Dental implantasiya itirilmiş dişi kökü ilə birlikdə bərpa edir. Məqalədə üsulun necə inkişaf etdiyi, müalicənin hansı mərhələlərdən ibarət olduğu və planlaşdırmanın nə üçün vacib olduğu danışılır.
İtirilmiş dişin yerinə implant qoyulması müasir stomatologiyanın ən geniş istifadə olunan üsullarından biridir. Dental implantologiyanın müasir dövrü sümükdaxili implantların protezlər üçün etibarlı dayaq ola biləcəyinin sübut edilməsi və sümük toxumasının titan implantla birləşməsi hadisəsinin, yəni osseointeqrasiyanın kəşfi ilə başlayıb. Bu kəşf ənənəvi yanaşmaları dəyişdirdi və diş itkisi olan pasiyentlərə təklif edilən müalicə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirdi.
Bu gün bir gəlişdə implantasiya və protezləmə təklifləri ilə tez-tez rastlaşmaq olar. Bu, bəzi hallarda mümkündür, lakin istənilən müalicə əvvəlcə ətraflı müayinə və fərdi plan tələb edir. Görünən asanlıq arxasında cərrah, ortoped, diş texniki və pasiyentin birgə, diqqətlə qurulmuş işi dayanır.
Məqalədə implantasiyaya hazırlığın nədən ibarət olduğu, müalicənin mərhələləri, bərpa dövrü və uzunmüddətli qulluq qaydaları haqqında ümumi məlumat verilir.
İmplantasiya nədir
Diş implantı itirilmiş diş kökünü əvəz edən, çənə sümüyünün içinə yerləşdirilən və adətən titandan hazırlanan kiçik dayaqdır. Sümük toxuması zamanla implantla birləşir və bu proses osseointeqrasiya adlanır. Bundan sonra implantın üzərinə abutment (birləşdirici hissə) və tac, körpü və ya protez bərkidilir.
İmplant yalnız bir dişi deyil, bir neçə dişi və ya tam diş sırasını əvəz etmək üçün də istifadə oluna bilər. Düzgün planlaşdırılmış və yerinə yetirilmiş müalicə çeynəmə funksiyasını, nitqi və estetik görünüşü bərpa etməyə imkan verir.
Vacib məqam budur ki, implantasiya son məqsəd deyil, dişlərini qismən və ya tam itirmiş pasiyentin reabilitasiyasının bir mərhələsidir. Əsas məqsəd diş-çənə sisteminin funksiyasının bərpasıdır.
Planlaşdırma niyə ilk mərhələdir
İmplantasiya planlaşdırmadan başlayır. Əvvəlcə diş-çənə sisteminin real vəziyyətini göstərəcək müayinələrin planı hazırlanır. Sonra pasiyentin şikayətləri və estetik gözləntiləri nəzərə alınır. Yalnız həkim və pasiyent qarşılıqlı razılığa gəldikdən sonra müalicənin ətraflı planına keçmək olar.
Planlaşdırma zamanı aşağıdakı suallara cavab tapılmalıdır:
- funksiyanı və estetikanı bərpa etmək üçün neçə implant və hansı ölçüdə lazımdır;
- nəzərdə tutulan nahiyədə sümük toxuması kifayət qədərdirmi və onun keyfiyyəti necədir;
- əvvəlcədən sümük plastikası lazımdırmı, yoxsa daha sadə variantlarla kifayətlənmək olarmı;
- implantın sümüklə birləşməsi dövründə hansı müvəqqəti konstruksiyalar istifadə oluna bilər;
- əməliyyatdan sonra hansı məhdudiyyətlər gözlənilir;
- pasiyent həkimin göstərişlərinə əməl etməyə, pəhrizə riayət etməyə və ağız gigiyenasını saxlamağa hazırdırmı.
Hansı müayinələr aparılır
Optimal nəticə üçün implantasiyadan əvvəl ağız boşluğu sanasiya edilməlidir: aktiv kariyes və diş ətrafı toxumaların iltihabi ocaqları müalicə olunmalı, peşəkar gigiyena aparılmalıdır. Əlavə olaraq adətən aşağıdakı müayinələr təyin edilir:
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Həkim baxışı və anamnez | Ağız boşluğunun vəziyyətini, şikayətləri, xroniki xəstəlikləri, dərman qəbulunu |
| Panoram rentgen şəkli | Çənələrin ümumi vəziyyətini, qalan dişləri və sümük səviyyəsini |
| Üçölçülü kompüter tomoqrafiyası | Sümüyün hündürlüyünü, qalınlığını, sinir və sinus nahiyələrinə yaxınlığı |
| Çənələrin modelləri və ya rəqəmsal skan | Dişlərin qapanmasını və protezin planlaşdırılmasını |
| Qan analizləri və ümumi vəziyyət | Əməliyyata ümumi hazırlığı və mümkün əks göstərişləri |
Müayinə həcmini həkim hər pasiyent üçün ayrıca müəyyənləşdirir.
Müalicənin mərhələləri
İmplantasiya çox mərhələli müalicədir. Mərhələlərin sayı və müddəti hər pasiyent üçün fərdidir. Ümumi gedişat belədir:
- Məsləhətləşmə və müayinə. Həkim şikayətləri dinləyir, müayinə aparır, lazımi şəkilləri təyin edir və gözləntiləri müzakirə edir.
- Hazırlıq. Dişlər və diş ətləri müalicə olunur, lazım olduqda qopmuş və ya hərəkətli dişlər çıxarılır, peşəkar gigiyena aparılır.
- İmplantın yerləşdirilməsi. Yerli keyləşdirmə ilə sümüyün içinə implant yerləşdirilir. Bəzi hallarda eyni zamanda sümük toxuması əlavə olunur.
- Bitişmə dövrü. İmplantın sümüklə birləşməsi üçün müəyyən vaxt tələb olunur. Bu müddətdə müvəqqəti konstruksiya istifadə oluna bilər.
- Dayaq hissənin quraşdırılması. İmplant bitişdikdən sonra diş əti formalaşdırıcısı və ya abutment yerləşdirilir.
- Daimi protezləmə. İmplant üzərində tac, körpü və ya protez hazırlanıb bərkidilir. Dişin forması və rəngi qalan dişlərə uyğunlaşdırılır.
- Nəzarət. Müalicədən sonra müəyyən aralıqlarla yoxlama və peşəkar təmizlik aparılır.
Sümük toxuması çatışmayanda nə etməli
Dişlər uzun müddət olmadıqda, iltihab keçirildikdə və ya çənə travmasından sonra sümük həcmi azala bilər. Bu halda implantı sabit yerləşdirmək üçün sümüyün bərpası lazım ola bilər. Sümük əlavə etmə üsulları (sümük plastikası, sinus-lifting və s.) həkimin müayinə nəticələrinə əsasən seçilir.
Bəzi hallarda daha az sümük tələb edən kompromis variantlar mümkündür, məsələn, uzunluğu və qalınlığı uyğunlaşdırılmış implantlar. Hər iki halda qərarı yalnız müayinə nəticələrinə əsasən həkim verir. Sümük plastikası müalicənin müddətini uzada bilər, lakin implantın uzunmüddətli dayanıqlığı üçün vacib ola bilər.
Kimlər üçün uyğun olmaya bilər
İmplantasiya hər pasiyent üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Aşağıdakı hallarda müalicə təxirə salına və ya dəyişdirilə bilər:
Müvəqqəti məhdudiyyətlər
- müalicə olunmamış kariyes və diş əti iltihabı;
- kəskin infeksion xəstəliklər;
- hamiləlik;
- nəzarətdən kənar xroniki xəstəliklər;
- zəif ağız gigiyenası.
Ciddi məhdudiyyətlər (həkimlə müzakirə olunur)
- sümük toxumasına təsir edən bəzi xəstəliklər;
- immunitet pozğunluqları;
- bəzi dərman müalicələri;
- ağır, kompensasiya olunmamış xəstəliklər;
- siqaretin intensiv istifadəsi.
Dəqiq cavabı yalnız həkim ətraflı müayinədən sonra verir.
Əməliyyatdan sonrakı dövr və qulluq
Əməliyyatdan sonra bir neçə gün ərzində şişkinlik, yüngül narahatlıq və az miqdarda qanlı ifrazat ola bilər. Bu adətən qısa müddətli olur. Həkimin təyin etdiyi dərmanlar və yuyucu məhlullar göstərildiyi kimi qəbul edilməlidir, dozanı yalnız həkim təyin edir.
Ümumi tövsiyələr:
- ilk günlərdə ağır fiziki yükdən, isti vannadan, saunadan çəkinin;
- əməliyyat sahəsini mexaniki zədələməyin, sərt qidadan uzaq durun;
- həkimin göstərişi ilə ağız gigiyenasını saxlayın, yumşaq diş fırçasından istifadə edin;
- siqaretdən və spirtli içkidən imtina edin, çünki onlar sağalmanı yavaşladır;
- planlaşdırılmış nəzarət gəlişlərini buraxmayın;
- implant üzərində protez hazır olduqdan sonra da gündəlik gigiyena və vaxtaşırı peşəkar təmizlik davam etməlidir.
Mümkün ağırlaşmalar
İmplantasiya əksər hallarda uğurla başa çatır, lakin hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi ağırlaşma ehtimalı var. Bunlara aid ola bilər:
- yara nahiyəsinin infeksiyası və ya uzun sürən şişkinlik;
- implantın sümüklə kifayət qədər bitişməməsi;
- diş əti iltihabı və implant ətrafı toxumaların zədələnməsi (periimplantit);
- sinus və ya sinir strukturlarına yaxın hallarda keyimə və ya digər pozğunluqlar;
- protez hissənin boşalması və ya sınması.
Risk müayinə, düzgün planlaşdırma, əməliyyat texnikasının dəqiqliyi və pasiyentin gigiyena qaydalarına riayəti ilə azaldıla bilər.
Hansı bərpa variantları mümkündür
İmplantın üzərində hazırlanan konstruksiya itirilmiş dişlərin sayından və yerləşməsindən asılıdır. Müxtəlif variantları ümumi şəkildə müqayisə etmək olar:
| Vəziyyət | Mümkün həll | Qeyd |
|---|---|---|
| Bir diş yoxdur | Bir implant və tac | Qonşu dişlərin cilalanması tələb olunmur |
| Bir neçə diş yan-yana yoxdur | Bir neçə implant və ya implantlara bərkidilən körpü | Sayı sümüyün vəziyyətindən asılıdır |
| Diş sırasının ucunda dişlər yoxdur | İmplant dəstəkli sabit konstruksiya | Çeynəmə yükü bərabər paylanmalıdır |
| Bütün dişlər yoxdur | Az sayda implant üzərində sabit və ya çıxarılan protez | Həkim sümük və çənə vəziyyətinə görə seçir |
Hər variantın üstünlükləri və məhdudiyyətləri var. Seçimi pasiyentin gözləntiləri, sümük vəziyyəti və büdcə imkanları nəzərə alınmaqla həkimlə birlikdə etmək lazımdır.
Planlaşdırma mərhələsində ortoped və cərrah birlikdə işləməlidir: implantın yeri protezin gələcək vəziyyətinə uyğun seçilir, əks halda estetik və funksional problemlər yarana bilər.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
İmplantasiyadan sonra aşağıdakı əlamətlər olduqda planlaşdırılmış gəlişi gözləmədən həkimə müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- ağrı və şişkinlik bir neçə gündən sonra azalmır, əksinə güclənirsə;
- hərarət yüksəlir, irinli ifrazat və pis qoxu yaranırsa;
- qanaxma dayanmırsa;
- implant və ya tac yellənir, boşalırsa;
- üzdə, dodaqda, çənədə uzun sürən keyimə hiss olunursa;
- diş ətində qızartı və qanama müşahidə edilirsə.
Tez-tez Verilən Suallar
Əməliyyat yerli keyləşdirmə altında aparılır və prosedur zamanı kəskin ağrı gözlənilmir. Sonrakı günlərdə yüngül narahatlıq və şişkinlik ola bilər. Hisslərin şiddəti fərdidir.
Bəzi hallarda implant çıxarılmış dişin yerinə dərhal yerləşdirilə bilər, lakin bu hər pasiyent üçün uyğun deyil. Qərar sümüyün vəziyyətindən, iltihab olub-olmamasından və digər amillərdən asılıdır. Həkim ətraflı müayinədən sonra seçim edir.
Düzgün planlaşdırılmış və qulluq edilən implant uzun illər xidmət edə bilər, lakin dəqiq müddət vermək olmaz. Nəticə gigiyenadan, ümumi sağlamlıqdan, siqaretdən və nəzarət gəlişlərindən asılıdır.
Titan implantlar adətən yaxşı qəbul olunur. Lakin bəzi hallarda implant sümüklə kifayət qədər birləşməyə bilər və ya implant ətrafı toxumalarda iltihab yarana bilər. Bu hallarda həkim vəziyyəti qiymətləndirir və müalicə taktikasını müəyyən edir.
İlk günlərdə yumşaq qidaya üstünlük verilir. Müddət implantın növündən, protezləmə vaxtından və sümüyün vəziyyətindən asılıdır. Həkim çeynəmə yükünün nə vaxt başlayacağını fərdi şəkildə izah edir.
Əvvəlcə ağız boşluğu müalicə olunur: kariyes və diş əti iltihabı aradan qaldırılır, peşəkar gigiyena aparılır. Sonra rentgen və tomoqrafiya müayinəsi edilir, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və qəbul edilən dərmanlar nəzərdən keçirilir. Siqaretdən imtina müalicənin uğuruna kömək edir.
Çənə sümüyünün böyüməsi tamamlandıqdan sonra implantasiya aparıla bilər. Yuxarı yaş həddi ciddi məhdudiyyət deyil, əsas olan ümumi sağlamlıq və sümüyün vəziyyətidir. Qərarı həkim fərdi müayinədən sonra verir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.