Androgenetik alopesiya irsi meyl və androgen hormonlarının saç follikullarına təsiri nəticəsində saçların tədricən seyrəlməsidir. Bu, saç tökülməsinin ən çox rast gələn səbəbidir; erkən başlanan müalicə prosesi ləngidə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kişi tipli keçəllik
- androgen alopesiyası
- qadınlarda saçların diffuz seyrəlməsi (qadın tipli saç tökülməsi)
- Alopecia androgenetica
Xəstəlik haqqında
Androgenetik alopesiya saçların tədricən seyrəlməsi ilə gedən xroniki vəziyyətdir və həm kişilərdə, həm də qadınlarda saç tökülməsinin ən çox rast gələn səbəbidir. Prosesin əsasında saç follikullarının kişi cinsi hormonlarının aktiv forması olan dihidrotestosterona irsi həssaslığı durur.
Bu həssaslıq nəticəsində follikullar tədricən kiçilir: saçın böyümə fazası qısalır, hər yeni dövrdə saçlar daha nazik, qısa və açıq rəngli çıxır, nəhayət, zəif tükcük kimi görünür. Follikul uzun müddət canlı qalır, ona görə erkən mərhələdə başlanan müalicə daha yaxşı nəticə verir.
Kişilərdə saçlar alın-gicgah nahiyəsindən və təpədən seyrəlir, qadınlarda isə təpə və ayırıcı xətt boyunca diffuz seyrəlmə olur, alın xətti adətən qorunur. Xəstəlik yeniyetməlikdən sonra istənilən yaşda başlaya bilər, yaşla daha tez-tez rast gəlinir və yavaş-yavaş irəliləyir. Qadınlarda o, çox vaxt menopauzadan sonra daha aydın nəzərə çarpır.
Androgenetik alopesiya ümumi sağlamlığa təhlükə yaratmır, lakin psixoloji narahatlığa, özünəinamın azalmasına səbəb ola bilər. Qadınlarda bəzən hormonal pozuntuların əlaməti olduğu üçün müayinə vacibdir.
Səbəbləri
Androgenetik alopesiya bir neçə amilin birgə təsiri ilə yaranır. Əsas rolu irsiyyət və hormonlar oynayır, digər amillər isə prosesi sürətləndirə və ya saç tökülməsini daha qabarıq edə bilər.
- İrsi meyl – həm ana, həm ata tərəfdən ötürülə bilər; bir neçə genin birgə təsiri ilə bağlıdır, ona görə yaxın qohumlarda erkən keçəllik olduqda risk artır.
- Follikulların androgenlərə həssaslığı – 5-alfa-reduktaza fermenti testosteronu daha aktiv dihidrotestosterona çevirir; həssas follikullarda bu hormon saçın böyümə dövrünü qısaldır.
- Yaş – illər keçdikcə follikulların miniatürləşməsi irəliləyir, ona görə seyrəlmə yaşla daha aydın olur.
- Qadınlarda hormonal dəyişikliklər – polikistik yumurtalıq sindromu, böyrəküstü vəzi və ya yumurtalıqlarla bağlı hiperandrogeniya, menopauza dövründə estrogenlərin azalması.
- Dəmir çatışmazlığı və qidalanma pozuntuları – kəskin pəhrizlər, zülal çatışmazlığı saç tökülməsini gücləndirir və androgenetik prosesi daha nəzərəçarpan edir.
- Qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri – həm hipotireoz, həm də hipertireoz əlavə saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
- Siqaret və xroniki stress – siqaret follikullara mənfi təsir göstərir, güclü stress isə müvəqqəti əlavə saç tökülməsinə səbəb olaraq seyrəlməni daha qabarıq edə bilər.
- Bəzi dərmanlar – androgen təsirli hormonal vasitələr və anabolik steroidlər prosesi sürətləndirə bilər.
Təsnifat
Kişilərdə mərhələlər Norvud şkalası ilə qiymətləndirilir – alın-gicgah bucaqlarının yüngül dərinləşməsindən başlayaraq təpənin və alın hissəsinin tam açılmasına qədər. Bu şkala müalicənin seçilməsinə və nəticələrin izlənməsinə kömək edir.
Qadınlarda Lüdviq şkalası istifadə olunur – ayırıcı xəttin genişlənməsindən təpənin əhəmiyyətli seyrəlməsinə qədər üç dərəcə. Qadınlarda tam keçəllik nadir hallarda olur, alın xətti adətən saxlanılır.
Bundan əlavə, qadınlarda hiperandrogeniya əlamətləri (sızanaq, artıq tüklülük, aybaşı pozuntuları) ilə gedən forma ayrıca fərqləndirilir. Bu forma əlavə hormonal müayinə və ginekoloq-endokrinoloqla birgə müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik tədricən, aylar və illər ərzində inkişaf edir. Çox vaxt insan ilk dəfə saçın həcminin azaldığını, daranma zamanı və ya fotoşəkillərdə baş dərisinin daha çox göründüyünü fərq edir.
- saçların tədricən seyrəlməsi, saç həcminin azalması;
- kişilərdə alın-gicgah bucaqlarının dərinləşməsi, təpədə açıqlığın yaranması və genişlənməsi;
- qadınlarda ayırıcı xəttin genişlənməsi, təpədə dərinin görünməsi, alın xəttinin isə qorunması;
- saçların nazikləşməsi, eyni nahiyədə müxtəlif qalınlıqda saçların olması;
- saçların əvvəlki uzunluğa qədər uzanmaması, qısa və zəif tüklərin çoxalması;
- bəzən baş dərisinin yağlılığının artması.
Androgenetik alopesiyada baş dərisi adətən sağlam görünür, ağrı, qaşınma və çapıq olmur. Uşaqlarda, yetkinlik dövründən əvvəl bu vəziyyət demək olar ki, rast gəlinmir – uşaqda saç tökülməsi pediatr və dermatoloq tərəfindən başqa səbəblər baxımından araşdırılmalıdır. Doğuşdan sonrakı aylarda qadınlarda müvəqqəti güclü saç tökülməsi tez-tez olur və adətən öz-özünə keçir, lakin gizli androgenetik meyli üzə çıxara bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər saçlar qəfil, ocaqlar şəklində və ya kütləvi tökülürsə, baş dərisində qaşınma, qabıqlanma, ağrı, irinli səpgi və ya çapıq yaranırsa, qadında saç tökülməsi ilə yanaşı səsin kobudlaşması, tüklülüyün sürətlə artması, aybaşının kəsilməsi qeyd olunursa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq və ya trixoloq qoyur. Həkim saç tökülməsinin nə vaxt başladığını, ailədə oxşar halların olub-olmadığını, qəbul edilən dərmanları, pəhrizləri, keçirilmiş xəstəlikləri və qadınlarda aybaşı dövrünün xüsusiyyətlərini soruşur. Sonra baş dərisi və saçlar diqqətlə nəzərdən keçirilir, seyrəlmənin tipi qiymətləndirilir.
- Trixoskopiya – baş dərisinin və saçların böyüdülmüş şəkildə müayinəsidir; saçların qalınlığının müxtəlifliyini, follikulların kiçilməsini göstərir və digər alopesiya növlərindən fərqləndirməyə kömək edir.
- Fototrixoqramma – göstəriş olduqda aparılır; saçların sıxlığını və böyümə fazalarının nisbətini ölçməyə, müalicənin effektini izləməyə imkan verir.
- Qan analizləri – qanın ümumi analizi, ferritin (dəmir ehtiyatı), tireotrop hormon, D vitamini; saç tökülməsini gücləndirən səbəbləri aşkar edir.
- Qadınlarda hormonal müayinə – hiperandrogeniya əlamətləri olduqda testosteron, prolaktin və digər hormonlar, yumurtalıqların USM-i.
- Baş dərisinin biopsiyası – nadir hallarda, diaqnoz aydın olmadıqda aparılır.
Differensial diaqnostika telogen saç tökülməsi, ocaqlı alopesiya, çapıqlı alopesiyalar və baş dərisinin göbələk xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- qismən və ya geniş keçəllik, follikulların geri dönməz atrofiyası;
- psixoloji narahatlıq, özünəinamın azalması, sosial gərginlik;
- açıq qalan baş dərisinin günəş yanığı və uzunmüddətli günəş zədələnməsi riski;
- nəzarətsiz «möcüzəvi» vasitələrin istifadəsi ilə bağlı dəri qıcıqlanmaları və allergik reaksiyalar;
- özbaşına hormonal preparatların qəbulu nəticəsində yaranan yan təsirlər.
Müalicə
Müalicənin məqsədi saç tökülməsini dayandırmaq və mümkün qədər saç sıxlığını bərpa etməkdir. Effekt adətən bir neçə ay sonra görünür, nəticəni təxminən bir il ərzində qiymətləndirmək məqsədəuyğundur. Müalicə dayandırıldıqda proses yenidən başlayır, ona görə o, uzunmüddətli planlaşdırılır. Bütün preparatları yalnız həkim seçir.
Dərman müalicəsi
- saç böyüməsini stimullaşdıran xarici vasitələr – baş dərisinə çəkilən məhlul və köpüklər; həm kişilərdə, həm qadınlarda istifadə olunur, follikulların böyümə fazasını uzadır. Bəzi hallarda həkim bu qrupdan daxilə qəbul edilən formanı təklif edə bilər;
- 5-alfa-reduktaza inhibitorları – kişilərdə dihidrotestosteronun əmələ gəlməsini azaldır; yalnız həkim təyinatı ilə istifadə edilir, mümkün yan təsirlər əvvəlcədən müzakirə olunur. Reproduktiv yaşda olan qadınlara döl üçün təhlükə səbəbindən təyin edilmir;
- antiandrogen təsirli preparatlar – qadınlarda hiperandrogeniya olduqda ginekoloq-endokrinoloqla birlikdə seçilir; hamiləlik zamanı və planlaşdırılarkən qəbul edilmir;
- çatışmazlıqların korreksiyası – dəmir preparatları, D vitamini, qalxanabənzər vəz pozuntularının müalicəsi analiz nəticələrinə əsasən aparılır.
Prosedurlar və cərrahi üsullar
Trombositlə zəngin plazma inyeksiyaları və aşağı intensivlikli lazer terapiyası əsas müalicəyə köməkçi üsul kimi istifadə olunur. Proses sabitləşdikdə və donor zonada kifayət qədər saç olduqda saç transplantasiyası mümkündür; əməliyyatdan sonra da qalan saçları qorumaq üçün dərman müalicəsi davam etdirilir.
Evdə nə etmək olar: saçlara yumşaq qulluq etmək, balanslı qidalanmaq, baş dərisini günəşdən qorumaq, lazım olduqda kosmetik maskalama vasitələrindən istifadə etmək. Hormonal preparatları özbaşına qəbul etmək, sübut olunmamış vasitələrə ümid bağlayıb həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.
Profilaktika
İrsi meyli dəyişmək mümkün deyil, lakin prosesi ləngitmək və saçları daha uzun müddət qorumaq olar:
- saç tökülməsinin ilk əlamətlərində dermatoloqa və ya trixoloqa müraciət etmək;
- balanslı qidalanma, kifayət qədər zülal, kəskin pəhrizlərdən imtina;
- siqareti tərgitmək;
- dəmir çatışmazlığının və hormonal pozuntuların vaxtında aşkarlanması və müalicəsi;
- saçları sıx hörmələrdən, aqressiv kimyəvi və termik təsirdən qorumaq;
- anabolik steroidlərdən və androgen təsirli vasitələrdən həkim təyinatı olmadan istifadə etməmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Saç tökülməsi ilə dermatoloqa və ya trixoloqa müraciət etmək lazımdır. Qadınlarda hormonal pozuntu əlamətləri olduqda ginekoloq və endokrinoloq da müayinəyə qoşulur.
Yadda saxla!
Androgenetik alopesiyada vaxt əsas amildir: follikul tam atrofiyaya uğramamışdan əvvəl başlanan müalicə daha effektivdir.
- Reklam olunan şampun və losyonların təsiri çox vaxt sübut olunmayıb – sübutlu müalicəni həkimlə seçin.
- Müalicənin nəticəsi bir neçə aydan sonra görünür, səbirli olun və müalicəni özbaşına dayandırmayın.
- Hormonal preparatları özbaşına qəbul etməyin.
- Qadınlarda saç tökülməsi aybaşı pozuntuları və artıq tüklülüklə birlikdədirsə, hormonal müayinədən keçin.
Suallar və cavablar
Bəli, müalicə dayandırıldıqdan bir neçə ay sonra əldə edilmiş nəticə tədricən itir, çünki preparatlar xəstəliyin irsi səbəbini aradan qaldırmır, yalnız follikulları dəstəkləyir. Ona görə müalicə uzunmüddətli planlaşdırılır və hər hansı dəyişiklik həkimlə razılaşdırılır.
Həmişə yox. Bir çox qadında hormon səviyyələri normal olur və saç follikullarının irsi həssaslığı rol oynayır. Lakin aybaşı pozuntusu, sızanaq və artıq tüklülük olduqda hormonal müayinə vacibdir.
Transplantasiya üçün donor zonada kifayət qədər sağlam saç olmalı və proses nisbətən sabitləşməlidir. Əməliyyatdan sonra da qalan saçları qorumaq üçün dərman müalicəsi davam etdirilir. Uyğunluğu trixoloq və cərrah birlikdə qiymətləndirir.
Xeyr. Yuma zamanı artıq tökülmə fazasında olan saçlar ayrılır, ona görə onlar daha çox görünür. Baş dərisinin təmiz saxlanması androgenetik alopesiyanın gedişinə mənfi təsir etmir.
Xeyr, bu geniş yayılmış yanlış təsəvvürdür. Androgenetik alopesiyaya meyl bir neçə genlə bağlıdır və həm ana, həm də ata tərəfdən ötürülə bilər. Ailədə erkən saç tökülməsi olan şəxslərin ilk əlamətlərdə həkimə müraciət etməsi faydalıdır.
Vitamin və minerallar yalnız onların çatışmazlığı olduqda kömək edir, məsələn, dəmir və ya D vitamini azlığında. Androgenetik alopesiyanın özünü vitaminlər dayandırmır. Hansı preparatın lazım olduğunu analiz nəticələrinə əsasən həkim müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
Kəpək niyə yaranır?
Kəpək - demək olar ki, hər bir insanın həyatında ən azı bir dəfə qarşılaşdığı problemdir. Çoxları onu müstəqil…
İstiqamət: Trixologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
