Kişilərdə yuxuda xorultu

Kişilərdə bu pozğunluq qadınlardan daha tez-tez diaqnoz edilir; əsas səbəblər bunlardır:

• anatomik xüsusiyyətlər — kişilərdə adətən traxeya daha dar, yumşaq toxumalar isə daha ifadəli olur, bu da titrəyiş ehtimalını artırır;
• yaş — yaşlandıqca qırtlaq əzələləri daha az elastik olur; kişilər bu prosesə, xüsusən 40–45 yaşdan sonra, daha çox məruz qalır;
• artıq çəki — xüsusən boyun nahiyəsində artıq çəki əlavə təzyiq yaradır;
• spirt və yuxugətirici qəbulu — bu maddələr əzələ tonusunu azaldır;
• siqaret — tütün tüstüsü, yüksək temperatur və siqaretdəki qatranlar kəskin iltihabi reaksiya və tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına gətirib çıxarır;
• allergiyalar və uzunmüddətli xəstəliklər — sinusit, adenoidlər və ya soyuqdəymə kimi burun-udlağın xroniki patologiyaları yuxuda tənəffüsü çətinləşdirə bilər.

Müxtəlif yaşlarda xorultunun səbəbləri

1. Gənc kişilər (30 yaşadək). Bu yaşda problem çox vaxt həyat tərzi ilə bağlıdır — siqaret, spirtli içki və artıq çəki. Bəzi gənclər soyuqdəymə və ya qrip kimi iltihabi xəstəliklərdən sonra müvəqqəti xoruldaya bilər.
2. Orta yaş (30–50 yaş). Yaşlandıqca kişilərdə bədən kütləsinin artması, hormon səviyyəsinin və əzələ tonusunun dəyişməsi baş verə bilər. Məhz bu yaşda pozğunluğun yaranma riski əhəmiyyətli dərəcədə artır.
3. Yaşlı kişilər (50+). Bu yaş qrupunda pozğunluq çox vaxt yuxu apnoesi ilə bağlı olur. Yaşlı kişilərdə qırtlaq əzələlərinin tonusunun itirilməsi və digər yaş dəyişiklikləri də ehtimallıdır.

Pozğunluğu müxtəlif meyarlara görə təsnif etmək olar. Pasiyentlərdə tez-tez rast gəlinən əsas növlər:

1. Burun xorultusu — hava burun yollarından maneəsiz keçə bilmədikdə formalaşır. Səbəb allergiya və ya kəskin respirator infeksiyanın yaratdığı ödem, burun ciblərinin toxumasının qalınlaşması ola bilər.
2. Qırtlaq xorultusu — ən geniş yayılmış tipdir; qırtlaq nahiyəsində yumşaq toxumaların titrəyişi ilə gedir. Artıq çəkisi olan və traxeyanın quruluş xüsusiyyətləri olan kişilərdə tez-tez rast gəlinir.
3. Qarışıq — həm burun, həm qırtlaq xorultusunu birləşdirir. Həm burunda, həm boğazda problemlərin nəticəsi ola bilər.
4. Patoloji — obstruktiv yuxu apnoesi kimi daha ciddi patologiyaların əlamətidir. Bu halda xorultu yuxuda tənəffüsün kəsilmə epizodları ilə müşayiət olunur.

Gur səs zərərsiz görünə bilər, lakin o, həm xoruldayanın, həm də ətrafdakıların həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərir.

Birincisi, partnyorun yuxusunu pozur və yuxusuzluğa gətirib çıxarır.

İkincisi, obstruktiv yuxu apnoesinin — insanın tənəffüsünün dayandığı vəziyyətin əlaməti ola bilər. Bu, ifadəli nəticələrə gətirib çıxarır:

• ürək və damar patologiyaları — hipoksiya dövrləri hipertoniya riskini, koronar arteriyalarda və beyin damarlarında trombların yaranma ehtimalını artırır;
• maddələr mübadiləsi ilə bağlı problemlər — pis yuxu və gecə hipoksiyası çəki artımına və 2-ci tip diabetin inkişafına şərait yaradır;
• depressiya və əhval pozğunluqları — yuxu çatışmazlığı daimi yorğunluğa və depressiyaya gətirib çıxarır;
• pis yuxu diqqətə, yaddaşa və öyrənmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir.

Xorultu nə vaxt həyəcan siqnalıdır

Nəticəli terapiya üçün səbəblərin adekvat diaqnostikası zəruridir:

1. Fiziki qiymətləndirmə. Həkim yuxarı tənəffüs yollarını vizual müayinə edir ki, burun arakəsməsinin deformasiyası və ya adenoidlər kimi anomaliyaları aşkarlasın.
2. Yuxu gündəliyi. Gündəlik aparmaq pozğunluğun şablonlarını — nə vaxt və nə qədər tez-tez yarandığını, həmçinin ona şərait yaradan amilləri (spirt və ya dərman qəbulu) aşkarlamağa kömək edəcək.
3. Polisomnoqrafiya. Tibb müəssisəsində aparılan ixtisaslaşmış müayinədir; yuxunun keyfiyyətini qiymətləndirməyə, apnoenin və digər yuxu pozğunluqlarının olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir.
4. Qanda oksigen səviyyəsinin ölçülməsi — yuxu zamanı tənəffüsün necə pozulduğunu aşkarlamağa kömək edir.
5. İlkin baxışdan sonra həkim daha ətraflı məlumat üçün otolarinqoloqa, somnoloqa və ya digər mütəxəssislərə yönləndirə bilər.

Güclü xorultunun təkcə fiziki deyil, psixoloji tərəfi də var. Kişilər üçün problem çox vaxt özünüqavrayışla və intim həyatla bağlı olur. Əksəriyyəti vəziyyətlərinin partnyoru tərəfindən necə qəbul olunduğundan narahat olur; bu, stress, utanma və ya özünə qarşı aqressiv münasibət doğurur. Bəzi kişilər problemi qiymətləndirməyərək onu sadəcə «xüsusiyyət» sayır və nəzərə almamağa çalışır. Bu, münasibətlərdə gərginliyə gətirib çıxarır, xüsusən partnyor kəsilən yuxudan şikayət edirsə.

Bundan başqa, pozğunluğun inkişafına şərait yaradan psixoloji amillər də var. Stress, depressiya və yuxu çatışmazlığı problemi təkcə ağırlaşdıra deyil, onun səbəbinə də çevrilə bilər. İşdə və ya şəxsi həyatda gərginlik keçirən kişilər boyun və yuxarı tənəffüs yollarının əzələlərinin boşalması səbəbindən gecə daha çox xoruldaya bilər.

Müalicə yaranma səbəblərindən asılı olaraq dəyişir. İlk növbədə anlamaq lazımdır ki, xorultu tənəffüs yolları qismən və ya tam bağlandıqda boğazdakı yumşaq toxumaların titrəməsinin nəticəsidir.

Xorultu ilə müstəqil mübarizə aparmaq olarmı

Problem çox ciddi deyilsə, bu effektiv ola bilər:

1. Yuxu pozasının dəyişdirilməsi. Ən geniş yayılmış səbəblərdən biri arxası üstə yatmaqdır. Yan üstə yatmağa çalışın; çevrilməyə mane olan xüsusi yastıqlardan istifadə etmək mümkündür.
2. Çəkinin azaldılması. Artıq çəki boyun nahiyəsində piy toxumasının həcmini artırır, bu isə traxeyanın mənfəzini daraldır.
3. Spirt və sedativ vasitələrdən çəkinmək. Spirt və bəzi dərmanlar boğaz əzələlərini boşaldır. Yatmazdan əvvəl onların qəbulundan çəkinməyə çalışın.
4. Müntəzəm fiziki məşqlər. Onlar adekvat çəkinin saxlanmasına kömək edir və tənəffüs sistemini möhkəmləndirir.
5. Yuxu gigiyenası. Yuxu üçün rahat şərait — müntəzəm yuxu qrafiki və havanın nəmləndirilməsi də kömək edə bilər. Çarpayıda başqa işlərlə məşğul olmamaq da məsləhətdir.

Xorultuya nə kömək edir

Müstəqil üsullar nəticə vermirsə, aşağıdakılar mümkündür:

• burun genişləndiriciləri — tənəffüs yollarını açmağa və nəfəs almağı asanlaşdırmağa kömək edən qurğular;
• dərman müalicəsi — xorultu allergiyalarla bağlıdırsa, antihistamin preparatlar təyin edilir;
• mütəxəssis konsultasiyası — narahatlıq sadə variantlardan sonra keçmirsə, ixtisaslaşmış müalicə tələb edən xəstəliklərin olub-olmadığını yoxlamaq lazım gələ bilər;
• cərrahiyyə — digər üsullar kömək etmədikdə həkimlər səs mənbələrini aradan qaldırmaq üçün əməliyyat tövsiyə edə bilər, məsələn udlaq nahiyəsində artıq toxumanın çıxarılması.

Hansı həkimə müraciət etməli

• terapevt — ilkin müayinə aparacaq və dar ixtisaslı mütəxəssis konsultasiyasının lazım olub-olmadığını müəyyən edəcək;
• LOR — boğaz, burun və qulaq problemləri ilə məşğul olur, burun arakəsməsinin əyriliyi və ya adenoidlərin böyüməsi kimi fiziki səbəbləri aşkarlayır;
• somnoloq — yuxu pozğunluqları üzrə mütəxəssis; zərurət olduqda polisomnoqrafiya təyin edəcək;
• pulmonoloq — obstruktiv yuxu apnoesinə şübhə olduqda tənəffüs orqanları xəstəlikləri üzrə mütəxəssisin konsultasiyası tələb oluna bilər.

Pozğunluğun intensivliyini azaltmağa və ya formalaşmasının qarşısını almağa kömək edən bir neçə üsul var:

• Çəkiyə nəzarət. Artıq çəki xorultunun inkişafının əsas amillərindəndir; adekvat bədən kütləsinin saxlanması boyun nahiyəsindəki piy yığıntılarını azaltmağa və tənəffüs yollarının keçiriciliyini yaxşılaşdırmağa imkan verəcək.
• Arxası üstə deyil, yan üstə yatmaq — arxası üstə vəziyyətdə dil geri düşə bilər, bu isə traxeyanı daraldır.
• Spirt və yuxugətiricilərdən imtina — spirt və bəzi dərmanlar udlaq əzələlərini boşaldır. Yatmazdan bir neçə saat əvvəl onların qəbulundan çəkinmək lazımdır.
• Havanın nəmliliyinin saxlanması. Quru hava tənəffüs yollarını qıcıqlandırır; nəmləndiricilərin istifadəsi və kifayət qədər maye qəbulu bundan yayınmağa kömək edəcək.
• Allergiyaların və soyuqdəymələrin müalicəsi. Allergik reaksiyalar və soyuqdəymələr burun tutulmasına gətirib çıxara bilər.

Kişilərdə xorultu təkcə rahat yuxuya mane olan problem deyil, həm də orqanizmdəki mümkün pozğunluqlar barədə siqnaldır. Xorultunun səbəblərinə diqqət yetirmək və profilaktikası üçün tədbir görmək vacibdir. Səs ciddi problemə çevrilirsə və yuxuda tənəffüsün dayanması kimi digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.