Boyun-onurğa nahiyəsinin vəziyyəti arterial təzyiqin tənzimlənməsinə təsir edə bilər. Məqalədə manual terapiyanın hipertoniya xəstəliyinin müalicəsində hansı köməkçi rolu oynadığı danışılır.
Arterial hipertoniya müasir tibbin ən geniş yayılmış və ciddi problemlərindən biridir. Onun müalicəsi həmişə dərman təyinatı, pəhriz, fiziki fəallıq və həkim nəzarətindən ibarət kompleks yanaşma tələb edir. Bəzi pasiyentlərdə təzyiqin yüksəlməsi boyun onurğasının vəziyyəti ilə də bağlı ola bilər və belə hallarda köməkçi üsul kimi manual terapiya nəzərdən keçirilir.
Boyun osteoxondrozu çox yayılmış xəstəlikdir və çox vaxt arterial hipertenziya ilə yanaşı rast gəlinir. Boyun nahiyəsindəki funksional pozğunluqlar beyin qan dövranına təsir edə, hipertoniyanın gedişini ağırlaşdıra və krizlərin yaranmasına şərait yarada bilər.
Məqalədə manual terapiyanın hansı hallarda tətbiq oluna biləcəyi, seansın necə keçdiyi, əks göstərişlər və təhlükəsizlik qaydaları haqqında ümumi məlumat verilir. Manual terapiya hipertoniyanın əsas dərman müalicəsini əvəz etmir.
Boyun onurğası və arterial təzyiq arasındakı əlaqə
Boyun onurğası baş beyini qanla təmin edən damarların, o cümlədən onurğa arteriyalarının yaxınlığından keçir. Bu nahiyədə fəqərələr, oynaqlar və əzələlər arasındakı funksional pozğunluqlar, yəni hərəkətin məhdudlaşması və əzələ gərginliyi, damar sinirlərini qıcıqlandıra bilər.
Onurğa arteriyalarını əhatə edən simpatik sinir kələflərinin qıcıqlanması, gərgin əzələlərin damarlara təzyiqi baş beynin qan təchizatının dəyişməsinə gətirib çıxara bilər. Beyin qan dövranının xroniki pozulması orqanizmin tənzimləyici mərkəzlərinə təsir edir və bəzi pasiyentlərdə təzyiqin yüksəlməsinə şərait yaradır.
Əlaqə hər pasiyentdə eyni deyil. Hipertoniyanın bir çox səbəbi var və boyun amili onlardan yalnız biri ola bilər. Buna görə manual terapiya yalnız həkim müayinəsi nəticəsində boyun nahiyəsində uyğun pozğunluq müəyyənləşdirilərsə nəzərdən keçirilməlidir.
Manual terapiya nədir
Manual terapiya mütəxəssisin əlləri ilə onurğa, oynaqlar və əzələlər üzərində aparılan müalicə üsuludur. Məqsəd funksional blokadaları, yəni hərəkət məhdudiyyətini azaltmaq, əzələ gərginliyini yumşaltmaq və oynaqlarda hərəkətliliyi yaxşılaşdırmaqdır.
Boyun onurğasının funksional pozğunluqlarının aradan qaldırılmasına yönəlmiş manual terapiya vertebro-bazilyar sistemdə qan dövranı ilə bağlı bəzi pozğunluqlarda köməkçi müalicə üsulu kimi tətbiq oluna bilər. Çünki həmin pozğunluqların yaranmasında boyun onurğasının biomexanikası rol oynayır.
Manual terapiya diferensiallaşdırılmış müalicədir: hər pasiyent üçün üsullar, təsirin istiqaməti və intensivliyi fərdi seçilir. Onunla yalnız ali tibbi təhsili və xüsusi hazırlığı olan mütəxəssis məşğul olmalıdır.
Göstərişlər
Manual terapiyaya göstəriş boyun onurğasında vertebro-bazilyar sistemin damarlarına refleks təsirdə və ya onurğa arteriyalarının sıxılmasında iştirak edə biləcək biomexaniki pozğunluqların olmasıdır. Həkim müayinəsi zamanı aşağıdakı vəziyyətlər nəzərə alınır:
- boyun osteoxondrozu, boyunda ağrı və hərəkət məhdudluğu;
- boyun əzələlərində davamlı gərginlik;
- boyun və ənsə nahiyəsində baş ağrısı;
- baş gicəllənməsi, qulaqlarda küy, görmədə müvəqqəti pozulmalar kimi dolayı əlamətlər (əvvəlcə ciddi səbəblər istisna olunmalıdır);
- təzyiq tərəddüdləri, boyun amili ilə əlaqəli olduğu düşünülən hallar.
Bu əlamətlərin bir çoxu başqa ciddi xəstəliklərdə də olur. Ona görə manual terapiyaya başlamazdan əvvəl nevroloq və ya terapevt müayinəsi, lazım olduqda onurğanın görüntüləmə üsulları vacibdir.
Əks göstərişlər
Manual terapiya hər pasiyent üçün uyğun deyil. Əks göstərişlər mütləq və nisbi olaraq ayrılır.
Mütləq əks göstərişlər
- onurğanın, onurğa və baş beynin, oynaqların, ətrafların və daxili orqanların şişləri;
- onurğada və oynaqlarda infeksion proseslər (vərəm spondiliti, osteomielit, aktiv revmatizm);
- onurğa beyninin və onun qişalarının iltihabi xəstəlikləri;
- onurğa və oynaqların təzə travmatik zədələnmələri;
- boyun onurğasında əməliyyatdan sonrakı vəziyyətlər;
- ürək-damar, mədə-bağırsaq və ağciyər sistemlərinin kəskin xəstəlikləri nəticəsində ağır ümumi vəziyyət;
- onurğa və baş beyin qan dövranının kəskin pozulması.
Nisbi əks göstərişlər
- fəqərələrin yerdəyişməsi (yarımçıxıq);
- boyun onurğasının anadangəlmə quruluş anomaliyaları;
- onurğa hərəkət seqmentlərində lokal hipermobillik;
- fəqərələrin kənar sümük çıxıntıları və oynaqların artrozu zamanı lateral böyümələr.
Nisbi əks göstərişlər olduqda mütəxəssis qonşu nahiyələrdə üsullardan istifadə edir, təsirin istiqamətini ehtiyatla seçir və ya manual terapiyadan imtina edir.
Seans necə keçir
Müalicə adətən qısa kurs şəklində aparılır, hər seansın məzmunu fərdi olur. Ümumi gedişat belədir:
- Müayinə. Həkim şikayətləri dinləyir, boyun və çiyin nahiyəsini yoxlayır, hərəkətlərin həcmini və əzələ gərginliyini qiymətləndirir, təzyiqi ölçür.
- İlkin hazırlıq. Əzələlərin yumşaldılması üçün yüngül massaj və ya isitmə kimi hazırlıq üsulları tətbiq oluna bilər.
- Əsas texnikalar. Mütəxəssis yumşaq mobilizasiya və ya digər manual üsullarla boyun nahiyəsində hərəkətliliyi bərpa etməyə çalışır. Kəskin və qəfil hərəkətlər tələb olunmur.
- Yekun mərhələ. Seansdan sonra təzyiq təkrar ölçülür, pasiyentə həyat tərzi, duruş və məşqlər barədə tövsiyələr verilir.
- Nəzarət. Kursun gedişində vəziyyət izlənilir, effekt olmadıqda və ya yeni şikayətlər yarandıqda plan yenilənir.
Təzyiq üçün həyat tərzi və dərman müalicəsi
Manual terapiya hipertoniyanın əsas müalicəsi deyil. Təzyiq üçün dərmanlar həkim tərəfindən təyin olunur və manual terapiya kursundan asılı olmayaraq düzgün qəbul edilməlidir. Dərmanları özbaşına dayandırmaq və ya dozanı dəyişmək təhlükəlidir, dozanı yalnız həkim təyin edir.
Təzyiqin nəzarətdə saxlanılması üçün aşağıdakı ümumi tövsiyələr vacibdir:
- təzyiqi mütəmadi ölçmək və nəticələri qeyd etmək;
- duzun miqdarını azaltmaq, tərəvəz və meyvəni artırmaq;
- artıq çəkini azaltmaq;
- müntəzəm yüngül fiziki fəallıq, gəzinti;
- siqaretdən və spirtli içkidən imtina etmək;
- kifayət qədər yatmaq və stressi azaltmaq;
- iş yerində duruşu düzgün saxlamaq, uzun müddət başı əyilmiş vəziyyətdə qalmamaq.
Mümkün yan təsirlər
Düzgün göstəriş və texnika ilə aparılan manual terapiya adətən yaxşı tolerantdır. Seansdan sonra ilk saatlarda yüngül əzələ ağrısı, boyunda gərginlik və ya yorğunluq hissi ola bilər. Bu hallar adətən qısa müddətdə keçir.
Nadir hallarda daha ciddi ağırlaşmalar mümkündür. Bunlara boyunda kəskin ağrı, baş gicəllənməsinin güclənməsi, görmənin və ya nitqin pozulması, əl və ayaqlarda zəiflik və ya keyimə aid ola bilər. Bu əlamətlər qan dövranının pozulmasına işarə edə bilər və təcili tibbi yardım tələb edir. Riski azaltmaq üçün seansdan əvvəl ətraflı müayinə, əks göstərişlərin istisna olunması və təcrübəli mütəxəssisə müraciət vacibdir.
Duruş və gündəlik məşqlər
Boyun nahiyəsinin vəziyyəti böyük ölçüdə gündəlik vərdişlərdən asılıdır. Uzun müddət kompüter arxasında əyilmiş vəziyyətdə oturmaq, telefona baxmaq üçün başı önə əymək boyun əzələlərinə yük salır və onurğada funksional pozğunluqlara şərait yaradır. Aşağıdakı sadə qaydalar faydalı ola bilər:
- oturarkən kürəyi stulun söykənəcəyinə söykəmək, ekranı göz səviyyəsində yerləşdirmək;
- hər saatdan bir qalxıb qısa fasilə vermək, çiyin və boyunu yüngül hərəkətlərlə açmaq;
- yatarkən yastığın çox hündür və ya çox yumşaq olmamasına diqqət yetirmək;
- ağır çantanı hər zaman eyni çiyində gəzdirməmək;
- həkimin və ya məşq terapevtinin təyin etdiyi boyun gimnastikasını müntəzəm icra etmək;
- kəskin, qəfil boyun hərəkətlərindən və özbaşına çıtlatmadan çəkinmək.
Nəticədən nə gözləmək olar
Manual terapiyanın effekti pasiyentdən pasiyentə fərqlənir. Boyun nahiyəsində ağrı, gərginlik və hərəkət məhdudluğu olan insanlarda vəziyyət yüngülləşə bilər, baş ağrısı və gicəllənmə azala bilər. Təzyiqə təsir isə müxtəlifdir və hər kəsdə müşahidə olunmur.
Nəticəni qiymətləndirmək üçün müalicənin əvvəlində və sonunda təzyiq, ağrı və hərəkət həcmi müqayisə edilir. Əgər bir neçə seansdan sonra vəziyyətdə dəyişiklik olmursa, müalicə taktikası həkimlə yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Manual terapiya nəticə vədi verməməli, həkim isə pasiyenti real gözləntilər barədə məlumatlandırmalıdır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Aşağıdakı hallarda manual terapiyaya başlamazdan əvvəl və ya seans zamanı həkimə müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- təzyiq dərmanlara baxmayaraq davamlı yüksək qalırsa və ya kəskin tərəddüd edirsə;
- kəskin baş ağrısı, ürəkbulanma və qusma yaranarsa;
- nitq, görmə, hərəkət və ya hissiyyat pozulursa;
- boyun travmasından sonra ağrı və hərəkət məhdudluğu yaranıbsa;
- seansdan sonra vəziyyət pisləşirsə;
- sinədə ağrı, nəfəs darlığı və ya şüurun pozulması baş verərsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Hipertoniya
Arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sistemi patologiyasına hipertoniya deyilir. Bu xəstəliyin müalicəsi ilə kardioloqlar, terapevtlər, nevroloqlar…
İstiqamət: Kardiologiya / Terapiya
Tez-tez Verilən Suallar
Bəzi pasiyentlərdə, xüsusən təzyiqin yüksəlməsi boyun onurğasındakı pozğunluqlarla əlaqəli olarsa, vəziyyət yaxşılaşa bilər. Lakin bu hər kəsdə baş vermir və manual terapiya təzyiq dərmanlarını əvəz etmir.
Seansların sayı pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Müalicə kursunu mütəxəssis fərdi şəkildə müəyyən edir və gedişatı izləyir.
Düzgün göstəriş, əks göstərişlərin istisnası və təcrübəli mütəxəssis olduqda risk azalır. Lakin boyun nahiyəsində aparılan müdaxilələr diqqət tələb edir, buna görə müayinə vacibdir.
Təzyiq yüksək olduqda və ya özünüzü pis hiss etdikdə seansı təxirə salmaq və həkimlə məsləhətləşmək daha düzgündür. Mütəxəssis seansdan əvvəl təzyiqi ölçə bilər.
Xeyr. Boyun nahiyəsində özbaşına dartma, çıtlatma və ya qeyri-peşəkar massaj ciddi zədələnmələrə səbəb ola bilər. Manual terapiya yalnız hazırlıqlı mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır.
Xeyr. Boyun osteoxondrozu olan hər insanda təzyiq yüksək olmur. Lakin bəzi pasiyentlərdə boyun nahiyəsindəki pozğunluqlar təzyiq tərəddüdlərinə və ya baş ağrısına şərait yarada bilər. Səbəbi həkim müəyyən edir.
Kursdan sonra nəticəni qorumaq üçün duruşa diqqət, müntəzəm məşqlər, kifayət qədər hərəkət və ağır yükdən qaçmaq məsləhətdir. Təzyiqi mütəmadi ölçmək və həkimlə nəzarət müayinələrini davam etdirmək vacibdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə