Dərinin və dırnaqların göbələk xəstəlikləri yayılmasına görə ən geniş patologiyalar sırasındadır. Məqalədə mikozların necə diaqnostika edildiyi və müalicənin nə qədər davam etdiyi nəzərdən keçirilir.
Dərinin, saçların və dırnaqların göbələk xəstəlikləri, yəni mikozlar, dermatologiyada ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Çoxları onları sağalmaz hesab edir, lakin vaxtında müraciət etdikdə və müalicə düzgün aparıldıqda xəstəliyin öhdəsindən gəlmək mümkündür. Dəri xəstəliyinin göbələk mənşəli olub-olmadığını müəyyən etmək və müalicə təyin etmək yalnız həkimin işidir.
Çox vaxt pasiyentlər qırışlarda, məsələn süd vəziləri altında və qasıq qırışlarında qızartıya qıcıqlanma kimi yanaşır, hormonlu kremlər və məlhəmlər sürtməyə başlayırlar. Bu, əvvəlcə vəziyyəti müvəqqəti yüngülləşdirə bilər, lakin sonra prosesin yayılmasına və pisləşməsinə, bəzən isə islanmaya və ikincili infeksiyaya gətirib çıxarır. Buna görə özbaşına müalicə təhlükəlidir.
Mikozlar nədir və necə yaranır
Mikoz göbələk mikroorqanizmlərinin dəridə, saçda və ya dırnaqda çoxalması nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Bu göbələklər isti və rütubətli mühiti sevir, buna görə qırışlarda, barmaqarası nahiyədə və ayaqlarda daha tez-tez inkişaf edir.
Xəstəlik yoluxucu ola bilər. Yoluxma xəstə insanla və ya heyvanla təmas, ümumi məişət əşyaları, dəsmal, ayaqqabı, hamam, sauna, hovuz və idman zalları vasitəsilə baş verir. Orqanizmin müdafiəsi zəiflədikdə risk daha da artır.
Risk amilləri
Göbələk xəstəliklərinin inkişafına aşağıdakı amillər şərait yarada bilər:
- şəkərli diabet, piylənmə və digər endokrin pozuntuları;
- immunitetin zəifləməsi, xroniki xəstəliklər və uzunmüddətli dərman qəbulu;
- bağırsaq mikroflorasının pozulması;
- həddindən artıq tərləmə, sintetik və havakeçirməyən ayaqqabı;
- dar ayaqqabı səbəbindən dırnaq travmaları, barmaqların deformasiyası, yastıpəncəlik;
- hamam, sauna, hovuz və idman zallarından müntəzəm istifadə;
- yaşlı yaş və venoz dövranın pozulması.
Bu səbəbdən müayinə zamanı həkim yaxın ixtisasların mütəxəssislərini də cəlb edə bilər: terapevt, endokrinoloq, qastroenteroloq, ginekoloq və ya androloq. Lazım olduqda yanaşı infeksiyaların yoxlanılması üçün analizlər təyin edilir.
Mikozların əsas növləri
Göbələk xəstəlikləri zədələnmə yerinə və törədiciyə görə fərqlənir. Ən çox rast gəlinən formalar bunlardır:
- Dərinin mikozu. Qırışlarda, qasıqda, gövdədə və ayaqlarda qızartı, qaşınma və qabıqlanma ilə təzahür edir.
- Ayaqların mikozu. Barmaqarası nahiyədə çatlar, soyulma və qaşınma, ayaq dabanında quruluq və qalınlaşma ola bilər.
- Onixomikoz. Dırnaq lövhəsinin göbələk zədələnməsidir. Dırnaq qalınlaşır, rəngi dəyişir və kövrəkləşir.
- Mikrosporiya. Dərinin və başın tüklü hissəsinin göbələk xəstəliyidir, əsasən heyvanlardan, xüsusən pişiklərdən yoluxur, daha çox uşaqlarda rast gəlinir.
- Dərin mikozlar. Daxili orqanların göbələk zədələnməsidir və adətən immuniteti ciddi zəifləmiş pasiyentlərdə müşahidə olunur.
Əlamətlər
Mikozun əlamətləri yerləşmə və növdən asılı olaraq dəyişir. Ümumi əlamətlər bunlardır:
- dərinin müəyyən sahəsində qızartı, qaşınma və ya yanma hissi;
- soyulma, qabıqlanma, çatlar və islanma;
- dairəvi və ya halqavari ocaqlar, kənarlarının qalxması;
- saçlarda sınma, başın tüklü hissəsində sahəvi tökülmə və ya soyulma;
- dırnaqda qalınlaşma, sarı, yaşılımtıl və ya ağ rəng, kövrəklik və relyefin dəyişməsi;
- ayaqlardan xoşagəlməz qoxu.
Zamanla mikoz orqanizmin müdafiəsini zəiflədə, bəzi insanlarda allergik reaksiya və səpgilərin yaranmasına şərait yarada bilər. Ən kiçik şübhədə dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Mikoz və digər dəri xəstəliklərinin fərqi
Göbələk xəstəliyi bəzən ekzema, allergik dermatit, psoriaz və ya bakterial infeksiya ilə qarışdırıla bilər. Çünki bu xəstəliklərin hamısı qızartı, qaşınma və soyulma verə bilər. Düzgün diaqnoz qoyulmadan müalicəyə başlamaq vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Məsələn, göbələk zədələnməsinə hormonlu krem sürtmək əvvəlcə qızartı və qaşınmanı azalda, amma göbələyin daha geniş yayılmasına və xəstəliyin atipik görünüş almasına səbəb ola bilər. Buna görə dermatoloq çox vaxt zədələnmiş sahədən qırıntı götürüb mikroskopiya və ya əkin aparır. Bu müayinələr həm diaqnozu dəqiqləşdirir, həm də düzgün dərman seçməyə kömək edir.
Mikrosporiya: nəyi bilmək vacibdir
Mikrosporiya dərinin və başın tüklü hissəsinin göbələk xəstəliyidir. Çox vaxt xəstə pişiklərdən və itlərdən, xüsusən başıboş heyvanlardan yoluxur. Yoluxma heyvanla birbaşa təmasdan və onun tükü ilə çirklənmiş əşyalardan baş verə bilər. Xəstəlik daha çox uşaqlarda rast gəlinir, lakin böyüklər də xəstələnə bilər.
Törədici məişət əşyalarında, geyimdə və oyuncaqlarda uzun müddət yoluxuculuğunu saxlaya bilər. İnkubasiya dövrü təxminən bir həftə çəkir. Mikrosporiya yoluxucu xəstəlikdir, buna görə şübhə yarandıqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək, xəstə ilə təmasda olan digər ailə üzvlərini və evdəki heyvanı da yoxlatmaq lazımdır.
Onixomikoz: dırnaqların göbələk xəstəliyi
Onixomikoz ayaq və ya əl dırnaqlarının göbələk zədələnməsidir. Yaşlı insanlarda, şəkərli diabetli, immuniteti zəif pasiyentlərdə daha tez-tez rast gəlinir. Bu yalnız kosmetik problem deyil: dırnaq qalınlaşdıqda ağrı yarana, ayaqqabı geyinmək çətinləşə və ikincili bakterial infeksiya əlavə ola bilər.
Dırnaq zədələnməsi dar ayaqqabı, travma, barmaqların deformasiyası və rütubətli mühit zamanı daha asan baş verir. Müalicə uzun çəkir, çünki dırnağın tam yenilənməsi aylar tələb edir. Dermatoloq çox vaxt zədələnmiş dırnaq lövhələrinin mexaniki təmizlənməsini aparan podoloqla birgə çalışır. Əlavə üsullar kimi fizioterapevtik və fotodinamik təsir də həkimin qərarı ilə tətbiq oluna bilər.
Diaqnostika
Göbələk xəstəliyinin təsdiqi üçün yalnız xarici görünüşə baxmaq kifayət deyil, çünki bir çox dəri xəstəliyi oxşar əlamətlər verə bilər. Həkim aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
| Müayinə | Nə üçün aparılır |
|---|---|
| Dermatoloqun baxışı | Zədələnmənin xarakterini və yayılmasını qiymətləndirmək |
| Mikroskopiya | Zədələnmiş dəri, saç və ya dırnaq qırıntısında göbələk elementlərini aşkar etmək |
| Mədəni əkin | Göbələyin növünü və dərmanlara həssaslığını dəqiqləşdirmək |
| Qan şəkəri və digər analizlər | Xəstəliyə şərait yaradan səbəbləri və yanaşı xəstəlikləri aşkar etmək |
Müalicə prinsipləri
Müalicə göbələyin növündən, zədələnmənin yayılmasından və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Müalicə sxemini yalnız həkim təyin edir. Əsas yanaşmalar bunlardır:
- Müayinə və diaqnoz. Dermatoloq göbələk xəstəliyini təsdiqləyir və yayılma sahəsini qiymətləndirir.
- Yerli müalicə. Dərinin zədələnmiş sahələrinə göbələk əleyhinə kremlər, məhlullar və ya laklar tətbiq olunur.
- Sistemli müalicə. Geniş yayılmış zədələnmə, saçlı hissənin və dırnaqların mikozu zamanı həkim ağızdan qəbul olunan göbələk əleyhinə dərman təyin edə bilər. Dozanı yalnız həkim təyin edir.
- Dırnaqlara qulluq. Zədələnmiş dırnaq lövhələri mexaniki yolla yumşaldılır və təmizlənir, bu da dərmanın təsirini gücləndirir.
- Səbəblərin düzəldilməsi. Şəkər, tərləmə və digər risk amilləri nəzarətə götürülür, ayaqqabı və geyimlər dezinfeksiya edilir.
Müalicəni özbaşına dayandırmaq xəstəliyin təkrarlanmasına səbəb ola bilər. Hormonlu kremləri həkim göstərişi olmadan sürtmək olmaz.
Müalicə zamanı nəyə diqqət etməli
Müalicənin uğuru yalnız dərmanın seçilməsindən deyil, onun düzgün və tam tətbiq edilməsindən də asılıdır. Aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək faydalıdır:
- dərmanı həkimin təyin etdiyi müddət ərzində, əlamətlər keçsə belə, sona qədər tətbiq edin;
- krem və məlhəmi yalnız zədələnmiş sahəyə deyil, onun ətrafındakı sağlam dəriyə də həkimin göstərişinə uyğun sürtün;
- müalicə dövründə çorab, dəsmal və alt paltarını tez-tez dəyişin və yüksək temperaturda yuyun;
- ayaqqabının daxili hissəsini dezinfeksiya edin və qurudun;
- müalicə müddətində müayinə üçün həkimə təyin olunmuş vaxtda gəlin.
Profilaktika
Göbələk xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün sadə qaydalara əməl etmək kifayətdir:
- ayaqları hər gün yuyun və barmaqarası nahiyələri yaxşı qurulayın;
- hamam, sauna və hovuzlarda ümumi ayaqqabıdan istifadə etməyin, şəxsi terlik götürün;
- təbii materialdan hazırlanmış, havanı keçirən çorab və ayaqqabı seçin;
- şəxsi dəsmal və gigiyena vasitələrindən başqası ilə birgə istifadə etməyin;
- ayaqqabını müntəzəm qurudun və lazım olduqda dezinfeksiya edin;
- heyvanlarla təmasdan sonra əlləri yuyun, xəstə heyvanı baytara göstərin;
- şəkərli diabet və digər xroniki xəstəliklərə nəzarət edin.
Kimə uyğun deyil və ehtiyatlılıq
Diqqət
Göbələk əleyhinə dərmanların bəziləri hamilələrə, əmizdirən qadınlara, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri olanlara və bəzi dərmanlarla birgə qəbul edilənlərə uyğun gəlməyə bilər. Buna görə özbaşına dərman seçmək olmaz. Dərmanın növü və müddəti həkim tərəfindən pasiyentin vəziyyətinə görə müəyyən edilir.
Qaraciyər xəstəliyi, hamiləlik, allergiya və qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar barədə həkimə məlumat vermək müalicənin təhlükəsiz keçməsi üçün vacibdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etməyi gecikdirməyin:
Dermatoloqa müraciət edin
- qızartı, qaşınma və soyulma bir neçə gün ərzində keçmirsə və ya yayılırsa;
- dırnağın rəngi, qalınlığı və forması dəyişibsə;
- başın tüklü hissəsində saç tökülməsi sahələri və soyulma yaranıbsa;
- zədələnmiş yerdə irinləmə, ağrı, şişkinlik və hərarət əlavə olunubsa;
- şəkərli diabet olan insanda ayaq dərisində çat, yara və ya dırnaq dəyişikliyi görünübsə;
- uşaqda dəri və ya başın tüklü hissəsində şübhəli ocaqlar yaranıbsa.
Əlaqəli Xidmətlər
Mikozun diaqnostikası
Mikoz göbələklərin törətdiyi infeksiyadır: o, dərini, dırnaqları, başın tüklü hissəsini, selikli qişaları və bəzən daxili orqanları zədələyir. Mikozun…
İstiqamət: Mikologiya / Dermatologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Bəli, vaxtında diaqnoz qoyulduqda və həkimin təyin etdiyi müalicə sona qədər aparıldıqda, əksər hallarda xəstəliyi nəzarətə götürmək mümkündür. Dırnaq zədələnməsi isə uzun müalicə tələb edir.
Bəli, göbələk xəstəlikləri ümumi məişət əşyaları, hamam, hovuz, ayaqqabı və xəstə insan və ya heyvanla təmas vasitəsilə yoluxa bilər. Gigiyena qaydalarına riayət riski azaldır.
Dırnaq yavaş böyüdüyü üçün müalicə aylarla davam edə bilər. Müddət zədələnmənin dərəcəsindən və müalicə sxemindən asılıdır, dəqiq müddəti həkim bildirir.
Xalq vasitələri göbələyi aradan qaldırmaq üçün etibarlı deyil və dərini qıcıqlandıra bilər. Əvvəlcə dermatoloqa müraciət etmək və həkimin təyin etdiyi müalicəni tətbiq etmək lazımdır.
Ayaqqabını və geyimləri dezinfeksiya etmək, ayaqları quru saxlamaq, ictimai yerlərdə şəxsi ayaqqabıdan istifadə etmək və əsas risk amillərini düzəltmək təkrar yoluxma riskini azaldır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.