Amenoreya — menstruasiyanın davamlı olmamasıdır. Belə problemlə qadınların 4-6%-i üzləşir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aybaşının olmaması
- menstruasiyanın olmaması
Xəstəlik haqqında
Amenoreya xəstəliyi menstrual funksiyaya mənfi əks olunan əsas patoloji prosesin nəticəsidir. Pozğunluqlar qadın orqanizmində gedən dövri proseslərə cavabdeh olan müxtəlif həlqələri əhatə edə bilər.
Əgər patofizioloji prosesə mərkəzi tənzimləyicilər cəlb olunubsa, hipotalamo-hipofizar formadan danışılır. Əgər yumurtalıqlar əziyyət çəkirsə, bu qonadal amenoreya variantıdır. Ayrıca kateqoriyaya selikli qişanın hormonlara qavrayış qabiliyyəti pozulması və ya endometriumun mexaniki zədələnmələri ilə assosiasiya olunan uşaqlıq forması ayrılır. Amenoreya bütün orqanizmin hormonal balansına toxunan sistemli proseslərin nəticəsi ola bilər. Belə vəziyyət hipotireozda, şəkərli diabetdə, artıq çəkidə, həmçinin androgenlərlə medikamentoz müalicə zamanı rast gəlinir.
Klinik nöqteyi-nəzərdən bu xəstəlik həqiqi və yalan olaraq təsnifləşdirilir. Həqiqi forma qadın orqanizmində dövri menstrual dəyişikliklərin olmaması ilə xarakterizə olunur. Psevdoformada isə – menstrual funksiya özlüyündə saxlanılıb, lakin uşaqlıqdan ayrılan qan çıxış tapmır. Belə vəziyyət qız pərdəsində deşik olmadıqda, vaginanın inkişaf anomaliyalarında müşahidə olunur.
Qeyd etmək lazımdır ki, amenoreya fizioloji ola bilər. Hamilə qadında menstruasiyanın olmaması normal vəziyyətdir. Doğuşdan sonra əmizdirən ana da bu, tamamilə normadır. Bu halda menstrual funksiyanın təbii boğulması laktasiyayı dəstəkləyən prolaktinin fizioloji artıqlığı ilə əlaqədardır.
Səbəbləri
Amenoreyanın səbəbləri onun növündən asılıdır. Belə ki, qızda menstrual funksiyanın olmamasına gətirib çıxaran ən geniş yayılmış vəziyyətlərə aiddir:
- Xromosom pozğunluqları;
- Hipotalamik xəstəliklər;
- Vaginanın olmaması;
- Qız pərdəsinin bitişməsi;
- Hipofizar patologiyalar;
- Vaginada köndələn arakəsmə.
İkincili menstruasiyanın dayanması aşağıdakı amillərlə əlaqəli ola bilər:
- Hamiləliyin başlanması;
- Yumurtalıq xəstəlikləri;
- Çəkinin kəskin azalması, xroniki stress, intensiv idman məşğələləri, ağır xəstəlik fonunda hipotalamo-hipofizar pozğunluqlar;
- Qanda prolaktin artıqlığı;
- Kəllə-beyin travması;
- Hipotalamus və ya hipofizin yenitörəməsi;
- Hipofiz infarktı;
- Qazıntıdan, xroniki iltihabi prosesdən sonra uşaqlıq boşluğunda birləşdirici toxuma tellərinin böyüməsi;
- Cinsiyyət orqanlarının vərəm infeksiyası;
- Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı;
- Polikistoz yumurtalıq sindromu;
- Şəkərli diabet;
- Qalxanabənzər vəzi disfunksiyası.
Təsnifat
Amenoreyanın təsnifatı 2 əsas növün ayrılmasını nəzərdə tutur – birincili və ikincili.
- Pozğunluğun birincili təbiətindən o klinik vəziyyətdə danışılır ki, bu zaman 16 yaşına çatmış qızda hələ də menstruasiya yaranmayıb.
- İkincili amenoreya qadında əvvəllər menstrual funksiya mövcud olduğu, sonradan isə yarım il və daha çox müddətə menstruasiya gecikmələrinin yarandığı (yaxud menstruasiyanın ən azı 3 ardıcıl menstrual dövr ərzində olmadığı) vəziyyət adlanır.
Klinik mənzərə
Amenoreya əlamətləri – əsas xəstəliyin simptomları ilə birlikdə menstruasiyanın uzunmüddətli olmamasıdır. Məsələn, hiperprolaktinemiyada çox vaxt baş ağrısı, ümumi zəiflik, görmə pozğunluğu müşahidə olunur. Polikistoz yumurtalıq sindromunda yağlı dəri, sızanaqlar, artıq tüklənmə rast gəlinir. Hipotireozda – ödem, çəki artımı, səs tembrinin dəyişməsi.
Beləliklə, klinik təzahürlər kifayət qədər müxtəlifdir. Onları yekun patogenetik zəncirdə birləşdirmək yalnız mütəxəssisin gücündədir. Həkim obyektiv müayinə və ətraflı söhbətdən sonra dəqiq diaqnozun qoyulmasına yönəlmiş şəxsiləşdirilmiş diaqnostik proqram tərtib edəcək.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
16 yaş və yuxarı yaşda menstruasiyanın olmadığında müayinə ultrasəs skanlaşdırmasından başlanır. USM köməyilə həkim uşaqlığın olub-olmadığını müəyyən edir. Əgər uşaqlıq yoxdursa, xromosom dəstinin qiymətləndirilməsi (kariotipləşdirmə) aparılır. Əgər o qadın tipinə uyğundursa, genetik olaraq şərtlənən vaginanın az inkişafı və uşaqlığın olmaması (Rokitanski sindromu) haqqında söhbət gedir. Əgər xromosom dəsti kişi tipinə uyğundursa, ümumi testosteronun səviyyəsi qiymətləndirilir və sonrakı taktika müəyyən edilir.
İkincili amenoreyada diaqnostik axtarış genişləndirilmiş hormonal müayinədən başlanır. Pasiyentə Follikulostimuləedici və Luteinləşdirici hormonların, Prolaktinin və tireotropinin, ümumi Testosteronun, degidroepiandrosterondionun və digərlərinin səviyyəsini müəyyən etmək üçün qan vermək təyin olunur. Paralel olaraq endometriumun patologiyasını istisna etmək, yumurtalıq və uşaqlığın quruluşunu qiymətləndirmək üçün Çanaq orqanlarının USM-i aparılır. Birincili müayinənin nəticələrindən asılı olaraq dəqiqləşdirici diaqnostika proqramı tərtib olunur. Məsələn, prolaktinin həddindən artıq yüksək səviyyəsində Baş beynin maqnit-rezonans tomoqrafiyası (türk yəhəri) göstərişdir.
Müalicə
Amenoreyanın müalicəsi səbəbkar patologiyanın xarakteri ilə müəyyən edilir. Belə ki, əksər hallarda konservativ terapiya aparılır. Bəzi xəstəliklərdə, məsələn cinsiyyət orqanlarının inkişaf anomaliyalarında, menstrual funksiyanın normallaşması üçün cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Əksər hallarda konservativ terapiya hormonal preparatların qəbulunu nəzərdə tutur. Optimal sxem birincili patologiya nəzərə alınmaqla seçilir. Belə ki, hiperprolaktinemiya fonunda amenoreyada dofamin agonistləri göstərişdir. Polikistoz yumurtalıq sindromunda kombinə edilmiş oral kontraseptivlər və ya gestagenlər istifadə olunur. Vaxtından əvvəl ovarial çatışmazlıqda təbii estrogenlərlə əvəzedici hormonoterapiya aparılır.
Hipotalamo-hipofizar pozğunluqlar halında müalicəyə çox vaxt psixoterapevt və ya psixiatr cəlb olunur. Bəzi vəziyyətlərdə psixoemosional fonun medikamentoz olmayan korreksiyası kifayətdir, digərlərində – psixotrop vasitələrin qəbulu tələb olunur.
Əgər amenoreya artıq yağ toxuması ilə əlaqəlidirsə, menstrual dövrün medikamentoz korreksiyasından əlavə çəkinin azaldılması mütləqdir. Bunda endokrinoloq, dietoloq, MFK mütəxəssisi kömək edə bilər.
Amenoreyanın korreksiyası üçün cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda göstərişdir:
- Aşerman sindromu – yapışmaların kəsilməsi aparılır;
- köndələn vaginal arakəsmə – onun çıxarılması aparılır;
- qız pərdəsi dəliyinin bitişməsi – onun kəsilməsi yerinə yetirilir;
- şişlərin bəzi növləri – cərrahi çıxarılma tələb olunur.
Rokitanski sindromunda, vaginanın az inkişafı olduqda, seksual həyatın normallaşmasına yönəlmiş plastik əməliyyat yerinə yetirilə bilər. Bu patologiyada menstruasiyanı bərpa etmək mümkün olmayacaq.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra bərpa proqramı aparılmış əməliyyatın həcmi nəzərə alınmaqla fərdi tərtib olunur.
Profilaktika
Reproduktiv sistemin normal işini saxlamaq üçün ümumi tövsiyələr aşağıdakı qaydalardır:
- ginekoloqa müntəzəm baş çəkmə (ildə 1 dəfə);
- rasionda dəniz balığı və poliolmayan yağ turşularının digər mənbələrinin kifayət qədər daxil edilməsi ilə rasional qidalanma;
- istirahət və əməyin optimal növbələşməsi;
- qaranlıq otaqda ən azı 7-8 saat gecə yuxusu;
- kifayət qədər fiziki fəallıq səviyyəsi (həftədə ən azı 150 dəqiqə).
Bu, qadın sağlamlığını saxlamağa imkan verəcək ümumi tövsiyələrdir. Əgər menstruasiyada hətta cüzi gecikmələr fərq etsəniz, bu vəziyyətin səbəblərini aydınlaşdırmaq üçün mümkün qədər tez mamalıq-ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, menstrual dövrün optimal müddəti 24-35 gündür, bu zaman tərəddüdlər 7-8 gündən çox olmamalıdır.
Yadda saxla!
Yumurtalıqların zədələnməsi ilə əlaqəli ikincili amenoreya çox vaxt onların vaxtından əvvəl çatışmazlığı ilə şərtlənir. Bu, yumurtalıqlarda follikulların sayının normadan az olduğu vəziyyətdir. Anadangəlmə ola bilər (follikulların sürətlənmiş ölümünü müəyyən edən müəyyən genetik defektlərlə əlaqədardır) yaxud qazanılmış, məsələn yumurtalıqlarda əməliyyatlardan, virus infeksiyalarından sonra və digər amillərin təsiri altında.
Vaxtından əvvəl ovarial çatışmazlıq 35 yaşa qədər qadınlarda menstruasiyanın dayanması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyətin təhlükəsi inkişaf edən estrogen çatışmazlığında gizlənib, o qadın orqanizminin bütün orqanlarına zərər vurur. Bu pozğunluqların korreksiyası üçün fərdi qaydada ginekoloqun seçdiyi əvəzedici hormon terapiyası tələb olunur.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və terapiyasını ginekoloq aparır.
Bəli, reproduktiv yaşlı qadında menstruasiyanın davamlı olmaması bu patologiya ilə şərtlənə bilər. Polikistoz yumurtalıq sindromu üçün follikulogenezin pozulması və ovulyasiyaların dayanması xarakterikdir ki, bu da klinik olaraq ya böyük gecikmələr, ya da menstruasiyanın davamlı olmaması ilə təzahür edir.
Menstruasiyanın həqiqi olmaması bir tərəfdən qadın orqanizminin əsas müdafiəçiləri olan estrogenlərin çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Uzunmüddətli hipoestrogeniyada sümüklər, damarlar, dəri və qadın orqanizminin digər orqanları əziyyət çəkir. Digər tərəfdən, menstruasiyanın dayanması sonsuzluğa gətirib çıxarır, çünki yumurta hüceyrəsi yetişmir və follikuldan çıxmır. Vaxtından əvvəl ovarial çatışmazlıq (VOÇ) halında isə yumurtalıqlardaki follikul ehtiyatları tamamilə tükənmiş olur ki, bu da mütləq sonsuzluqla müşayiət olunur. Əgər qadın VOÇ üzrə risk qrupuna daxildirsə, əvvəlcədən yumurta hüceyrələrinin krionservasiyasının (dondurulmasının) aparılması tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
