Dental kompüter tomoqrafiyası dişlərin və çənə sümüyünün üçölçülü təsvirini almağa imkan verir. Məqalədə üsulun adi rentgendən nə ilə fərqləndiyi və hansı hallarda təyin edildiyi izah edilir.
Müasir stomatologiyada rentgenoloji müayinə üsulları geniş tətbiq olunur. Onlar dişlərin və ağız boşluğunun vəziyyətini qiymətləndirməyə, gizli zədələnmələri və müxtəlif xəstəlikləri müalicəyə başlamazdan əvvəl aşkar etməyə imkan verir.
Rentgen diaqnostikası üçün avadanlıq stomatoloji klinikanın vacib hissəsidir. Ayrı-ayrı dişlərin şəkilləri ağızdaxili aparatla çəkilir, bütün diş sırasının panoram şəkli üçün isə ortopantomoqraf adlanan xüsusi aparat istifadə olunur. Bu şəkillər həkimə klinik mənzərə haqqında məlumat verir və müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Stomatoloji diaqnostikada son illərin əsas yeniliklərindən biri dental kompüter tomoqrafiyasıdır. Bu üsul çənə-üz nahiyəsinin üçölçülü təsvirini qısa müddətdə əldə etməyə imkan verir.
Dental kompüter tomoqrafiyası nədir
Dental kompüter tomoqrafiyası (konusşüalı KT) diş-çənə sisteminin üçölçülü rentgen təsvirini yaradan müayinə üsuludur. Adi rentgen şəkli üçölçülü obyekti iki ölçülü müstəvidə göstərir və bu zaman strukturlar bir-birinin üzərinə düşə bilər. Tomoqrafiya isə eyni nahiyəni müxtəlif bucaqlardan çəkir və kompüter proqramı bu məlumatları birləşdirərək həcmli model yaradır.
Müayinə adətən bir neçə on saniyə çəkir və pasiyent oturaq və ya ayaq üstə vəziyyətdə olur. Alınan məlumatlar proqram vasitəsilə emal olunur və həkim istənilən kəsiyə, istənilən proyeksiyaya baxa bilir.
Adi rentgen və tomoqrafiyanın fərqi
Hər iki üsul stomatoloji diaqnostikada öz yerinə malikdir. Seçim klinik məqsəddən asılıdır. Əsas fərqlər aşağıdakı cədvəldə verilib:
| Göstərici | Panoram və ağızdaxili şəkil | Dental tomoqrafiya |
|---|---|---|
| Təsvirin xarakteri | İki ölçülü şəkil | Üçölçülü həcmli model |
| Strukturların üst-üstə düşməsi | Mümkündür | Praktiki olaraq aradan qalxır |
| Ölçmələr | Məhdud dəqiqlik | Sümüyün hündürlüyünü və enini dəqiq ölçmək mümkündür |
| Əsas istifadə | Kariyes, ümumi baxış, ilkin qiymətləndirmə | İmplantasiya, mürəkkəb müalicə, cərrahi planlaşdırma |
Hər müayinə üçün şüa yükünün əsaslandırılmasını həkim qiymətləndirir, ona görə tomoqrafiya yalnız göstəriş olduqda təyin edilir.
Tomoqrafiyanın diaqnostik imkanları
Tomoqrafiyadan alınan məlumatlar xüsusi proqram vasitəsilə emal olunur və çoxlu əlavə diaqnostik imkan yaradır. Həkim aşağıdakıları görə və ölçə bilər:
- çənə-üz nahiyəsinin istənilən kəsiyini, istənilən müstəvidə;
- kəllənin yan proyeksiyasına bənzər təsviri;
- burun ətrafı sinusların, çənə-baş oynağının və aşağı çənə kanalının vəziyyətini;
- alveolyar çıxıntının hündürlüyünü və enini;
- diş köklərinin sayını, formasını və kanalların gedişini;
- diş-çənə sisteminin üçölçülü modelini.
Beləliklə, bir müayinə ilə əlavə təsvirlərə ehtiyac azalır, həkim isə qərarını daha dolğun məlumat əsasında verir.
Hansı hallarda tomoqrafiya təyin edilir
Dental tomoqrafiya hər pasiyent üçün rutin müayinə deyil. Həkim aşağıdakı hallarda bu müayinəni məsləhət görə bilər:
- diş implantasiyasından əvvəl sümüyün həcmini və vacib anatomik strukturlara məsafəni qiymətləndirmək üçün;
- retensiyalı (çıxmamış) dişlərin, məsələn ağıl dişlərinin yerini dəqiqləşdirmək üçün;
- mürəkkəb kök kanalı müalicəsində və təkrar müalicədə;
- çənə sümüyündə kista və digər törəmələrin şübhəsi olduqda;
- yuxarı çənə sinusu ilə əlaqəli şikayətlərdə;
- çənə-baş oynağının xəstəliklərində;
- dişlərin və çənənin travmalarında;
- ortodontik və ortoqnatik müalicənin planlaşdırılmasında.
Müayinəyə necə hazırlaşmaq olar
Dental tomoqrafiya xüsusi hazırlıq tələb etmir, lakin aşağıdakı sadə qaydalar nəticənin keyfiyyətini artırır:
- başdan, boyundan və qulaqdan metal əşyaları, sırğa, eynək, saç sancaqlarını çıxarın;
- çıxarıla bilən protezlərin və ortodontik aparatların çıxarılması barədə həkimin göstərişinə əməl edin;
- hamiləliyiniz varsa və ya ehtimal edirsinizsə, mütləq əvvəlcədən bildirin;
- əvvəlki rentgen və tomoqrafiya təsvirlərini götürün ki, müqayisə mümkün olsun;
- müayinə zamanı sakit dayanmağın nəticənin keyfiyyətinə təsir etdiyini nəzərə alın.
Müayinə necə keçir
Müayinənin gedişi sadədir və çox vaxt çəkmir:
- Məsləhət. Həkim müayinənin məqsədini izah edir, hamiləlik və metal implant barədə soruşur.
- Hazırlıq. Pasiyent metal əşyaları çıxarır, şüadan qoruyucu önlük taxılır.
- Yerləşdirmə. Texnik başı xüsusi dayaqlarda sabitləyir və pasiyentə hərəkətsiz qalmağı xahiş edir.
- Skan. Aparat başın ətrafında fırlanır və təsvirləri qeydə alır. Bu proses adətən bir neçə on saniyə çəkir.
- Təsvirin emalı. Kompüter proqramı məlumatları üçölçülü modelə çevirir. Həkim təsvirləri araşdırır və nəticəni pasiyentə izah edir.
Şüa yükü və təhlükəsizlik
Dental tomoqrafiya zamanı şüa yükü adi stasionar tomoqrafiyadan xeyli azdır, çünki şüa yalnız çənə-üz nahiyəsinə yönəlir və müayinə qısa müddət aparılır. Yenə də şüa yükü olduğu üçün müayinə yalnız göstəriş olduqda aparılmalıdır.
Təhlükəsizliyi artırmaq üçün müasir aparatlarda kiçik görüntüləmə sahəsi seçmək, şüa dozasını məhdudlaşdırmaq və pasiyenti qoruyucu geyimlə təmin etmək mümkündür. Hamilə qadınlarda müayinə yalnız zəruri hallarda və həkimin qərarı ilə aparılır. Uşaqlarda şüa yükünə xüsusi diqqət yetirilir və müayinə mümkün olduqda daha məhdud sahədə aparılır.
Tomoqrafiyanın implantasiyada rolu
Diş implantasiyası planlaşdırılarkən sümük toxumasının həcmi, sıxlığı və yaxınlıqdakı vacib strukturlar həlledici əhəmiyyət daşıyır. Aşağı çənədə implant sinir kanalına yaxın yerləşdirilərsə, keyimə səbəb ola bilər. Yuxarı çənədə isə sinus boşluğuna məsafə nəzərə alınmalıdır.
Tomoqrafiya bu məsafələri millimetr dəqiqliyi ilə ölçməyə, implantın uzunluğunu və diametrini əvvəlcədən seçməyə, lazım olarsa sümük artırılması əməliyyatını planlaşdırmağa imkan verir. Bəzi hallarda alınan məlumatlar əsasında cərrahi şablon hazırlanır və implantın yeri daha dəqiq müəyyən edilir. Bu, müdaxilənin proqnozlaşdırıla bilənliyini artırır, lakin nəticənin uğuru sümüyün vəziyyətindən, gigiyenadan və həkimin tövsiyələrinə əməl etməkdən də asılıdır.
Endodontiya və cərrahiyyədə istifadəsi
Kök kanalı müalicəsində tomoqrafiya kanalların sayını, əyriliyini və diş kökünün ucunda iltihab ocağının olub-olmadığını göstərə bilər. Xüsusilə əvvəllər müalicə olunmuş dişlərdə, əlavə kanalların axtarışında və kök sınıqlarının şübhəsində bu məlumatlar əhəmiyyətlidir.
Cərrahi stomatologiyada retensiyalı və ya düzgün yerləşməyən dişlərin, məsələn ağıl dişlərinin yerini, onların sinir kanalına münasibətini qiymətləndirmək üçün üçölçülü təsvir faydalıdır. Kista və digər çənə törəmələrində onların ölçüsünü və sərhədlərini müəyyən etməyə kömək edir. Bu isə cərrahi müdaxilənin həcmini əvvəlcədən planlaşdırmağa imkan verir.
Müayinənin məhdudiyyətləri
Dental tomoqrafiya geniş imkanlara malik olsa da, hər suala cavab vermir. Üsulun əsas məhdudiyyətləri aşağıdakılardır:
- yumşaq toxumaların (dil, diş əti, vəzilər) təsviri məhduddur, bu məqsədlə ultrasəs və ya MRT daha informativ ola bilər;
- ağızda çoxlu metal plomb, tac və implant olduqda təsvirdə süni kölgələr (artefaktlar) yarana bilər;
- müayinə zamanı pasiyent tərpənərsə, təsvirin keyfiyyəti pisləşir;
- başlanğıc kariyesi aşkar etmək üçün adi ağızdaxili şəkil çox vaxt kifayət edir.
Buna görə də müayinə üsulunu həkim klinik məqsədə uyğun seçir və tomoqrafiya yalnız lazım olduqda təyin olunur.
Nəticələrin istifadəsi və saxlanması
Tomoqrafiya məlumatları rəqəmsal formada saxlanılır və lazım olduqda müalicə planına əlavə olunur. Pasiyent istəsə, təsvirlərin surətini elektron daşıyıcıda ala bilər. Bu, başqa mütəxəssisə müraciət edərkən və ya müalicənin gedişini müqayisə edərkən faydalıdır.
Təsvirləri yalnız həkim yox, pasiyent də görə bilər. Həkim ekranda müayinənin nəticələrini göstərərək problemi və müalicə variantlarını izah edir. Müayinə nəticəsi isə heç vaxt tək başına diaqnoz sayılmır, o klinik müayinə və şikayətlərlə birlikdə qiymətləndirilir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Stomatoloji müayinə üçün gecikməmək vacibdir. Aşağıdakı əlamətlər olarsa, stomatoloqa müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- diş və ya çənədə davamlı, gecələr güclənən ağrı;
- diş ətində və ya üzdə şişkinlik, qızartı, irin ifrazı;
- ağız açılarkən çənə oynağında ağrı və ya xırtıltı;
- dişin yırğalanması və ya diş çıxarıldıqdan sonra dayanmayan qanaxma;
- yuxarı çənə nahiyəsində təzyiq hissi, burun tutulması və hərarət;
- üzün şişməsi, udmağın və ya nəfəsin çətinləşməsi — belə hallarda təcili yardıma müraciət edin.
Əlaqəli Xidmətlər
Dişlərin KT-si
Dişlərin kompüter tomoqrafiyası diş köklərini, kanalları, çənə sümüyünü və haymor ciblərini üçölçülü göstərir. Stomatoloq onu gizli iltihab ocaqlarını,…
İstiqamət: Stomatologiya / KT diaqnostikası
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Dental tomoqrafiyadan sonra xüsusi rejim tələb olunmur, pasiyent dərhal adi həyatına qayıda bilər. Müayinənin nəticələrini stomatoloq təhlil edir və növbəti addımı izah edir.
Müayinə yalnız klinik göstəriş olduqda təkrarlanır. Təkrar müayinənin zəruriliyini həkim şüa yükü və gözlənilən fayda baxımından qiymətləndirir. Özbaşına, profilaktik məqsədlə tez-tez tomoqrafiya etdirmək məsləhət görülmür.
Ağızdakı metal konstruksiyalar təsvirdə süni kölgələr yarada bilər, lakin bu, müayinəni mümkünsüz etmir. Həkim təsviri qiymətləndirərkən bu amili nəzərə alır, çıxarıla bilən protezləri isə müayinədən əvvəl çıxarmaq lazımdır.
Əksər hallarda stomatoloq və ya cərrah müayinəni əsaslandırılmış göstərişlə təyin edir. İstiqamət şüa yükünün əsassız olmamasını və müayinənin məqsədə uyğun seçilməsini təmin edir.
Xeyr. Müayinə ağrısızdır və təmassızdır. Pasiyent yalnız bir neçə on saniyə hərəkətsiz dayanmalıdır.
Çox hallarda bəli, çünki implantın ölçüsünü və yerini sümüyün həcminə, sinus və sinir kanalına məsafəyə görə planlaşdırmaq vacibdir. Qərarı implantoloq verir.
Şüa yükü yalnız çənə-üz nahiyəsinə yönəlir və adətən stasionar KT-dən azdır. Müayinə göstəriş olduqda aparılır. Hamiləlik ehtimalı varsa, bunu bildirin.
Təsvirlər kompüterdə dərhal hazır olur, həkim isə onları təhlil edərək nəticəni izah edir. Yazılı rəy üçün lazım olan vaxt klinikadan klinikaya dəyişə bilər.
Uşaqlarda müayinə yalnız göstəriş olduqda və mümkün qədər kiçik görüntüləmə sahəsi ilə aparılır. Qərarı həkim verir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə