Hestasion diabet hamiləlik zamanı ilk dəfə aşkar edilən qan şəkərinin yüksəlməsidir. O, adətən əlamətsiz keçir və skrininq testi ilə tapılır. Vaxtında başlanan qidalanma rejimi və nəzarət ana və körpə üçün riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hamiləlik diabeti
- hamiləlikdə şəkərli diabet
- gestasion diabet
- HŞD
Xəstəlik haqqında
Hamiləlik zamanı plasenta insulinin təsirini zəiflədən hormonlar hasil edir. Bu, dölün qidalanması üçün təbii mexanizmdir və mədəaltı vəzi adətən daha çox insulin ifraz edərək buna uyğunlaşır. Uyğunlaşma kifayət etmədikdə qan şəkəri yüksəlir – hestasion diabet yaranır.
Hestasion diabet hamiləlik zamanı ən çox rast gəlinən mübadilə pozuntularından biridir və son illərdə piylənmənin yayılması ilə birlikdə daha tez-tez aşkar edilir. Vəziyyət çox vaxt hamiləliyin ikinci yarısında yaranır və əksər qadınlarda doğuşdan sonra keçib gedir. Lakin nəzarətsiz yüksək şəkər dölün həddən artıq böyüməsinə, doğuşun çətinləşməsinə və yenidoğulmuşda problemlərə səbəb ola bilər.
Hamiləlikdən əvvəl mövcud olan, lakin ilk dəfə hamiləlik zamanı aşkar edilən açıq şəkərli diabet hestasion diabetdən ayrıca qiymətləndirilir və daha intensiv nəzarət tələb edir. Hestasion diabet keçirmiş qadınlarda gələcəkdə 2-ci tip diabet riski yüksək olur, ona görə bu diaqnoz sağlamlığa uzunmüddətli diqqət üçün də vacib siqnaldır.
Səbəbləri
Əsas mexanizm – hamiləlik hormonlarının yaratdığı insulin müqavimətinin mədəaltı vəzinin imkanlarını aşmasıdır. Riski artıran amillər:
- hamiləlikdən əvvəl artıq çəki və ya piylənmə – insulin müqaviməti hamiləlikdən əvvəl də mövcud olur;
- əvvəlki hamiləlikdə hestasion diabet – növbəti hamiləlikdə təkrarlanma ehtimalı yüksəkdir;
- əvvəllər iri körpə doğulması, səbəbi aydın olmayan ölü doğuş;
- yaxın qohumlarda 2-ci tip diabet – irsi meyl;
- prediabet, polikistik yumurtalıq sindromu – insulin müqaviməti ilə bağlı vəziyyətlər;
- hamiləlik zamanı həddən artıq çəki artımı;
- az hərəkətli həyat tərzi və şirniyyat, şəkərli içkilərlə zəngin qidalanma;
- arterial hipertenziya, qanda yağların yüksəkliyi;
- ananın yaşının daha yüksək olması;
- bəzi dərmanlar, məsələn, sistem qlükokortikoidlər.
Risk amilləri olmayan qadınlarda da hestasion diabet inkişaf edə bilər – buna görə skrininq bütün hamilələrə aparılır.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda hestasion diabet heç bir əlamət vermir və yalnız analizlə aşkar edilir. Bəzən aşağıdakılar ola bilər:
- susuzluq, ağız quruluğu;
- tez-tez sidik ifrazı (hamiləlikdə bu, təbii də ola bilər);
- yorğunluq, halsızlıq;
- görmənin bulanması;
- təkrarlanan vaginal kandidoz və sidik yolu infeksiyaları.
USM-də dölün ölçülərinin hamiləlik müddətinə nisbətən böyük olması və ya döl ətrafı mayenin çoxluğu (polihidramnion) şəkərin yüksəlməsinə dolayı işarə ola bilər.
İnsulin qəbul edən qadınlarda şəkərin həddən artıq düşməsi (hipoqlikemiya) mümkündür: tərləmə, titrəmə, aclıq hissi, ürək döyüntüsü, çaşqınlıq. Bu halda dərhal sürətli karbohidrat qəbul edilməli və həkimə məlumat verilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər dölün hərəkətləri azalıb və ya hiss olunmur, şiddətli baş ağrısı, görmə pozğunluğu, üzdə və əllərdə sürətlə artan ödemlər, qarnın yuxarı hissəsində ağrı (preeklampsiya əlamətləri), davamlı qusma, huşun pozulması və ya çox yüksək şəkər göstəriciləri qeydə alınıbsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hestasion diabet əlamətsiz keçdiyindən diaqnoz skrininq testləri ilə qoyulur. Ginekoloq ilk vizitdə risk amillərini qiymətləndirir.
- İlk vizitdə – ac qarına qan şəkəri və ya qlikozillənmiş hemoqlobin (HbA1c): hamiləlikdən əvvəl mövcud olan diabeti aşkarlamaq üçün.
- Peroral qlükozatolerantlıq testi (PQTT) – adətən hamiləliyin 24–28-ci həftələrində, risk amilləri olduqda daha erkən: qlükoza məhlulu içməzdən əvvəl və sonra müəyyən intervallarla venoz qanda şəkər ölçülür. ÜST meyarlarına görə ac qarına göstəricinin 5,1 mmol/l, bir saatdan sonra 10,0 mmol/l, iki saatdan sonra 8,5 mmol/l və daha yüksək olması (ən azı birinin) hestasion diabeti göstərir.
- Diaqnoz qoyulduqdan sonra – evdə qlükometrlə ac qarına və yeməkdən sonra müntəzəm özünənəzarət, nəticələrin gündəliyə yazılması.
- Dölün vəziyyətinin izlənməsi – USM ilə dölün ölçüləri və döl ətrafı mayenin miqdarı, dopplerometriya, son həftələrdə kardiotokoqrafiya.
- Arterial təzyiqin və sidikdə zülalın yoxlanılması – preeklampsiyanı vaxtında aşkarlamaq üçün.
Testin aparılma vaxtını və şərtlərini ginekoloq müəyyən edir; testdən əvvəl adi qidalanma saxlanılır və test ac qarına verilir. Barmaqdan qlükometrlə ölçmə diaqnoz qoymaq üçün istifadə edilmir. Diferensial diaqnostika əsasən hamiləlikdən əvvəl mövcud olan 1-ci və ya 2-ci tip diabetlə aparılır.
Ağırlaşmalar
Ana üçün: preeklampsiya, polihidramnion, vaxtından əvvəl doğuş, qeysəriyyə əməliyyatına ehtiyacın artması, doğuş yollarının travmaları, növbəti hamiləlikdə təkrarlanma və gələcəkdə 2-ci tip diabet riskinin yüksəlməsi.
Döl və yenidoğulmuş üçün: makrosomiya (iri döl) və doğuş travmaları, doğuşdan sonra hipoqlikemiya, yenidoğulmuş sarılığı, tənəffüs çətinlikləri; uzunmüddətli perspektivdə uşaqda piylənmə və mübadilə pozuntuları riski.
Şəkərin yaxşı nəzarəti bu risklərin əksəriyyətini azaldır.
Müalicə
Müalicə ginekoloq və endokrinoloq tərəfindən birlikdə aparılır. Məqsəd qan şəkərini həkimin müəyyən etdiyi hədəf göstəricilərdə saxlamaq və dölün normal inkişafını təmin etməkdir.
Qidalanma əsas müalicə üsuludur: sürətli karbohidratların (şirniyyat, şəkərli içkilər, meyvə şirələri, ağ çörək, şirin xəmir məmulatları) məhdudlaşdırılması, karbohidratların gün ərzində bərabər paylanması, kiçik porsiyalarla tez-tez qidalanma, tərəvəz, zülal, tam taxıl məhsulları və paxlalılara üstünlük. Meyvələr bir dəfəyə az miqdarda yeyilməlidir. Ac qalmaq və karbohidratları tamamilə çıxarmaq olmaz – bu, dölün inkişafı üçün zərərlidir. İmkan olduqda fərdi rasionu dietoloq tərtib edir.
Fiziki aktivlik. Əks-göstəriş olmadıqda gündəlik gəzinti, xüsusən yeməkdən sonra, hamilələr üçün gimnastika və üzgüçülük qan şəkərini azaltmağa kömək edir. Aktivliyin növünü və həcmini həkimlə razılaşdırmaq lazımdır.
Özünənəzarət. Ac qarına və yeməkdən sonra qan şəkərinin müntəzəm ölçülməsi, nəticələrin, qidalanmanın və çəkinin gündəliyə yazılması. Bu məlumatlar həkimə müalicəni vaxtında dəyişməyə imkan verir.
Dərman müalicəsi. Qidalanma rejiminə və aktivliyə baxmayaraq şəkər hədəf göstəricilərdən yüksək qalırsa, insulin təyin edilir – hamiləlikdə təhlükəsizliyi ən yaxşı öyrənilmiş vasitədir. İnsulinin növünü və miqdarını yalnız həkim seçir və dəyişir. Bəzi hallarda həkim tablet şəklində şəkər salan preparatları da nəzərdən keçirə bilər.
Doğuşun planlaşdırılması. Doğuşun vaxtı və üsulu dölün ölçülərinə, şəkərin nəzarətinə və ananın vəziyyətinə görə müəyyən edilir; yaxşı nəzarətdə adətən təbii doğuş mümkündür.
Pəhrizi özbaşına sərtləşdirmək, insulin miqdarını dəyişmək və ya «şəkər salan» bitki vasitələrindən istifadə etmək olmaz.
Doğuşdan sonra
- doğuşdan sonra insulin adətən dayandırılır, ilk günlərdə qan şəkəri yoxlanılır;
- yenidoğulmuşda qan şəkərinə nəzarət edilir, erkən ana südü ilə qidalanma tövsiyə olunur;
- ana südü ilə qidalandırma ananın gələcəkdə diabet riskini azaltmağa kömək edə bilər;
- doğuşdan bir neçə həftə sonra qlükozatolerantlıq testi təkrarlanır;
- sonrakı illərdə qan şəkəri müntəzəm yoxlanılır, çünki 2-ci tip diabet riski yüksək qalır;
- növbəti hamiləlik əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır.
Profilaktika
- hamiləlikdən əvvəl çəkinin normallaşdırılması;
- hamiləlik zamanı həkimin tövsiyə etdiyi çəki artımına riayət;
- şirniyyat və şəkərli içkiləri məhdudlaşdıran balanslaşdırılmış qidalanma;
- əks-göstəriş olmadıqda gündəlik fiziki aktivlik;
- risk qrupunda erkən qan şəkəri müayinəsi;
- polikistik yumurtalıq sindromu və prediabet olduqda hamiləlikdən əvvəl endokrinoloq nəzarəti;
- əvvəlki hamiləlikdə hestasion diabet olubsa – növbəti hamiləliyin planlaşdırılması və erkən skrininq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləliyi aparan ginekoloq skrininqi təyin edir və diaqnoz qoyulduqda endokrinoloqla birlikdə müalicəni aparır. Qidalanma rejiminin tərtibində dietoloq, doğuşdan sonra yenidoğulmuşun nəzarətində neonatoloq və pediatr iştirak edir.
Yadda saxla!
Hestasion diabet tez-tez rast gəlinir və idarə olunur – əsas olan onu vaxtında aşkarlamaq və tövsiyələrə ciddi əməl etməkdir.
- Qlükozatolerantlıq testini həkimin tövsiyə etdiyi müddətdə keçin, risk amilləri varsa – daha erkən.
- Pəhrizi özbaşına ac qalma ilə əvəz etməyin.
- Dölün hərəkətlərinin azalması, şiddətli baş ağrısı, görmə pozğunluğu, ödemlər yaranarsa, təcili həkimə müraciət edin.
- Doğuşdan sonra qan şəkərini yoxlatmağı unutmayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Şəkərli diabet
- Preeklampsiya
- Gestoz
- Hamiləlikdə çoxsululuq (polihidramnion)
- Piylənmə
- İnsulin müqaviməti
- Polikistik yumurtalıq sindromu
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Hamiləliyin aparılması – özünüzə və uşağınıza qayğı
Əziz qadınlar! Həyatınızda heyrətamiz və gözəl bir dövr – hamiləlik başlayıb. Kimləri üçünsə bu xəbər gözlənilməzdir, kimlərinsə üçün…
İstiqamət: Ginekologiya
Suallar və cavablar
Əksər qadınlarda doğuşdan sonra şəkər normallaşır. Lakin bu qadınlarda gələcəkdə 2-ci tip diabet riski yüksəkdir, ona görə doğuşdan bir neçə həftə sonra yenidən test verilməli, sonra isə qan şəkəri müntəzəm yoxlanılmalıdır.
İnsulin plasentadan dölə keçmir və hamiləlikdə ən çox öyrənilmiş və təhlükəsiz hesab edilən şəkər salan vasitədir. Əksinə, nəzarətsiz yüksək şəkər körpə üçün daha təhlükəlidir.
Bəli, şəkər yaxşı nəzarət olunursa və döl normal ölçüdədirsə, çox vaxt təbii doğuş mümkündür. Doğuşun vaxtı və üsulu ginekoloq tərəfindən dölün ölçüləri, ananın vəziyyəti və mamalıq göstərişləri nəzərə alınaraq müəyyən edilir.
Bəli, lakin kiçik porsiyalarla və gün ərzində paylanmış şəkildə. Üzüm, xurma, banan kimi çox şirin meyvələri və meyvə şirələrini məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Meyvəni yeməkdən sonra deyil, ara qəlyanaltı kimi və zülallı qida ilə birlikdə yemək şəkərin kəskin yüksəlməsinin qarşısını almağa kömək edir.
Xeyr. Test zamanı içilən qlükoza miqdarı bir neçə şirin içkidəki şəkərlə müqayisə edilə bilər və döl üçün təhlükəsizdir. Bəzi qadınlarda yüngül ürəkbulanma və ya başgicəllənmə ola bilər. Test vaxtında aparılmadıqda isə diabet aşkar edilməyə bilər ki, bu, körpə üçün daha böyük riskdir.
Xeyr, hestasion diabet körpəyə diabet kimi ötürülmür. Lakin doğuşdan dərhal sonra körpədə qan şəkərinin düşməsi mümkündür, ona görə ilk saatlarda nəzarət edilir. Gələcəkdə uşaqda piylənmə və mübadilə pozuntuları riski bir qədər yüksək olduğundan sağlam qidalanma və aktiv həyat tərzi xüsusilə vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
