Yumurtalıq kistası yumurtalıqda və ya onun səthində yaranan maye tərkibli törəmədir. Reproduktiv yaşda funksional kistalar geniş yayılıb və çox vaxt spontan geriləyir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Xəstəlik haqqında

Yumurtalıqda maye ilə dolu kistalar (sxem). Mənbə: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Qadınlarda yumurtalıq kistaları geniş yayılmışdır. Onlar daha çox menstrual tsikli pozulmuş fertil yaşlı xəstələrdə, bəzən isə yeniyetmə qızlarda inkişaf edir.

Reproduktiv yaş dövründə formalaşan, yumurtalıqların tsiklik funksiyası ilə sıx bağlı olan funksional kistalar və hormonal xüsusiyyətlərlə daha az bağlı olan orqanik xoşxassəli törəmələr ayırd edilir.

Həm simptomsuz, həm də klinik təzahürlərlə keçə bilər. Diaqnoz kompleks müayinənin nəticələrinə əsasən qoyulur, onların ən vacibi USM-dir.

Müalicə törəmənin tipi, yaş və reproduktiv planlar nəzərə alınmaqla seçilir. Xəstəyə konservativ terapiya, əməliyyat və ya onların kombinasiyası tövsiyə oluna bilər.

Səbəbləri

Yumurtalıq kistasının səbəbləri və risk faktorları

Bu patologiyanın dəqiq səbəbləri müəyyən edilməyib. Alimlər yumurtalıq kistasının inkişaf ehtimalını artıran bir sıra amilləri ayırd edirlər. Onların arasında:

menstrual tsiklin pozulmaları;
ilk menstruasiyaların həddindən artıq erkən başlanması;
gec menopauza;
yumurtalıqların polikistozunda anovulyator tsikllər;
sonsuzluq;
hamiləliyin özbaşına dayanması;
kiçik çanaq orqanlarının xroniki iltihabları;
ağırlaşdırılmış irsiyyət;
ümumi endokrin xəstəliklər.

Bu amillər disqormonal yumurtalıq kistalarının inkişafına meyl yaradır. Yumurtalıqların funksiyasının ilkin zəifləməsi və estrogen konsentrasiyasının azalması nəticəsində hipofizin qonadotropinlərinin, ilk növbədə follikulstimuləedici hormonun səviyyəsi kompensator şəkildə yüksəlir. Bu peptid yumurtalıqlarda hüceyrələrin aktiv bölünməsinə səbəb olur ki, bu da kistoz boşluqların formalaşması ilə nəticələnə bilər.

Qadınlarda yumurtalığın dermoid kistalarının səbəbi ana bətnindəki mərhələdə anaya və cəninə təsir edən əlverişsiz amillərdir:

alkoqoldan sui-istifadə;
siqaret çəkmə;
pis ekologiya
bəzi dərmanların qəbulu.

Təsnifat

Ginekoloqlar yumurtalığın kistoz törəmələrinin aşağıdakı növlərini ayırd edirlər:

Follikulyar kista – hər hansı səbəbdən yetişən follikul partlamadıqda əmələ gəlir. Əksər hallarda 3-6 ay ərzində özbaşına sorulur.
Sarı cisim kistası – hamiləlik olmadıqda əmələ gəlmiş sarı cisim əks inkişafa uğramayıb, hər hansı səbəblərdən fəaliyyətini davam etdirdikdə formalaşır. Follikulyar kistalar kimi, bu törəmələr də maksimum yarım il ərzində özbaşına sorulur.
Tekalüteal kistalar – hamiləliyin erkən mərhələsində, sarı cisim kifayət qədər proqesteron sintez edə bilmədikdə baş verən patoloji dəyişikliklərlə şərtlənir. Belə kistalar gestasiya başa çatdıqda özbaşına keçib gedir.
Endometrioid kista – endometriozun bir variantıdır, bu zaman uşaqlıq boşluğunu örtən endometrium hüceyrələri yumurtalıqlarda da aşkar edilir. Hər menstrual tsikllə onlar müvafiq dəyişikliklərə, o cümlədən menstrual qanaxmaya məruz qalır. Lakin qanın çıxışı olmadığından, o, yumurtalıqda toplanaraq kista formalaşdırır.
Dermoid kista – embrional dövrün patoloji gedişinin əksidir, bu zaman cəninin yumurtalığına örtük epitelinin hüceyrələri düşür və aktiv bölünməyə başlayır. Belə törəmələr kapsulda yerləşir və yağ toxuması, dişlər, tüklər, sümüklər saxlayır.

Ayrıca, xarici görünüşcə qeyri-müntəzəm formalı kistanı xatırladan yumurtalıq xərçənginin ilkin mərhələsini qeyd etmək olar. Məhz buna görə də yumurtalıq nahiyəsindəki istənilən şişəbənzər törəmə, sonrakı müalicənin planlaşdırıldığı yekun diaqnozun qoyulması üçün dəqiq və obyektiv diaqnostikaya ehtiyac duyur.

Klinik mənzərə

Yumurtalıq kistasının əsas əlamətləri

Bəzi hallarda yumurtalıq kistaları uzun müddət simptomsuz keçə bilər və ginekoloji müayinə və ya kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs skanlaması zamanı təsadüfən aşkar edilə bilər. Əgər simptomatika mövcuddursa, o, aşağıdakı təzahürləri əhatə edir:

Kistanın lokalizasiya olunduğu tərəfdə qarnın aşağı hissələrində təzyiq hissi və ya sızıltılı ağrı (ağrı hisslərinin intensivliyi kistanın ölçüsü ilə korrelyasiya etmir). Endometrioid kistalarda ağrının menstruasiyanın başlanğıcı ilə aydın əlaqəsi izlənilir.
Yumurtalıq-menstrual tsiklin pozulması – aybaşının gecikməsi və ya, əksinə, erkən başlanması, menstruasiyalar arası qanlı ifrazatlar.

Yumurtalıq kistaları cırıla və öz oxu ətrafında burula bilər. Bu, qarnın aşağı hissəsində qəflətən yaranan intensiv ağrı ilə müşayiət olunur. Qarındaxili qanaxma olduqda ağrı arxa keçid nahiyəsinə (düz bağırsağa) verir (qadının oturması ağrılı olur). Belə vəziyyətlər ginekoloqun dərhal məsləhətini və, ehtimal ki, təcili cərrahi müdaxiləni tələb edir.

Şəkillərdə əlamətlər

Yumurtalığın USM-i: içində incə arakəsmələri olan iri, tünd (maye dolu) kista. Şəkil: Mme Mim, CC BY-SA 3.0 · mənbə

USM-də təxminən 45 mm ölçülü yumurtalıq kistası (sarı rəngli ölçü xətti). Şəkil: Mikael Häggström, M.D., CC0 · mənbə

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Yumurtalıq kistasının diaqnostikası

Həkim artıq xəstə ilə söhbət və onu ginekoloji kresloda müayinə etmə mərhələsində patologiyadan şübhələnəcək (əlavələr nahiyəsində yumurtalıq toxumasından fərqli konsistensiyalı dairəvi törəmə aşkar edəcək).

Əlavə diaqnostika proqramına aşağıdakılar daxil ola bilər:

qanın klinik analizi – xüsusilə iltihab, kistanın cırılması və ya burulmasından şübhələnildikdə göstərişdir;
HE-4 və CA-125 onkomarkerlərini (əksər hallarda xərçəng hüceyrələri tərəfindən istehsal edilən maddələr) müəyyən etmək üçün qanın biokimyəvi tədqiqi;
törəmənin ölçüsünü və strukturunu, qan axınının xarakterini dəqiqləşdirmək və kistanın ən ehtimal olunan tipini müəyyən etmək üçün doppleroqrafiya ilə kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs skanlaması.

Əməliyyat zamanı çıxarılan preparatın histoloji tədqiqi bütün hallarda aparılır, çünki bu, yekun diaqnozu qoymağa və pisxassəli prosesi etibarlı şəkildə istisna etməyə imkan verir.

Xidmətlər

Müalicə

Yumurtalıq kistasının müalicə istiqamətləri

Müalicə üsulları

Yumurtalıq kistasının müalicəsi birbaşa onun tipindən, xəstənin yaşından və bir sıra digər amillərdən asılıdır. O, konservativ, cərrahi və ya kombinə edilmiş ola bilər. Bir sıra hallarda müalicə ümumiyyətlə aparılmır – xəstə yalnız dinamik müşahidəyə ehtiyac duyur.

Follikulyar kista və sarı cisim kistası adətən bir neçə ay ərzində özbaşına keçib gedir. Onların təkrar əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün xəstəyə ovulyasiyaya mane olan hormonal kontraseptivlər təyin edilə bilər. Bu preparatlar potensial kistanın substratına – follikula və ya sarı cismə təsir edərək, onların formalaşmasının qarşısını alır.

Törəmənin cırılması və qadının vəziyyətinin pisləşmədiyi, dinamik müşahidə zamanı anemiyanın proqressivləşməsi aşkar edilmədiyi cüzi qarındaxili qanaxma zamanı müalicə də konservativdir. Ginekoloq qanaxmanın dayandırılması üçün preparatlar, zərurət olduqda isə QSİƏP (NPVS) qrupundan vasitələr təyin edir.

Kistanın qismən burulmasının müalicəsinin birinci mərhələsi medikamentoz, ondan effekt olmadıqda isə cərrahi müdaxilədir. Xəstəyə spazmolitiklər və antiaqreqant preparatlar, həmçinin infuzion terapiya təyin ediləcək. Əgər qadının vəziyyəti normallaşarsa, əməliyyata ehtiyac qalmır.

Endometrioid kista əməliyyat üçün göstərişdir. Bununla belə, bu törəmələr böyük ölçülərə çata bilər, buna görə də cərrahi müdaxilədən əvvəl qadına patologiyanın cüzi reqressiyasına yönəlmiş hormonal terapiya kursu təyin edilir. Nəticədə kistanın diametri kiçilir, əməliyyat texniki cəhətdən daha sadə olur, dəyişməmiş toxumaların zədələnmə riski azalır.

Əməliyyat aşağıdakı hallarda tövsiyə olunur:

xroniki çanaq ağrısı (qarnın aşağı hissəsində ağrı sindromunun 6 ay və daha çox davam etdiyi vəziyyət) ilə təzahür edən simptomlu kistalar;
qarındaxili qanaxma ilə müşayiət olunan kistanın cırılması;
konservativ müalicədən effekt olmadıqda kistanın burulması;
böyük ölçülü törəmələr;
dermoid kistalar (konservativ terapiya əvvəlcədən effektiv deyil);
endometrioid kistalar;
kistoz törəmənin pisxassəli təbiətindən şübhələnmə.

Müasir ginekologiyada cərrahi müdaxilə seçilərkən üstünlük laparoskopik yanaşmaya verilir. O, yalnız qarnın ön divarında alətlərin qarın boşluğuna daxil edildiyi 3 kiçik deşiyi nəzərdə tutur. Belə əməliyyatlar minimal toxuma travması, cüzi əməliyyatdansonrakı çapıq (o demək olar ki, görünmür) və sürətli bərpa ilə fərqlənir. Qarnın ön divarı vasitəsilə açıq laparotomik əməliyyatlar son dərəcə nadir hallarda aparılır.

Cərrahi müdaxilə zamanı ginekoloq sağlam toxumaları maksimum dərəcədə qorumağa çalışır. Şərait olduqda yalnız kista yumurtalıq və uşaqlıq borusu saxlanılmaqla çıxarılır. Bunun mümkün olmadığı hallarda (böyük törəmələr, yumurtalığın və/və ya borunun patoloji dəyişiklikləri) cərrah əlavələri də çıxarır.

Reabilitasiya

Yumurtalıq kistasının laparoskopik yolla çıxarılmasından sonra xəstə stasionarda 1-3 gün qalır. Bu müddətdə ona aktiv hərəkət etməyə və yüngül qida qəbul etməyə icazə verilir. Ginekoloqlar əməliyyatdan sonrakı dövrün gedişini və qadının ümumi vəziyyətini nəzarətdə saxlayırlar.

Evə buraxılmadan əvvəl sarğılar qoyulur, nəzarət müayinəsi aparılır və göstərişlərə əsasən kiçik çanaq orqanlarının USM-i keçirilir. Ev şəraitində xəstəyə yüngül fiziki aktivlik icazə verilir. Ancaq yaraların tam sağalmasına qədər cinsi istirahət rejiminə əməl edilməsi tələb olunur ki, bu barədə həkim təkrar müayinələr zamanı məlumat verəcək.

Profilaktika

Yumurtalıq kistasının profilaktikası

Yumurtalıq kistalarının yaranmasının spesifik profilaktikası mövcud deyil. Riskləri azaltmağa aşağıdakı tədbirlər kömək edir:

kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi;
menstrual tsiklin pozulmalarının korreksiyası;
reproduktiv funksiyanın vaxtında reallaşdırılması;
abortların qarşısını almaq üçün adekvat kontrasepsiya.

Bir sıra ginekoloji xəstəliklərin zəif ifadə olunmuş simptomatika ilə keçdiyini nəzərə alaraq, patologiyanı yalnız həkim aşkar edə bilər. Buna görə də bütün qadınlara, şikayət olmadığı halda belə, ildə 1 dəfə ginekoloqun profilaktik müayinəsinə gəlmək tövsiyə olunur.

Yadda saxla!

Ginekoloqlar mütəmadi profilaktik müayinələr üzərində israr edirlər, çünki bir çox kistalar klinik simptomatika olmadan keçə bilər, lakin qadın sağlamlığının pozulmasına gətirib çıxara bilər (sonsuzluğa, hamiləliyin erkən itkilərinə, endometrium hiperplaziyasına və s. səbəb ola bilər). Buna görə də yalnız patoloji prosesin vaxtında aşkar edilməsi onun proqressivləşməsinin və ciddi ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa qadirdir.

Əgər kista aşkar edilibsə, həkim ən optimal yardım variantını seçəcək. Bəzi hallarda dinamik müşahidə kifayətdir, bəzilərində isə preparatların qəbulu və ya əməliyyat tələb olunur. Ginekologiyada müasir müdaxilələr sürətli bərpa və yaxşı estetik nəticə ilə (çapıqlar demək olar ki, görünmür) fərqlənir.