasiyentin bütün şikayətlərini nəzərə alır;
- narahatlıq yaradan sahəni palpasiya edir;
- Rentgenoqrafiya bu gün diaqnostikanın əsas vasitələrindən biridir; həkim müayinəni bir neçə proyeksiyada təyin edir, oynağın vəziyyətini qiymətləndirir və xəstəliyin dərəcəsini müəyyən edir;
- əlavə olaraq qan analizləri təyin edir, göstərişlərə əsasən digər mütəxəssislərin konsultasiyasına yönləndirir;
- zərurət olduqda dirsək oynağının tədqiqatına KT, MRT, USM vasitəsilə yönləndirir.
Bütün bu mərhələlər həmin xəstəliyin mövcudluğunu aşkar etməyə, onun dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da diaqnostik olunmuş dirsək oynağı artrozunun müalicə metodunun seçiminə birbaşa təsir göstərir.
Müalicə
Dirsək oynağı artrozunun müalicəsində əsas vəzifələr bunlardır:
- xəstəliyin simptomlarının aradan qaldırılması (ağrı hisslərinin, qolun məhdud hərəkətinin);
- oynağın iş funksiyalarının bərpası;
- xəstəliyin proqressiyasının qarşısını almaq üçün profilaktik tədbirlərin aparılması.
Birinci dərəcədə, oynaq yarığının ümumi daralması və subxondral sümüyün sıxlaşması aşkar edildikdə, müalicənin əsasını dərmansız tədbirlər təşkil edir: oynağa düşən yükün tənzimlənməsi və müalicəvi məşqlər, ağrı olduqda isə qısa kurslarla qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (o cümlədən yerli formalar). Vitamin komplekslərinin və «qan dövranını normallaşdıran» preparatların artrozun gedişinə təsirinə dair sübut bazası məhduddur, onlar standart müalicəyə daxil deyil. Pasiyent müalicəvi məşqlər yerinə yetirməli, həkimin tövsiyəsi ilə masaj kursu da keçə bilər.
İkinci dərəcədə sümük böyümələri (osteofitlər) əmələ gəlir və oynaq yarığının daralması norma ilə müqayisədə 2 dəfə və daha çox olur; buna görə birbaşa oynağa inyeksiyalar vasitəsilə yeridilən dərmanlar, həmçinin ağrıkəsici, iltihabəleyhinə təsirli vasitələr təyin edilir; qığırdaq toxumalarının bərpası üçün təklif olunan preparatların (xondroprotektorların) effektivliyinə dair sübut bazası məhduddur. Müalicəvi bədən tərbiyəsi və masaj prosedurları ilə yanaşı elektroforez, maqnit və ya lazer terapiyası, akupunktura da tətbiq oluna bilər, lakin bu üsulların sübut bazası məhduddur.
Üçüncü dərəcədə dərman üsulları və ilk iki mərhələdə effektiv olan digər müalicə üsulları xəstəliyin inkişafının dayandırılması məqsədilə tətbiq olunur. Bu mərhələdə oynaq yarığının ölçüsü o qədər kiçik olur ki, o, demək olar, görünmür. Bundan əlavə, oynağın deformasiyası ilə osteofitlərin geniş yayılmış proliferasiyası baş verir, hərəkətlilik isə demək olar ki, tamamilə yoxdur. Görülmüş tədbirlər uzun müddət ərzində səmərəsiz olarsa, yeganə çıxış yolu cərrahi müdaxilədir.
Dərman terapiyası aşağıdakıların istifadəsini əhatə edir:
- ağrıkəsicilər və spazmolitiklər qrupuna aid preparatlar, ağrı sindromunu aradan qaldırmağa imkan verən;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar;
- yerli təsirli preparatlar;
- oynaqdaxili inyeksiyalar üçün preparatlar, bunlar müvəqqəti olaraq oynaq mayesinin əvəzedicisi kimi xidmət edir. Onlar bəzi pasiyentlərdə ağrını müvəqqəti azalda və hərəkəti yüngülləşdirə bilər, lakin xəstəliyin inkişafını dayandırdıqları və qığırdağın dağılmasını blokladıqları sübut olunmayıb.
Kurs şəklində müalicənin aparılması ən müsbət nəticəni təmin etməyə imkan verir. Terapiya sxemi hər bir pasiyent üçün fərdi xüsusiyyətlər, halın ağırlığı nəzərə alınmaqla seçilir. Bəzi pasiyentlərdə bir oynaqdaxili inyeksiya bir neçə ay davam edən effekt verir, digərlərinə isə bir neçə inyeksiyadan ibarət kurs tələb oluna bilər; sxemi və inyeksiyalar arasındakı fasiləni həkim fərdi seçir.
Artrozun kəskinləşmə fazasında hər hansı yüklənmə, masaj prosedurları, fizioterapiya istisna edilməlidir, çünki onlar ağrı sindromunu gücləndirə bilər. Yalnız kəskinlik sakitləşdikdən sonra dərmanlarla müalicə masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqləri, fizioterapevtik üsulların tətbiqi ilə tamamlanır.
Müalicə həkim nəzarəti altında aparılmalıdır. Lakin pasiyentin məsuliyyət zonasında belə bir xəstəliyin, məsələn, dirsək oynağının artrozunun müalicəsinin daimi və sistematik əsasda aparılmalı olduğunu dərk etməyin vacibliyi var. Buraxılışlar, həkimin tövsiyələrinə əməl etməmək, dərmanların tətbiq rejimini pozmaq xəstə üçün arzuolunmaz nəticələr təhlükəsi yaradır.
- çoxsaylı diaqnostik və müalicə üsullarının tətbiqi;
- ağrının yaranma səbəblərinin müəyyən edilməsi, oynaq hərəkətliliyinin bərpası, terapiyanın mümkün qədər uzunmüddətli effektinə nail olunması;
- zədələnmənin mürəkkəblik səviyyəsindən, vəziyyətdən, pasiyentin yaşından, ümumi mənzərəyə təsir edə bilən yanaşı patologiyalarının olmasından asılı olaraq fərdi müalicə planının seçilməsi;
- Əl və fizioterapevtik müalicə üsullarının birləşdirilməsi. Masaj texnikalarının, manual terapiyanın, aparat müalicəsinin, elektroforezin, müalicəvi bədən tərbiyəsinin tətbiqi;
- mövcud klinik tövsiyələrə uyğun olaraq tibbi yardım göstərilməsi;
- Həkimlər bunun mümkün olduğu hallarda sistemli dərman terapiyasından qaçmağa çalışırlar.
Reabilitasiya
Bərpa dövrü təkcə uzunmüddətli olmaya bilər, həm də ciddi səylər tələb edə bilər. Gimnastikanın yerinə yetirilməsi, yuxarı ətrafın hərəkətliliyinin işlənib hazırlanması normal həyat fəaliyyətinə daha tez qayıtmağa imkan verəcək. Düzgün və balanslaşdırılmış qidalanmanın təşkili faydalı olacaq.
Profilaktika
Dirsək oynağının artrozu çox vaxt keçirilmiş travmalardan və oynağın uzunmüddətli həddindən artıq yüklənməsindən sonra inkişaf edir. Yaşla bağlı dəyişikliklərin qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, riski və xəstəliyin irəliləmə sürətini azaltmaq olar.
- Dirsək nahiyəsinin travmalarını — sınıqları, çıxıqları, bağların zədələnməsini — tam müalicə edin və həkimin tövsiyə etdiyi reabilitasiyanı sona qədər keçin.
- İdmanda (tennis, ağır atletika, döyüş növləri) düzgün texnikaya əməl edin, yükü tədricən artırın, lazım olduqda ortezlərdən istifadə edin.
- Təkrarlanan eyni hərəkətlərlə bağlı işdə fasilələr verin, iş yerinin erqonomikasına diqqət yetirin, vibrasiyalı alətlərlə uzun müddət işləməkdən çəkinin.
- Ağır yükləri bədənə yaxın tutaraq iki əllə daşıyın.
- Çiyin qurşağı və qol əzələlərini möhkəmləndirən müntəzəm məşqlər edin — güclü əzələlər oynağa düşən yükü azaldır.
- Revmatoid artrit, podaqra və endokrin xəstəliklər varsa, onları həkim nəzarətində müalicə edin.
- Dirsəkdə təkrarlanan ağrı və ya hərəkət məhdudluğu yaranarsa, erkən müraciət edin.
Yadda saxla!
Dirsək oynağının artrozu yavaş inkişaf edir, lakin geri dönmür: dağılmış qığırdaq bərpa olunmur. Buna görə ilk ağrılar və hərəkət məhdudluğu yaranan kimi müayinədən keçmək vacibdir — erkən başlanmış məşqlər və yükün korreksiyası oynağın funksiyasını uzun illər qorumağa imkan verir. Ağrını uzun müddət ağrıkəsicilərlə «boğmaq» və ya qolu tamamilə hərəkətsiz saxlamaq sərtliyi artırır.
Aşağıdakı hallarda həkimə gecikmədən müraciət edin:
- dirsək qəflətən şişib, qızarıb, isti olub, xüsusən hərarətlə birlikdə;
- oynaq «bloklanır» — qolu bükmək və ya açmaq mümkün olmur;
- barmaqlarda keyimə, qarışqa gəzməsi hissi, əl əzələlərinin zəifləməsi;
- travmadan sonra ağrı və deformasiya;
- ağrı gecələr də keçmir və ya sürətlə güclənir.
Suallar və cavablar
Cərrahi müdaxilə adətən konservativ müalicə, dərman preparatları, fizioterapiya, hərəkət rejiminin dəyişdirilməsi, kifayət qədər nəticə vermədikdə, ağrı davamlı olduqda və ya qolun hərəkət həcmi əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdıqda nəzərdən keçirilir. Əməliyyatın həcmi xəstəliyin mərhələsindən asılı olaraq dəyişir, artroskopik təmizləmədən oynağın protezləşdirilməsinə qədər. Konkret göstərişi travmatoloq-ortoped müəyyən edir.
İrsi meyllilik dirsək artrozunun inkişafına töhfə verən amillərdən biridir, lakin bu, xəstəliyin mütləq yaranacağı demək deyil. Sümük-oynaq sisteminin irsi xüsusiyyətləri ilə yanaşı, travmalar, oynağın həddindən artıq yüklənməsi və keçirilmiş iltihabi proseslər də mühüm rol oynayır. Ailə tarixçəsi olan insanlara profilaktik baxımdan oynaqlara həddindən artıq yük düşməsindən çəkinmək tövsiyə olunur.
Artroz qığırdaq toxumasının tədricən aşınması ilə bağlı degenerativ prosesdir və əksər hallarda tam geri dönmür. Müalicənin məqsədi prosesin sürətini ləngitmək, ağrını azaltmaq və oynağın funksiyasını mümkün qədər uzun müddət saxlamaqdır. Erkən mərhələlərdə vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə sabitləşdirmək mümkün olsa da, irəliləmiş hallarda tam bərpa gözlənilmir, nəticə hər pasiyentdə fərdi qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
