Yumurtalıq kistası içərisində möhtəviyyat olan boşluqlu törəmədir və hər zaman müdaxilə tələb etmir. Məqalədə onun hansı növlərinin olduğu, nə vaxt müşahidə, nə vaxt əməliyyat seçildiyi izah edilir.
Yumurtalıq kistası yumurtalıqda yaranan, içərisində maye və ya digər möhtəviyyat olan boşluqlu törəmədir. Qadınların xeyli hissəsi həyatında ən azı bir dəfə belə kista ilə rastlaşır. Bir çox kistalar xoşxassəlidir, simptom vermir və öz-özünə yox ola bilir. Lakin bəzi növlər müalicə və ya nəzarət tələb edir, çünki ağırlaşmalar yarada bilər.
Aşağıda kistaların növləri, əlamətləri, müayinə üsulları və müalicə yanaşmaları, o cümlədən konservativ və cərrahi seçimlər sadə dillə izah olunur. Konkret müalicə yalnız ginekoloq müayinəsindən sonra seçilir.
Yumurtalıq kistası nədir?
Yumurtalıq kistası – içərisində möhtəviyyat olan boşluqlu törəmədir. Sekretin axınının pozulması və onun sonradan toplanması səbəbindən yaranır. Çox vaxt kiçik ölçülü funksional kistalar formalaşır. Törəmələrin bəzi tipləri konservativ müalicəyə tabe olur. Böyük ölçülərdə və kistanın ayaqcığının burulmasında cərrahi yolla çıxarılma aparılır. Terapiyanın olmaması ağırlaşmaların – kistanın cırılması, daxili qanaxma və s. inkişafına səbəb olur. Patoloji prosesin bədxassəliləşməsi də istisna edilmir, lakin xoşbəxtlikdən, fertil yaşlı qadınlar arasında bu nadir haldır.
Kistaların əsas növləri
Kistalar öz mənşəyinə görə funksional və üzvi (orqanik) qruplara ayrılır. Növü müəyyən etmək müalicə taktikasını seçmək üçün vacibdir.
| Növ | Mənşəyi | Xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Follikulyar kista | Yumurtlama baş verməyən follikulun maye ilə dolması | Funksional, adətən bir neçə menstrual sikldən sonra öz-özünə yox olur |
| Sarı cisim kistası | Yumurtlamadan sonra yaranan sarı cismin mayeləşməsi | Funksional, bəzən qanaxma ilə müşayiət oluna bilər |
| Endometrioid kista | Endometriozla əlaqəli yumurtalıq toxumasında dəyişikliklər | Uzunmüddətli ağrı və sikl pozuntuları ilə müşayiət oluna bilər |
| Dermoid kista | Embrional toxumalardan inkişaf edən törəmə | Yavaş böyüyür, cərrahi çıxarma müzakirə olunur |
| Müsinoz və seroz kistadenomalar | Yumurtalığın səthi epitelisindən inkişaf edən törəmələr | Böyük ölçülərə çata bilər, həkim nəzarəti tələb edir |
Əlamətlər
Kistalar çox vaxt simptomsuz keçir və təsadüfən ultrasəs müayinəsində aşkar olunur. Əlamətlər yarandıqda aşağıdakılar ola bilər:
- qarnın aşağı hissəsində sızıldayan və ya sıxıcı ağrı, xüsusilə menstruasiyadan kənar dövrdə;
- qarında ağırlıq, köp və təzyiq hissi;
- menstrual siklin pozulması, gecikmə və ya qeyri-müntəzəm qanaxma;
- cinsi əlaqə zamanı ağrı;
- tez-tez sidiyə getmə və ya qəbizlik, kistanın qonşu orqanlara təzyiqi nəticəsində;
- ürəkbulanma, halsızlıq.
Təcili müraciət edin
Qarnın aşağı hissəsində qəfil və kəskin ağrı, hərarət, ürəkbulanma, qusma, huşun itməsi və ya solğunluq yaranırsa, bu, kistanın ayaqcığının burulması və ya cırılması əlaməti ola bilər. Belə hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırın.
Yumurtalıq kistasının diaqnostikası
Yumurtalıqlarda kistoz törəmələr müasir ginekologiyanın ciddi problemidir. Kistalar simptomsuz inkişaf edir, bir sıra hallarda reproduktiv orqanların işində funksional pozğunluqların əlaməti olur, çox vaxt öz-özünə yox olur. Mütəxəssis kistanın olmasından o zaman şübhələnə bilər ki, pasiyentdə menstruasiyadan kənar dövrdə qarnın aşağı hissəsində sızıldayan ağrılar olsun. Lakin belə şikayətləri olan qadınların hamısı ginekoloq qəbuluna tələsmir. Kəskin ağrı kistanın burulmasını və ya cırılmasını müşayiət edir. Belə vəziyyətlərdə konservativ müalicə artıq əks-göstərişdir və həkimlərə yalnız patoloji vəziyyətin nəticələrini cərrahi yolla aradan qaldırmaq qalır.
Yumurtalıq kistasının diaqnostikasında ginekoloqda müntəzəm profilaktik müayinələr açar rol oynayır. Qadın müntəzəm olaraq ginekoloqa müraciət edirsə – bu, kistanın cırılması riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, törəməni formalaşmasının ilk mərhələlərində aşkar etməyə və müalicəyə vaxtında (ağırlaşmalar inkişaf edənə qədər) başlamağa imkan verir.
Qarnın aşağı hissəsində hər hansı narahatlıq zamanı ginekoloqa plandankənar müraciət etmək lazımdır. Həkim müayinə aparacaq, laborator və ultrasəs müayinəsi təyin edəcək. USM əsasında yekun diaqnoz qoyulacaq, kistanın ölçüləri və lokalizasiyası müəyyən ediləcək.
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Ginekoloji baxış | Uşaqlıq və yumurtalıqların ölçüsünü, ağrılı nahiyələri |
| Ultrasəs müayinəsi (USM) | Kistanın ölçüsünü, quruluşunu, mövqeyini, daxili elementlərini |
| Hamiləlik testi (hCG) | Hamiləliyi və ya ektopik hamiləliyi istisna edir |
| Şiş markerləri və hormon analizləri | Şübhəli hallarda həkimin qərarı ilə, törəmənin xarakterini dəqiqləşdirmək üçün |
| MRT və ya KT (lazım olduqda) | Mürəkkəb törəmələrdə əlavə məlumat |
Yumurtalıq kistasının müalicəsi, yoxsa çıxarılması?
Diaqnostika məlumatlarına əsaslanaraq həkim terapiyanın optimal variantını seçir. Bu, hormonal, antibakterial və iltihabəleyhinə preparatların köməyi ilə konservativ müalicə ola bilər. Törəmə həddindən artıq böyük ölçülərə malikdirsə, onun cırılma təhlükəsi varsa və ya müəyyən müddət ərzində dərman müalicəsi ilə lazımi nəticəyə nail olunmayıbsa, yumurtalıq kistasının çıxarılması aparılır.
Ağırlaşma riski yüksəkdirsə, pasiyentə sağlamlığını riskə atmamaq üçün dərhal kistanı çıxarmaq təklif olunacaq. Funksional kistalarda konservativ terapiya çox vaxt müsbət nəticələr verir. Bəzi hallarda kistanın çıxarılması onun yaranma səbəblərinin dəqiq aydınlaşdırılması və deməli, effektiv residivəleyhinə terapiyanın seçilməsi üçün zəruridir.
Müalicə yanaşmaları
- müşahidə: kiçik funksional kistalarda adətən bir neçə sikl ərzində təkrar USM ilə izləmə aparılır;
- dərman müalicəsi: hormonal, iltihabəleyhinə və ya digər vasitələr yalnız ginekoloqun təyinatı ilə, dozanı yalnız həkim müəyyən edir;
- laparoskopik əməliyyat: ağırlaşma riski olduqda, kista böyükdürsə, böyüyürsə və ya şübhəli quruluşa malikdirsə;
- təcili əməliyyat: kistanın burulması, cırılması və ya daxili qanaxma zamanı.
Qərar kistanın növündən, ölçüsündən, qadının yaşından, hamiləlik planlarından və şikayətlərindən asılıdır. Özbaşına istilik vurmaq, isti vanna, ağır fiziki yük və ya xalq vasitələri vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Laparoskopik əməliyyat necə keçir
Laparoskopiya qarın divarında kiçik kəsiklərlə aparılan cərrahi üsuldur. Adətən ümumi anesteziya altında yerinə yetirilir. Əsas mərhələlər:
- Hazırlıq. Pasiyent ginekoloq və anestezioloq tərəfindən müayinə olunur, qan analizləri, koaqulyasiya göstəriciləri və digər müayinələr aparılır.
- Anesteziya. Pasiyent ümumi anesteziya ilə yuxuya verilir.
- Giriş. Göbək və qarın divarında kiçik kəsiklər açılır, qarın boşluğuna qaz yeridilir, kamera və alətlər daxil edilir.
- Kistanın çıxarılması. Cərrah kistanı yumurtalığın sağlam toxumasını mümkün qədər qoruyaraq çıxarır. Zəruri hallarda yumurtalığın bir hissəsi və ya özü çıxarıla bilər.
- Histoloji müayinə. Çıxarılan toxuma laboratoriyaya göndərilir ki, törəmənin təbiəti dəqiq müəyyən olunsun.
- Yekun mərhələ. Kəsiklər tikilir, pasiyent oyanma şöbəsində müşahidə olunur.
Əməliyyatın müddəti kistanın xarakterindən və mürəkkəbliyindən asılıdır. Laparoskopiya adətən böyük kəsiklə aparılan əməliyyatla müqayisədə daha az travma və daha qısa bərpa dövrü ilə xarakterizə olunur, lakin bu, hər pasiyent üçün fərdi qiymətləndirilir.
Nəticə və bərpa
Əməliyyatdan sonra nəticələr çox vaxt yaxşı olur, kistanın eyni yerdə təkrar yaranma riski kistanın növündən asılıdır. Biomaterialın histoloji nəticəsi sonrakı müşahidə və müalicənin planını müəyyən edir.
- İlk günlərQarında yüngül ağrı, ümumi zəiflik və çiyinlərə şüalanan narahatlıq ola bilər. Pasiyent həkimin icazəsi ilə erkən hərəkət etməyə başlayır.
- İlk həftələrAğrı azalır, kəsiklər sağalır. Ağır fiziki yük, cinsi əlaqə və vannadan həkimin icazəsinə qədər çəkinmək tövsiyə olunur.
- Növbəti aylarNəzarət USM-i, histoloji cavabın müzakirəsi. Menstrual sikl bərpa olunur, hamiləlik planlaşdırılması həkimlə razılaşdırılır.
Bərpa müddəti fərdidir. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.
Mümkün ağırlaşmalar
Kistanın özü və onun müalicəsi ilə bağlı ağırlaşmalar mümkündür:
- kistanın cırılması və qarın boşluğuna qanaxma;
- kistanın ayaqcığının burulması, yumurtalıq toxumasının qidalanmasının pozulması;
- infeksiya və irinləmə;
- endometrioid kistalarda residivlər, ağrılar;
- nadir hallarda bədxassəli çevrilmə, buna görə şübhəli törəmələr cərrah nəzarətində qiymətləndirilir;
- cərrahi müdaxilədən sonra: qanaxma, infeksiya, qonşu orqanların zədələnməsi, yumurtalıq ehtiyatının azalması.
Kimə uyğun deyil
Diqqət!
Laparoskopik əməliyyat ağır ürək-ağciyər xəstəlikləri, qanın laxtalanmasının ağır pozulması, kəskin yoluxucu proseslər və ya qarında geniş yapışma prosesi olduqda ehtiyatla və ya fərqli üsulla aparılır. Hamiləlik zamanı müdaxilə yalnız zərurət olduqda və xüsusi nəzarətlə mümkündür. Qərarı cərrah və ginekoloq müayinə nəticələrinə əsasən verir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- qarnın aşağı hissəsində davamlı və ya təkrarlanan ağrı varsa;
- menstruasiya gecikir, qeyri-adi və uzun qanaxma olur;
- qarında şişkinlik, çəkisiz artım və ya qarın həcminin böyüməsi hiss olunursa;
- əməliyyatdan sonra ağrı güclənir, hərarət qalxır və ya yaradan irin ifrazı olarsa;
- qəfil kəskin ağrı, huşun itməsi və qusma yaranarsa, təcili yardım çağırın.
Altı ayda bir müntəzəm ginekoloji baxış və ultrasəs müayinəsi kistanın erkən aşkar edilməsinə kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Yumurtalıq kistası
Yumurtalıq kistası yumurtalıqda və ya onun səthində yaranan maye tərkibli törəmədir. Reproduktiv yaşda funksional kistalar geniş yayılıb və…
İstiqamət: Ginekologiya
Əlaqəli Xidmətlər
Yumurtalıq kistasının çıxarılması
Yumurtalıq kistasının çıxarılması bir neçə tsikl ərzində özü və ya dərmanla keçməyən, böyüyən və ya ağırlaşma verən kistanın…
İstiqamət: Ginekologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Funksional kistaların çoxu bir neçə sikl ərzində öz-özünə yox olur və yalnız müşahidə tələb edir. Əməliyyat göstəriş olduqda aparılır.
Bəzi kistalar, xüsusilə endometrioid və ya böyük ölçülü kistalar, hamiləlik şansına təsir edə bilər. Hamiləlik planlaşdırırsınızsa, ginekoloqla məsləhətləşin.
Fertil yaşlı qadınlarda bu nadir haldır, lakin şübhəli quruluşlu törəmələr diqqətlə müşahidə olunur və lazım olduqda çıxarılır, histoloji müayinə aparılır.
Cərrah mümkün olduqda yumurtalığın sağlam toxumasını saxlayır. Nəticə kistanın növündən və həcmindən asılıdır, bunu həkim izah edir.
Xeyr. Özbaşına isitmə, xalq vasitələri və ya dərmanlar vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Müayinə və müalicə üçün ginekoloqa müraciət edin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə