Ocaqlı alopesiya immun sistemin saç follikullarına hücumu nəticəsində başda və ya bədənin digər sahələrində dairəvi keçəl ocaqların yarandığı xəstəlikdir. Follikullar məhv olmur, ona görə saçlar çox vaxt yenidən çıxır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yuvalı keçəllik
- dairəvi saç tökülməsi
- alopecia areata
Xəstəlik haqqında
Ocaqlı alopesiya autoimmun xəstəlikdir: immun hüceyrələr saç follikullarını səhvən hədəfə alır, follikul ətrafında iltihab yaranır və saçın böyüməsi dayanır. Bu zaman follikul canlı qalır və çapıq əmələ gəlmir, bu səbəbdən saçlar öz-özünə və ya müalicə ilə yenidən çıxa bilər.
Xəstəlik istənilən yaşda başlaya bilər, lakin çox vaxt uşaqlıqda və gənc yaşda özünü göstərir; kişi və qadınlarda təxminən eyni tezlikdə rast gəlinir. Ən çox başda bir və ya bir neçə dairəvi keçəl ocaq yaranır, bəzən saqqal, qaş və kirpiklər zədələnir. Nadir hallarda başda bütün saçlar (total forma) və ya bədəndəki bütün tüklər (universal forma) tökülür.
Gedişi qabaqcadan proqnozlaşdırmaq çətindir: ocaqlar aylar ərzində bərpa oluna, sonra yenidən yarana bilər. Ocaqlı alopesiya fiziki ağrı vermir və həyat üçün təhlükəli deyil, lakin görünüşün dəyişməsi ciddi psixoloji gərginliyə səbəb ola bilər. Son illərdə ağır formalar üçün JAK inhibitorları adlanan yeni dərman qrupu təsdiqlənib və bu, müalicə imkanlarını genişləndirib.
Səbəbləri
Ocaqlı alopesiyanın dəqiq səbəbi tam aydın deyil. Əsas mexanizm normalda immun sistemdən «gizli» qalan saç follikulunun bu qorunmasını itirməsi və immun hüceyrələrin hücumuna məruz qalmasıdır. Xəstəliyin inkişafına bir neçə amil təsir edir:
- İrsi meyl – yaxın qohumlarında ocaqlı alopesiya olan insanlarda xəstəlik daha tez-tez rast gəlinir; immun cavabı tənzimləyən bir sıra genlər müəyyən edilib.
- Digər autoimmun xəstəliklər – autoimmun tireoidit, vitiliqo, bəzən çölyak xəstəliyi və birinci tip şəkərli diabet ocaqlı alopesiya ilə birlikdə rast gəlinir.
- Atopik xəstəliklər – atopik dermatit, bronxial astma, allergik rinit olan insanlarda risk yüksəkdir və xəstəlik daha ağır gedə bilər.
- Kəskin psixoemosional stress və ağır xəstəliklər – çox vaxt xəstəliyin başlanmasına və ya kəskinləşməsinə təkan verən amil rolunu oynayır, lakin tək başına səbəb deyil.
- Virus infeksiyaları – immun sistemi aktivləşdirərək xəstəliyin başlanmasına təsir edə bilər.
- Daun sindromu – bu sindromu olan insanlarda ocaqlı alopesiya daha tez-tez müşahidə olunur.
Xəstəlik yoluxucu deyil və gigiyena, saç boyası, şampun və ya baş geyimi ilə bağlı deyil.
Təsnifat
Saç tökülməsinin yayılmasına və formasına görə bir neçə növ ayırd edilir:
- Ocaqlı (lokal) forma – bir və ya bir neçə dairəvi ocaq; ən çox rast gəlinən və proqnozu ən yaxşı formadır.
- Çoxocaqlı forma – birləşməyə meylli çoxsaylı ocaqlar.
- Ofiazis – ənsə və gicgah nahiyəsində, saç xəttinin kənarı boyunca zolaq şəklində saç tökülməsi; müalicəyə daha çətin cavab verir.
- Total alopesiya – başda saçların tam tökülməsi.
- Universal alopesiya – baş, qaş, kirpik və bədəndəki bütün tüklərin tökülməsi.
- Diffuz forma – aydın ocaqlar olmadan saçların ümumi, sürətli seyrəlməsi; digər saç tökülməsi növlərindən ayırmaq çətindir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən qəfil başlayır: çox vaxt keçəl ocağı pasiyentin özü, bərbər və ya ailə üzvləri təsadüfən görür. Əsas əlamətlər:
- aydın sərhədli dairəvi və ya oval keçəl ocaqlar, ölçüsü kiçik sikkədən ovuc boyda qədər ola bilər;
- ocaqda dəri hamar, normal rəngdə, qızartı, qabıqlanma və çapıq olmadan;
- ocağın kənarında «nida işarəsi» şəkilli qısa, ucu qalın, dibi nazik qırıq saçlar;
- aktiv mərhələdə ocağın kənarındakı saçların asanlıqla çəkilib çıxması;
- saqqal, qaş, kirpiklərdə və bədənin digər sahələrində ocaqlar;
- dırnaqlarda nöqtəvi çuxurlar, eninə şırımlar, kələ-kötürlük – xüsusən geniş formalarda;
- bəzən ocaq yaranmazdan əvvəl həmin sahədə yüngül qaşınma, gizildəmə və ya yanma hissi.
Bərpa zamanı yeni saçlar əvvəlcə nazik, açıq və ya ağ rəngdə çıxa bilər, sonradan adi rəngini və qalınlığını alır. Uşaqlarda xəstəlik çox vaxt atopik dermatitlə birlikdə olur və daha geniş formalara keçə bilər. Hamiləlikdə saçlar bəzən öz-özünə bərpa olunur, doğuşdan sonra isə ocaqlar yenidən yarana bilər.
Tez həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər saçlar sürətlə, geniş sahədə tökülürsə, ocaqda qızartı, qabıqlanma, irin, ağrı varsa (bu, göbələk infeksiyası və ya başqa xəstəlik ola bilər), kirpiklər tökülürsə və ya uşaqda saç tökülməsi başlayıbsa. Saç tökülməsi fonunda ağır depressiya, ümidsizlik və ya özünə zərər vermək fikirləri yaranarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin və ya təcili yardım alın.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq və ya trixoloq qoyur. Həkim saç tökülməsinin nə vaxt başladığını, əvvəlki epizodları, qohumlarda oxşar xəstəlikləri və müşayiət edən xəstəlikləri soruşur, baş dərisini, qaşları, kirpikləri, bədəni və dırnaqları yoxlayır. Çox vaxt diaqnoz baxışla qoyulur, əlavə müayinələr isə onu təsdiqləmək və müşayiət edən pozuntuları aşkarlamaq üçün lazımdır:
- Trixoskopiya – baş dərisinin böyüdücü cihazla müayinəsi; sarı və qara nöqtələr, «nida işarəsi» saçlar, qısa yeni çıxan saçlar xəstəliyin aktivliyini göstərir.
- Dartma testi – ocağın kənarındakı saçların asan çıxması prosesin aktiv olduğunu göstərir.
- Qalxanabənzər vəzin hormonları və anticisimlər – autoimmun tireoiditi aşkarlamaq üçün.
- Ümumi qan analizi, ferritin, D vitamini – saç tökülməsini ağırlaşdıra bilən çatışmazlıqları müəyyən edir.
- Göbələk infeksiyasının istisna edilməsi – qabıqlanma və iltihab olduqda saç və dəri qırıntısının mikroskopiyası və əkilməsi.
- Baş dərisinin biopsiyası – qeyri-tipik hallarda, çapıqlı alopesiyadan ayırmaq üçün.
Differensial diaqnostika baş dərisinin göbələk xəstəlikləri, trixotillomaniya (saçı yolma vərdişi), sifilitik alopesiya, telogen saç tökülməsi və çapıqlı alopesiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- geniş, total və ya universal saç tökülməsinə keçid;
- kirpiklərin və qaşların itməsi ilə gözlərin toza və tərə qarşı qorunmasının zəifləməsi, burun tüklərinin itməsi ilə burunda qıcıqlanma;
- keçəl sahələrdə baş dərisinin günəş yanığı;
- psixoloji gərginlik, narahatlıq, depressiya, sosial təcrid;
- uzun müddət qalan ocaqlarda bərpa ehtimalının azalması;
- güclü yerli və ya sistem dərmanların həkim nəzarəti olmadan istifadəsi zamanı yan təsirlər.
Müalicə
Ocaqlı alopesiyanı tam və birdəfəlik sağaldan üsul yoxdur, lakin müalicə immun iltihabı azaldır, saçların bərpasını sürətləndirir və bir çox pasiyentdə yaxşı nəticə verir. Müalicə zədələnmənin genişliyindən, pasiyentin yaşından və xəstəliyin davam etmə müddətindən asılıdır və həkim tərəfindən seçilir.
- Müşahidə – kiçik tək ocaqlarda saçlar tez-tez öz-özünə bərpa olunduğu üçün bəzən aktiv müalicəsiz gözləmə taktikası seçilir.
- Yerli güclü qlükokortikoidlər – krem, losyon və ya köpük şəklində; kiçik ocaqlarda və uşaqlarda əsas üsullardan biridir.
- Ocaqdaxili qlükokortikoid inyeksiyaları – böyüklərdə məhdud ocaqlarda ən effektiv üsullardan biri; həkim tərəfindən müəyyən fasilələrlə aparılır, yerində dərinin müvəqqəti nazikləşməsi ola bilər.
- Saç böyüməsini stimullaşdıran yerli vasitələr – əsas müalicəyə əlavə kimi istifadə olunur.
- Kontakt immunoterapiya – geniş və uzunmüddətli formalarda, baş dərisində yönəldilmiş yüngül allergik reaksiya yaradaraq immun cavabı dəyişdirir; ixtisaslaşmış mərkəzlərdə aparılır.
- JAK inhibitorları – ağır və geniş formalarda istifadə olunan tablet şəklində dərman qrupu; təyin və müntəzəm analiz nəzarəti yalnız həkim tərəfindən aparılır.
- Sistem qlükokortikoidləri və digər immunsupressorlar – sürətlə irəliləyən formalarda, yan təsirləri nəzərə alınaraq qısa kurslarla.
- Müşayiət edən xəstəliklərin müalicəsi – qalxanabənzər vəzin pozuntularının, dəmir və D vitamini çatışmazlığının düzəldilməsi.
- Psixoloji dəstək və kosmetik vasitələr – psixoloq məsləhəti, parik, saç əlavələri, qaş üçün kosmetika.
Evdə baş dərisinə incə qulluq etmək, yumşaq şampun istifadə etmək, keçəl sahələri günəşdən qorumaq faydalıdır. Baş dərisinə istiot, sarımsaq, soğan kimi qıcıqlandırıcı «xalq vasitələri» sürtmək, hormonlu kremləri həkimsiz uzun müddət istifadə etmək və internetdən sifariş olunan yoxlanılmamış preparatlar qəbul etmək olmaz – bu, dərinin yanığına və ya ciddi yan təsirlərə səbəb ola bilər.
Profilaktika
Ocaqlı alopesiyanın xüsusi profilaktikası yoxdur, lakin aşağıdakı tədbirlər kəskinləşmə riskini azalda və erkən müalicəyə imkan verə bilər:
- stressin idarə olunması, kifayət qədər yuxu və istirahət;
- qalxanabənzər vəzin və digər autoimmun xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- atopik dermatit və allergik xəstəliklərin nəzarətdə saxlanılması;
- balanslaşdırılmış qidalanma, dəmir və D vitamini çatışmazlığının vaxtında düzəldilməsi;
- baş dərisinə zərif qulluq, saçı sıx bağlamaqdan və travmatik prosedurlardan çəkinmək;
- yeni ocaqlar yarandıqda erkən həkimə müraciət.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dairəvi saç tökülməsi zamanı dermatoloqa və ya trixoloqa müraciət etmək lazımdır. Lazım olduqda endokrinoloq, uşaqlarda pediatr, psixoloji gərginlikdə psixoloq və ya psixiatr cəlb olunur.
Yadda saxla!
- Ocaqlı alopesiyada follikul ölmür, bu səbəbdən saçların bərpası mümkündür, xüsusən erkən müalicədə.
- Dairəvi keçəl ocaq aşkar etsəniz, dermatoloq və ya trixoloqa müraciət edin.
- Baş dərisinə qıcıqlandırıcı «xalq vasitələri» – istiot, sarımsaq – sürtməyin.
- Uşaqda saç tökülməsi olarsa, göbələk infeksiyasını istisna etmək üçün həkimə göstərin.
- Psixoloji dəstək müalicənin vacib hissəsidir – narahatlığınızı həkimlə bölüşün.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Kiçik ocaqlarda saçlar çox vaxt bir neçə ay ərzində, bəzən müalicəsiz də bərpa olunur. Geniş və uzunmüddətli formalarda bərpa daha çətindir, lakin müasir müalicə ilə mümkündür.
Stress xəstəliyin başlanmasına təkan verə bilər, lakin əsas səbəb immun sistemin pozulması və irsi meyldir. Stressin aradan qaldırılması tək başına xəstəliyi sağaltmır, amma müalicəyə kömək edir.
Xeyr. Xəstəlik autoimmundur və təmas, daraq, baş geyimi vasitəsilə ötürülmür. Ailə üzvlərində rast gəlinməsi irsi meyllə bağlıdır.
Uşaqlarda əsasən yerli hormonlu vasitələr və saç böyüməsini stimullaşdıran yerli preparatlar istifadə edilir; inyeksiyalar və sistem müalicə daha məhdud tətbiq olunur. Seçimi həkim uşağın yaşına və xəstəliyin genişliyinə görə edir. Uşağa psixoloji dəstək də vacibdir.
Xeyr. Saçın qırxdırılması və ya tez-tez kəsilməsi follikullara təsir etmir və saçların bərpasını sürətləndirmir. Bu, yalnız kosmetik məqsədlə, pasiyentin öz istəyi ilə edilə bilər.
Bəli, ocaqlı alopesiya dalğavari gedişlidir və bərpadan sonra yeni ocaqlar yarana bilər. Bu, müalicənin faydasız olduğunu göstərmir. Yeni ocaq yarandıqda həkimə erkən müraciət etmək nəticəni yaxşılaşdırır.
Trixologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
Kəpək niyə yaranır?
Kəpək - demək olar ki, hər bir insanın həyatında ən azı bir dəfə qarşılaşdığı problemdir. Çoxları onu müstəqil…
İstiqamət: Trixologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
