Polikistik yumurtalıq sindromu ovulyasiya pozuntusu, hiperandrogenizm və polikistik yumurtalıq morfologiyasının müxtəlif kombinasiyası ilə xarakterizə olunan geniş yayılmış endokrin-reproduktiv pozuntudur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yumurtalıqların polikistozu
- Stein-Leventhal sindromu
Xəstəlik haqqında
Yumurtalıqların polikistozu reproduktiv yaşlı qadınlarda ən geniş yayılmış hormonal pozğunluqlardan biridir. Bu vəziyyət menstrual siklin pozulmasına, anovulyator sonsuzluğa və patoloji tükçalanmaya səbəb ola bilər.
Yumurtalıqların polikistozu çoxfaktorlu endokrin pozğunluqdur ki, o da ağırlaşmış irsiyyət və ətraf mühitin əlverişsiz amillərinin təsiri fonunda inkişaf edir. Xəstəlik androgenlərin (kişi cinsi steroidlərinin) yüksək səviyyəsi ilə müşayiət olunur.
Diaqnoz obyektiv müayinə (kişi tipli tükçalanma), ultrasəs skanləməsi (yumurtalıqların xarakterik dəyişiklikləri) və laborator müayinə (testosteronun yüksək səviyyəsi) əsasında qoyulur.
Müalicə hormonal preparatlarla aparılır və bədən çəkisinin (artıq olduqda) mütləq azaldılmasını nəzərdə tutur. Fertilliyi yaxşılaşdırmaq üçün medikamentoz stimulyasiya, laparoskopik yumurtalıq koaqulyasiyası və ya ağır hallarda – EKM tətbiq oluna bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişaf səbəbləri qəti müəyyən edilməyib. Hesab olunur ki, polikistoz genetik xüsusiyyətlərin fonunda əlverişsiz amillərin təsiri nəticəsində inkişaf edir.
Ağırlaşmış irsiyyət müxtəlif endokrin həlqələrin pozulmasında özünü göstərir. Bu xəstələrdə qonadotropinlərin və insulinin sekresiyası dəyişmişdir, enerji mübadiləsi və cinsiyyət hormonlarının metabolizmində pozğunluqlar mövcuddur. Əlverişsiz amillər kimi aşağıdakılar çıxış edir:
- natamam, balanslaşdırılmamış qidalanma;
- orqanizmdə yağ toxumasının artmış miqdarı;
- hərəkətsiz həyat tərzi;
- stress vəziyyətləri;
- pis ekologiya.
Təsnifat
Yaranma vaxtına görə yumurtalıqların policistozu 2 növ olur:
- Birincili – patoloji dəyişikliklər menstrual funksiyanın formalaşdığı andan mövcuddur.
- İkincili – hormonal tənzimlənmənin dəyişməsi hər hansı səbəbdən menstrual funksiya formalaşdıqdan sonra, bəzən isə doğuşdan sonra baş verir. Proqnostik baxımdan bu forma birincili policistozla müqayisədə daha əlverişlidir.
Klinik mənzərə
Yumurtalıqların polikistozunun simptomlarına aşağıdakılar aiddir:
- Ovulyasiyanın tədricən seyrəkləşməsi və ya olmaması ilə menstrual siklin pozulması.
- Androgenizasiya – kişi tipli tükçalanma, başda saçların tökülməsi, sızanaq döküntüsü.
- İnsulin rezistentliyi – budların daxili səthlərində və qasıqda dərinin qaralması, üz cizgilərinin kobudlaşması və bəzi əzələlərin hipertrofiyası ilə eyni zamanda ətrafların nisbi uzanması.
Bu xəstələrdə tez-tez affektiv pozğunluqlar – sıxıntılı əhval-ruhiyyə, depressiya, narahatlıq, daimi bədən çəkisinin artması nəticəsində metabolik pozğunluqları daha da ağırlaşdıran daimi yemək istəyi olur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yumurtalıqların polikistozunun vaxtında diaqnostikası zəruri tədbirləri vaxtında görməyə imkan verir. Bu patologiyada tipik şikayətlər aşağıdakılardır:
- menstruasiyanın gecikməsi (menstrual sikl 35 gündən çox);
- menstruasiyanın həddindən artıq erkən başlaması (sikl 21 gündən az);
- qarnın ağ xətti boyunca, yuxarı dodaq üzərində tüklərin olması, yəni kişi tipli tükçalanma;
- başda saçların artmış tökülməsi;
- sızanaqların meydana çıxması və dəri örtüklərinin pis vəziyyəti;
- artıq bədən çəkisi, bu zaman çəkinin azalması çox yavaş templə gedir;
- müntəzəm intim yaxınlığa baxmayaraq 12 ay və daha çox müddətdə hamiləliyin baş verməməsi.
Ginekoloji müayinə zamanı həkim hər iki tərəfdən böyümüş yumurtalıqları müəyyən edə bilər. Lakin son diaqnozu qoymağa əlavə tədqiqat üsulları kömək edir:
- uşaqlığın ultrasəs skanləməsi və artımların (yumurtalığın həcmi 10 ml-dən böyük olur, bu zaman diametri 2-dən 9 mm-ə qədər olan follikulların sayı artmış olur);
- ultrasəs follikulometriyası – menstrual siklin günündən asılı olaraq follikulların və ya sarı cismin vəziyyətinin qiymətləndirildiyi tədqiqat (əgər 3 sikldən 2-sində ovulyasiya əlamətləri aşkar edilməzsə, bu ovulyator disfunksiya kimi qiymətləndirilir);
- hormonal profilin qiymətləndirilməsi – qanda sərbəst və ümumi testosteron konsentrasiyasının yüksəlməsi.
Lakin müayinələrin zahiri sadəliyinə baxmayaraq, yumurtalıqların polikistozu diaqnozunun qoyulması oxşar simptomatika ilə gedən çoxlu sayda xəstəliyin (qalxanabənzər vəzin disfunksiyası, prolaktinin yüksək səviyyəsi, adrenogenital sindrom, erkən yumurtalıq çatışmazlığı və s.) istisna edilməsini nəzərdə tutur. Buna görə ginekoloq-endokrinoloq hər bir xəstə üçün geniş spektrli müayinələri əhatə edən fərdiləşdirilmiş diaqnostika proqramı tərtib edir ki, o da ilk növbədə hormonal test etməni (tireotropin, tiroksin və trüyodtironin, prolaktin, 17-oksi-proqesteron və digərlərinin səviyyəsinin müəyyən edilməsi) əhatə edir.
Polikistoz diaqnozu qoyulmuş xəstələrə mütləq qlükoza-tolerantlıq testinin aparılması və ya qlikozillənmiş hemoqlobinin səviyyəsinin müəyyən edilməsi (son 3 ayda qandakı şəkər konsentrasiyasını əks etdirir) təyin edilir. Bu analizlər karbohidrat mübadiləsini qiymətləndirməyə, insulinorezistentliyi və ya hətta 2-ci tip şəkərli diabeti vaxtında diaqnostika etməyə imkan verir.
Müalicə
Müalicə üsulları
Yumurtalıqların polikistozunun əsas müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Laparoskopik əməliyyatlar yalnız dərmanla ovulyasiya stimulyasiyası nəticəsiz olduqda, fertil pozğunluqların korreksiyası məqsədi ilə tövsiyə olunur. Bəzən EKM aparılması tələb oluna bilər.
Birinci mərhələdə menstrual dövrün pozğunluqlarının korreksiyası, dərinin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və artıq tüklənmə ilə mübarizə üçün ginekoloq-endokrinoloq antiandrogen effektlərə malik olan kombinəedilmiş hormonal kontraseptivlər təyin edir. Bu preparatlar qanda kişi cinsiyyət hormonlarının konsentrasiyasını azaltmağa imkan verir. Müalicənin minimum müddəti 3-6 ay təşkil edir. Bəzən dayandırıldıqdan sonra patogenetik mexanizmlər yenidən sürətlə aktivləşə bilər, buna görə də təkrar kurslar aparılır.
Əgər insulinrezistentlik diaqnoz qoyulubsa, eyni zamanda karbohidrat mübadiləsini yaxşılaşdırmağa kömək edən dərmanlar təyin olunur. Artıq bədən çəkisinin azaldılmasına yönəlmiş düzgün hipokalorili qidalanma tövsiyə olunur.
Artmış tüklənmə ilə gücləndirilmiş mübarizə üçün kosmetik üsullardan istifadə olunur. Ən yaxşısı fotoepilyasiya hesab olunur. Spesifik antiandrogen preparatlar mövcuddur, lakin ciddi göstərişlər əsasında təyin olunur, çünki ciddi yan təsirlərə səbəb olurlar.
Sonsuzluğun müalicəsi üçün ovulyasiya stimulyasiyası aparılır. Əgər 6 menstrual dövr ərzində istənilən nəticəyə nail olunmazsa, həkim preparatı dəyişdirir. Əgər bu halda da hamiləlik baş verməzsə, ginekoloq cərrahi müdaxilə məsələsinə baxılmasını, bəzi hallarda isə EKM aparılmasını məsləhət görür.
Bəzi xəstələr üçün köməkçi reproduktiv üsullar hamilə qalmaq üçün yeganə şans ola bilər. EKT aşağıdakı hallarda göstərişdir:
- medikamentoz stimulyasiya və laparoskopik əməliyyatdan effekt olmaması;
- anovulyator sonsuzluğun boru-peritoneal sonsuzluqla birləşməsi;
- müşayiət edən endometrioz;
- kişi spermasının pozulmuş fertilliyi;
- transfer öncəsi embrionun genetik tədqiqinə ehtiyac (bir sıra irsi patologiyaları istisna etmək üçün).
Cərrahi müalicə
Konservativ terapiyanın effektiv olmadığı hallarda uşaq dünyaya gətirmək istəyən xəstələrə laparoskopik drillinq tövsiyə olunur. Bu müdaxilə policistoz fonunda kəskin qalınlaşan və yumurta hüceyrəsinin təbii çıxışına mane olan yumurtalıq qişasının nöqtəvi koaqulyasiyasından ibarətdir. Laparoskopik drillinqdən sonra ovulyasiya nəinki asanlaşır, həm də stimullaşır.
Əməliyyatın maksimal effektivliyi bir il ərzində saxlanılır, buna görə də mümkün qədər tez müntəzəm cinsi həyata başlamaq tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Laparoskopik drillinqdən sonra xəstə növbəti gün evə buraxıla bilər. Orqanizmin bərpası tez baş verir.
Növbəti menstruasiyadan sonra müntəzəm cinsi həyata başlamaq tövsiyə olunur. Qadınların təxminən 50%-i altı ay ərzində hamilə qalır. Qalanlarında əməliyyatdan sonra 3 ay ərzində ovulyasiya baş vermirsə, medikamentoz induksiya aparılır.
Profilaktika
Yumurtalıqların policistozunun spesifik profilaktikası yoxdur. Lakin bədən çəkisinə mühüm əhəmiyyət verilir. Artıq çəki ilə mübarizə üçün fiziki fəallığı artırmaq və qidalanmanı optimallaşdırmaq tövsiyə olunur. Yumurtalıqların policistozu olan qadınlarda bədən çəkisinin azalması menstrual və reproduktiv funksiyanın normallaşmasına, karbohidrat mübadiləsinin yaxşılaşmasına, habelə ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip şəkərli diabet risklərinin azalmasına kömək edir.
Yadda saxla!
Yumurtalıqların polikistozu xroniki ovulyasiya olmaması ilə müşayiət olunur ki, bu da hormonal disbalansa səbəb olur. Belə pozğunluqlar bətnin selikli qişasının hiperplastik proseslərinə, hətta endometrium xərçənginə səbəb ola bilər. Bu risklər xüsusilə artıq bədən çəkisi fonunda yüksəlir. Polikistozun digər təhlükəsi somatik pozğunluqlarda gizlənir. Bu vəziyyət çox vaxt insulinin reseptor qavranılmasının pisləşməsi ilə əlaqələndirilir ki, bu da 2-ci tip şəkərli diabetə və ürək-damar patologiyalarına (ateroskleroza və ürəyin işemik xəstəliyinə) meyilliliyə səbəb olur.
Öz orqanizmini yaxın və uzaq perspektivdə qorumaq üçün qadınlar ən kiçik şübhə olduqda mövcud hormonal pozğunluqların vaxtında korreksiyası üçün ginekoloqa müraciət etməlidirlər. Polikistoz ağrı vermir, lakin patoloji həlqələr aradan qaldırılmasa, ciddi ağırlaşmalara səbəb olur. Buna görə də ginekoloq-endokrinoloqla «dostluq etmək» və menstrual və reproduktiv funksiyaları vaxtında normallaşdırmaq çox vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Polikistik yumurtalıq sindromu ovulyasiyanı çətinləşdirsə də, hamiləliyi tamamilə istisna etmir. Bir çox qadın müalicə və çəkinin tənzimlənməsi ilə ovulyasiyanı bərpa edərək hamilə qala bilir, bəzi hallarda isə əlavə reproduktiv yardım tələb olunur. Fərdi imkanlar hormonal profil və yumurtalıqların vəziyyətindən asılıdır, buna görə planlaşdırma mərhələsində ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir.
Polikistik yumurtalıq sindromunun tam irsi xəstəlik olduğunu demək düzgün olmaz, lakin ona meyillilik ailədə tez-tez rast gəlinir — anasında və ya bacısında olan qadınlarda inkişaf riski bir qədər yüksəkdir. Genetik amillər ətraf mühit və həyat tərzi ilə birgə təsir göstərir. Ailə tarixçəsi olan yeniyetmə qızlarda menstrual siklə diqqət yetirmək erkən aşkarlanmaya kömək edir.
Xeyr, əksər hallarda polikistik yumurtalıq sindromu dərman müalicəsi və həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə idarə olunur. Cərrahi müdaxilə yalnız konservativ müalicə nəticə vermədikdə və ya ovulyasiyanın bərpası üçün digər variantlar tükəndikdə nəzərdən keçirilir. Əməliyyatın zəruriliyini ginekoloq xəstənin yaşı, hamiləlik planları və xəstəliyin gedişinə əsasən fərdi qaydada müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
