Klimaks qadının reproduktiv dövrdən qeyri-reproduktiv dövrə keçidini əhatə edən fizioloji mərhələdir. Menopauza son menstruasiyadan 12 ay sonra retrospektiv olaraq müəyyən edilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Menopauza
Xəstəlik haqqında
Qadınlarda klimaks (menopauza) reproduktiv funksiyanın sönməsinin bir neçə mərhələdən ibarət təbii prosesidir. Təxminən 10 il davam edir. 40–45 yaşdan sonra başlayır və 50–55 yaşadək davam edir. Bu termin altında cinsi hormonların miqdarının azalması ilə bağlı əlamətlər kompleksi nəzərdə tutulur. Qadın klimaksı fizioloji və psixoloji narahatlıqla müşayiət olunan qaçılmaz haldır. Onun ifadəlilik dərəcəsi bir çox amillərdən asılıdır. Müasir tibb bu amillərə təsir göstərməyə və əlamətləri yüngülləşdirməyə imkan verir.
Qadınların təxminən 35 faizində menopauzadan sonra klimaks əlamətləri 5 ildən çox narahat etmir. Yalnız 10 faizi 10 ildən artıq narahatlıq hiss edir.
Orqanizm yaşlandıqca qadının məhsuldarlığı tədricən «sönür». Hormonal fon dəyişir. Yumurtalıqlar cinsi hormonların istehsalını azaldır və ölçücə kiçilir. Tədricən estrogen çatışmazlığı yaranır; bu hormonlar süd vəzilərinin, cinsiyyət orqanlarının, selikli qişaların, ürək-damar, sinir və sümük-əzələ sistemlərinin vəziyyətinə təsir göstərir. Orqanizm dəyişikliklərə uyğunlaşır. Proses müxtəlif ağırlıq dərəcəli pozğunluqlarla müşayiət olunur və qadınlarda klimaksın səciyyəvi əlamətlərini məhz bu doğurur.
Səbəbləri
Qadınlarda klimaksın yalnız bir səbəbi var – estrogen çatışmazlığı. Menopauzanın başlanmasını yaxınlaşdıran bir neçə amil ayırd edilir.
- İrsiyyət. Əgər qadın xəttində klimaks erkən və ağrılı keçibsə, böyük ehtimalla növbəti nəsillərin nümayəndələri də eyni problemlə üzləşəcəklər.
- Hormonal fona təsir edən müşayiətedici patologiyalar: şəkərli diabet, yüksək arterial təzyiq, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, həmçinin sinir sisteminin pozğunluqları.
- Xroniki stress, yuxusuzluq, düzgün olmayan qidalanma, həddindən artıq yorulma, zərərli vərdişlər.
- Əlverişsiz anamnez: reproduktiv sistemin xəstəlikləri, abortlar, aydın ifadə olunmuş premenstrual sindrom, hamiləlik və doğuşların olmaması.
- Hipodinamiya.
Bir və ya hər iki yumurtalığın çıxarılması üzrə cərrahi müdaxilələr, həmçinin onların şüalanması klimaksın başlanmasını sürətləndirir.
Təsnifat
Klimakterik dövr 3 mərhələni əhatə edir:
- Preklimakterik (premenopauza). 40-45 yaşdan başlayır və aybaşının tam kəsilməsinə qədər davam edir. Hormonal fonun tarazlığının pozulması nəticəsində dövrün qeyri-sabitliyi xarakterikdir. Nəticədə endometrium hiperplaziyası, yumurtalıq kistalarının inkişaf riski artır.
- Bilavasitə menopauza: bir ildən artıq menstruasiyanın olmaması. Adətən 49-55 yaş arasında baş verir.
- Postmenopauza: yumurta hüceyrələrinin artıq yetişmədiyi vəziyyət. Klimakterik sindrom dövrü son aybaşıdan bir il sonra başlayır və 5-8 il davam edir. Bu müddətdə hormonal dəyişikliklərin səbəb olduğu endokrin, ürək-damar, psixoloji pozğunluqların əlamətləri yaranır.
Baş vermə vaxtına görə qadınlarda aşağıdakı klimaks növləri ayırd edilir:
- Erkən. 40 yaşa qədər baş verir. Səbəbi irsiyyət, bir sıra xəstəliklərdə süni klimaks, hormonal patologiyalar, yumurtalıqların toksik sıxılması ola bilər.
- Normal. 45-55 yaş arasında baş verir.
- Gec. 55 yaşdan sonra baş verir. Səbəbi estrogen ifraz edən şiş, həmçinin irsiyyət, dərman preparatlarının qəbulu ola bilər.
Menopauzanın əlamətləri istənilən yaşda oxşardır. 30-40 yaşlarda meydana çıxdıqda klimaksı dövrün pozulması və ya aybaşının olmaması ilə müşayiət olunan digər vəziyyətlərdən differensiasiya etmək lazımdır.
Klinik mənzərə
Qadınlarda klimaks simptomları meydana çıxma vaxtına görə erkən, gecikmiş və gec simptomlara bölünür. Həmçinin neyrovegetativ, mübadilə-endokrin və psixoemosional təzahürlər ayırd edilir.
Neyrovegetativ simptomların əsas nümayəndəsi qızdırma tutmalarıdır. Qadında dərinin qızarması və üzdə, döşdə, ətraflarda isti hissi yaranır. Temperatur 2-5˚ artır. Tutmalar 3-5 dəqiqə davam edir.
Həkimlər klimaksın ağırlıq dərəcəsini müəyyən edərkən məhz sutka ərzində baş verən qızdırma tutmalarının sayına əsaslanırlar:
- Yüngül: 10 dəfəyə qədər.
- Orta: 10-20 epizod.
- Ağır: sutkada 20 dəfədən çox. Bundan başqa, bəzən qadını iş qabiliyyətindən məhrum edən digər simptomlar da mövcuddur.
Bu qrupun digər əlamətlərinə aiddir: artmış tərləmə, təzyiq tərəddüdləri, ürəkbulanma, taxikardiya, baş ağrısı tutmaları, döş sümüyü arxasında dövri sızıltı.
Mübadilə-endokrin simptomlara obyektiv səbəb olmadan çəki artımı, dərinin tonusunun azalması, xolesterin səviyyəsinin yüksəlməsi daxildir. Selikli qişaların artmış quruluğu və nazikləşməsi üzündən cinsi əlaqə zamanı ağrı ola bilər. Cinsiyyət orqanları nahiyəsində qaşınma və yanma hətta sakit vəziyyətdə də tez-tez narahatlıq yaradır. Bəzən qarın divarının gərilməsi zamanı sidiyin sızması, tez-tez və ağrılı sidik ifrazı baş verir.
Mübadilə-endokrin simptomların digər təzahürləri: ləkələnmə xarakterli ifrazat və ya qanaxmalar, oynaq və sümük ağrıları, göz selikli qişasının quruluğu (quru göz sindromu). Ağız boşluğunun selikli qişası tərəfindən dəyişikliklər baş verə bilər: diş əti kənarının çəkilməsi, diş boynunun açılması, parodontit, tüpürcək çatışmazlığı.
Qadınlarda klimaksın psixoemosional əlamətlərinə əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, ağlamaqlıq və inciklik, artmış həyəcanlılıq, libidonun azalması daxildir. Yaddaşın pisləşməsi, diqqətin cəmlənməsinin pozulması mümkündür. Tez-tez yuxu pozğunluqları yaranır. Bir çox qadınlar depressiyadan əziyyət çəkir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
45 yaşdan yuxarı olmaq və bir sıra xarakterik əlamətlərin mövcudluğu klimaksın başlanmasından şübhələnmək üçün əsasdır. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün bir sıra müayinələr aparılır:
- ümumi və biokimyəvi qan analizi;
- hormonal profil analizi;
- təzyiq və nəbzin ölçülməsi;
- sümük toxumasının sıxlığının qiymətləndirilməsi;
- kiçik çanaqın USM-i.
Klimaksın diaqnostikası çərçivəsində uşaqlıq endometriumu toxumasının histoloji müayinəsi, uşaqlıq yolu yaxmalarının dinamik analizi, ovulyasiyasız dövrlərin aşkarlanması aparıla bilər. Zəruri hallarda diaqnostik prosedurların siyahısı genişləndirilir.
Müalicə
Qadınlarda klimaksın müalicəsi yalnız ağır və orta ağır gedişdə tələb olunur. Terapiyanın əsas istiqamətləri bunlardır.
- Qeyri-medikamentoz korreksiya. Fitoterapiya, masaj, çanaq əzələlərini möhkəmləndirmək üçün məşqlər, müntəzəm fiziki aktivlik, fitnesi əhatə edir. Bu, oynaqları, bağları möhkəmləndirməyə, əzələlərin vəziyyətini və mübadilə proseslərini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək. İynə-refleksoterapiya, sanatoriya-kurort müalicəsi ümumi möhkəmləndirici tonuslandırıcı təsir göstərir.
- Qeyri-hormonal preparatlar: vitamin kompleksləri, fitohormonlar, sedativ vasitələr və antidepressantlar.
- Hormonəvəzedici terapiya. Qadın hormonlarının analoqlarının az dozaları tətbiq edilir. Müalicə 5-7 il davam edir. Maddələrin tipi qadının yaşından, klimaksın mərhələsindən və müşayiətedici simptomlardan asılıdır. Terapiya yalnız müayinə əsasında və əks göstərişlər nəzərə alınmaqla seçilir.
Selikli qişaların quruluğu ilə mübarizə üçün hialuron turşusu, metiluratsil əsasında yerli tətbiq vasitələri, estrogenli krem təyin edilir. Vulvanın lazerlə cavanlaşdırılması effektiv müalicə üsuludur.
Klimakterik sindromu yüngülləşdirmək üçün həkimlər siqaretdən imtina etməyi tövsiyə edirlər. Bu zərərli vərdiş sindromun gedişini ağırlaşdırır, həmçinin hormonəvəzedici terapiya zamanı ağırlaşmalara səbəb olur.
Profilaktika
Klimaksın spesifik profilaktika tədbirləri yoxdur. O, hər halda baş verəcək. Onun ağırlaşmalarının qarşısını almaq və təzahürlərini azaltmaq mümkündür. Əsas profilaktika üsullarına aşağıdakılar daxildir:
- sağlam həyat tərzi: tam qidalanma, yuxu və istirahət, siqaret və narkotik maddələrdən imtina;
- müntəzəm fiziki məşqlər vasitəsilə normal çəkinin və əzələ tonusunun saxlanılması;
- kontrasepsiyaya məsuliyyətli yanaşma, abortların və CYYİ-nin qarşısının alınması;
- ginekoloqa müntəzəm müraciət, sidik-cinsiyyət sisteminin iltihablarının vaxtında müalicəsi.
Bundan başqa, mütəxəssislər pozitiv düşüncə formalaşdırmağı, koqnitiv funksiyaları dəstəkləyib inkişaf etdirməyi tövsiyə edirlər.
Yadda saxla!
Klimakterik sindromun təzahürlərinə dözmək və onları müstəqil şəkildə dərmanlarla aradan qaldırmağa çalışmaq lazım deyil. Ən optimal variant diaqnostika aparıb korreksiyaedici terapiya seçəcək həkimə müraciət etməkdir. Peşəkar yardım qadınlarda klimaksın ağır nəticələrindən qaçmağa imkan verəcək. Ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmalar ürək-damar xəstəlikləridir: hipertenziya və ürəyin işemik xəstəliyi. 2-ci tip şəkərli diabet, osteoporoz inkişaf edə və ya kəskinləşə bilər.
Klimakterik dövr onkoloji risklər baxımından təhlükəlidir. Nizamsız uşaqlıq yolu qanaxmaları, süd vəziləri nahiyəsində ağrılar olduqda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Qadının ailə və sosial həyatına mənfi təsir göstərən emosional diskomforta dözmək lazım deyil. Mütəxəssis normal həyata qayıtmağa imkan verəcək preparatları seçəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
