Hamiləliyin aparılması müntəzəm müayinələr və müşahidə sistemidir. Məqalədə bu dövrdə hansı analiz və tədqiqatların təyin edildiyi və onların nə üçün lazım olduğu danışılır.
Hamiləlik qadının həyatında xüsusi və məsuliyyətli dövrdür. Bəziləri üçün bu xəbər gözlənilməz olur, bəziləri üçün isə diqqətlə planlaşdırılmış və çoxdan gözlənilən andır. Hər halda, bu dövrdə qadının və doğulacaq uşağın sağlamlığı üçün düzgün nəzarət çox vacibdir.
Hamiləliyin gedişi bir çox amildən asılıdır: qadının yaşı və ümumi sağlamlığı, ginekoloji və xroniki xəstəliklər, qidalanma, stress, həyat tərzi və ətraf mühit. Bəzən hamiləlik gözlənildiyi qədər rahat keçmir, buna görə hər hamiləlik, hətta problemsiz görünsə belə, təcrübəli həkimin nəzarəti altında olmalıdır.
Məqalədə hamiləliyin aparılması, qeydiyyatın vaxtı, planlı müayinələr, qidalanma və həyat tərzi, təhlükə əlamətləri və doğuşa hazırlıq haqqında ümumi məlumat verilir.
Nə vaxt qeydiyyata durmaq lazımdır
Ən çox verilən suallardan biri hamiləliyə görə nə vaxt qeydiyyata durmağın lazım olduğudur. Cavab belədir: mümkün qədər erkən, adətən hamiləlik təsdiqləndikdən sonra ilk həftələrdə. Çünki hamiləliyin başlanğıcı onun ən vacib dövrüdür: bu zaman həyati orqanlar formalaşır, plasenta əmələ gəlir, qadın orqanizmində bir çox dəyişikliklər başlayır.
İlk aylarda yaranan problemlər bütün hamiləliyin, doğuşun və yenidoğulmuşun sağlamlığına təsir edə bilər. Erkən qeydiyyat risk amillərinin vaxtında aşkarlanmasına, xroniki xəstəliklərin nəzarətə alınmasına və lazım olan müayinələrin plana uyğun aparılmasına imkan verir. Qeydiyyat zamanı həkim qadın üçün müşahidə kartı açır və növbəti gəlişlərin planını müəyyən edir.
İlk gəliş zamanı nə baş verir
İlk qəbulda həkim ətraflı məlumat toplayır və ümumi müayinə aparır. Adətən aşağıdakı addımlar atılır:
- Anamnez. Həkim son aybaşı tarixini, əvvəlki hamiləlikləri və doğuşları, xroniki xəstəlikləri, əməliyyatları, qəbul edilən dərmanları və allergiyaları soruşur.
- Ümumi və ginekoloji müayinə. Çəki, boy, təzyiq ölçülür, uşaqlıq və çanaq nahiyəsi yoxlanılır.
- Analizlərin təyini. Qan və sidik analizləri, infeksiyalar üçün müayinələr, qan qrupu və rezus faktor təyin edilir.
- Ultrasəs müayinəsi. Hamiləliyin yeri, müddəti və inkişafı qiymətləndirilir.
- Tövsiyələr. Qidalanma, vitaminlər, həyat tərzi və təhlükə əlamətləri barədə izahat verilir. Dərmanların və vitaminlərin dozasını yalnız həkim təyin edir.
- Növbəti gəlişin planı. Müayinələrin vaxtı, ən vacib analizlər və ultrasəs müayinələri təqvim şəklində razılaşdırılır.
Planlı müayinələr
Hamiləliyin aparılması müəyyən sayda gəlişi, planlı analizləri və ultrasəs müayinələrini əhatə edir. Bu, ağırlaşmaların vaxtında aşkarlanmasına və profilaktikasına kömək edir. Ümumi yanaşma aşağıdakı kimidir:
| Dövr | Əsas məqsəd | Nələr aparıla bilər |
|---|---|---|
| Birinci trimestr | Hamiləliyin təsdiqi, risklərin qiymətləndirilməsi | Qan və sidik analizləri, infeksiyalar, ultrasəs, genetik skrininq |
| İkinci trimestr | Dölün inkişafının qiymətləndirilməsi | Ultrasəs, şəkərə nəzarət, təzyiq və çəki izlənməsi |
| Üçüncü trimestr | Doğuşa hazırlıq | Ultrasəs, dölün vəziyyəti, ürək fəaliyyəti, təkrar analizlər |
Hər qəbulda adətən çəki, arterial təzyiq, qarının ölçüsü və dölün ürək döyüntüsü yoxlanılır. Müayinələrin dəqiq siyahısı və vaxtı hər qadın üçün həkim tərəfindən fərdi müəyyən edilir.
Qidalanma
Hamiləlik dövründə qidalanma həm ananın, həm də dölün sağlamlığı üçün vacibdir. Ümumi tövsiyələr:
- pəhrizi müxtəlif etmək: tərəvəz, meyvə, dənli məhsullar, zülal mənbələri, süd məhsulları;
- bölünmüş qidalanma: gündə bir neçə dəfə kiçik porsiyalarla;
- kifayət qədər maye içmək, həkim başqa göstəriş verməyibsə;
- çiy və ya yaxşı bişməmiş ət, yumurta, balıq və pasterizə olunmamış süd məhsullarından çəkinmək;
- duzu, şirniyyatı və emal olunmuş qidanı həddindən artıq istifadə etməmək;
- kofeini məhdudlaşdırmaq, spirtli içkidən və siqaretdən tamamilə imtina etmək;
- vitamin və mineralları yalnız həkimin məsləhəti ilə qəbul etmək.
Çəki artımı hamilə qadından qadına dəyişir. Həkim bu göstəricini izləyir və lazım olduqda qidalanma planını dəqiqləşdirir.
Həyat tərzi və fiziki fəallıq
Hamiləlik xəstəlik deyil, lakin bəzi vərdişləri dəyişmək lazımdır. Aşağıdakılar faydalı ola bilər:
- fiziki fəallıq: gündəlik gəzinti, yüngül gimnastika və ya həkimin icazə verdiyi məşqlər;
- kifayət qədər yuxu və istirahət, yan üstə yatmaq;
- ağır yük qaldırmaqdan və travma riski olan idmandan çəkinmək;
- çox isti vanna, sauna və uzun müddət ayaq üstə qalmaqdan qaçmaq;
- zərərli kimyəvi maddələrlə təmasdan çəkinmək;
- uzun səfərlərdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək.
Stress və emosional gərginlik də hamiləliyin gedişinə təsir göstərə bilər. Yaxınlardan dəstək, sakitləşdirici nəfəs məşqləri və lazım olduqda psixoloqla məsləhətləşmə faydalıdır.
Dərmanlar və vitaminlər
Hamiləlik zamanı istənilən dərman, vitamin və qida əlavəsi yalnız həkimlə razılaşdırılmalıdır. Bəzi dərmanlar dölün inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Müntəzəm dərman qəbul edən qadınlar, məsələn, təzyiq, diabet, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri və ya epilepsiya üçün, hamiləliyi planlaşdırarkən və ya təsdiq etdikdən dərhal sonra həkimlə məsləhətləşməlidir.
Özbaşına dərmanı dayandırmaq da təhlükəli ola bilər. Dozanı yalnız həkim təyin edir və dəyişir. Yüngül görünən təbii məhsullar və bitki dəmləmələri də bəzən təhlükəsiz olmaya bilər, ona görə hər hansı vasitəni qəbul etməzdən əvvəl həkimə məlumat verin.
Doğuşa hazırlıq
Hamiləliyin son aylarında doğuşa hazırlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu dövrdə aşağıdakılar məsləhətdir:
- doğuşun mümkün üsulları və mərhələləri barədə həkimdən məlumat almaq;
- doğuş evinə və ya xəstəxanaya lazım olan sənədləri, müayinə nəticələrini və şəxsi əşyaları əvvəlcədən hazırlamaq;
- doğuşa hazırlıq kurslarında tənəffüs və rahatlama texnikalarını öyrənmək;
- doğuşun başlama əlamətlərini bilmək: müntəzəm sancılar, ətraf mayenin gəlməsi, qanlı ifrazat;
- xəstəxanaya necə çatacağınızı və kimin müşayiət edəcəyini əvvəlcədən planlaşdırmaq;
- yenidoğulmuşa qulluq və əmizdirmə haqqında məlumat toplamaq.
Hamiləliyin ilk həftələrində tez-tez rast gəlinən şikayətlər
Hamiləliyin başlanğıcında bir çox qadın dəyişikliklər hiss edir. Əksəriyyəti normal fizioloji hal sayılır, lakin həkimə məlumat vermək vacibdir:
- səhər ürəkbulanması və yüngül qusma, adətən ilk trimestrdə;
- halsızlıq, yuxululuq və tez yorulma;
- süd vəzilərində həssaslıq və dolğunluq;
- tez-tez sidiyə getmək;
- qoxulara həssaslığın artması, qida seçimində dəyişikliklər;
- əhval dəyişkənliyi;
- qarın aşağısında yüngül dartılma hissi.
Ürəkbulanmanı azaltmaq üçün tez-tez, kiçik porsiyalarla qidalanmaq, səhər ayağa qalxmazdan əvvəl az qida qəbul etmək və kifayət qədər maye içmək kömək edə bilər. Qusma tez-tez təkrarlanırsa və qadın maye və qidanı saxlaya bilmirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Risk qrupları və əlavə nəzarət
Bəzi qadınlarda hamiləliyin gedişi daha diqqətli nəzarət tələb edir. Əlavə müayinələr və tez-tez həkim qəbulu aşağıdakı hallarda planlaşdırıla bilər:
- ilk hamiləlik zamanı 35 yaşdan sonra və ya çox gənc yaş;
- əvvəlki hamiləliklərdə ağırlaşmalar, düşük, vaxtından əvvəl doğuş;
- xroniki xəstəliklər: arterial hipertoniya, diabet, qalxanabənzər vəz, böyrək və ürək xəstəlikləri;
- çoxdöllü hamiləlik;
- rezus-mənfi qan qrupu;
- artıq çəki və ya çəki çatışmazlığı;
- ailədə genetik xəstəliklər.
Bu hallar hamiləliyin mütləq ağır keçəcəyi demək deyil. Əlavə nəzarətin məqsədi problemlərin vaxtında aşkarlanması və müalicəsidir. Həkim risk dərəcəsini qiymətləndirir və fərdi plan hazırlayır.
Hamiləliyə hazırlıq
Mümkünsə, hamiləlik əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Bu, həm ananın, həm də uşağın sağlamlığı üçün faydalıdır. Hazırlıq mərhələsində həkim aşağıdakıları tövsiyə edə bilər:
- ginekoloq müayinəsi və lazım olan analizlərdən keçmək;
- xroniki xəstəliklərin və qəbul edilən dərmanların həkimlə nəzərdən keçirilməsi;
- diş sağlamlığına diqqət, ağız boşluğunun sanasiyası;
- həyat tərzinin düzəldilməsi: siqaret və spirtli içkidən imtina, qidalanmanın yaxşılaşdırılması;
- çəkinin normallaşdırılması;
- həkimin məsləhəti ilə vitaminlərin qəbulu (dozanı yalnız həkim təyin edir);
- peyvəndlərin vəziyyətinin yoxlanması.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, planlı gəlişi gözləmədən həkimə müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- qarının aşağı hissəsində güclü və ya davamlı ağrı;
- vaginal qanaxma və ya qanlı ifrazat;
- ətraf mayenin axması;
- güclü baş ağrısı, gözlərdə qaralma, üzdə və əllərdə kəskin şişkinlik;
- yüksək hərarət, titrəmə;
- dölün hərəkətlərinin kəskin azalması və ya kəsilməsi;
- dayanmayan qusma, susuzlaşma;
- nəfəs darlığı, sinədə ağrı və ya bir ayağın kəskin şişməsi, qırmızılaşması və ağrısı — belə hallarda təcili yardım çağırın.
Tez-tez Verilən Suallar
Mümkün qədər erkən, hamiləlik təsdiqləndikdən sonra ilk həftələrdə. Erkən qeydiyyat risklərin vaxtında aşkarlanmasına və müayinələrin planlı aparılmasına imkan verir.
Müayinələrin sayı və vaxtı hamiləliyin gedişindən və həkimin göstərişindən asılıdır. Adətən hər trimestrdə planlı ultrasəs müayinəsi təyin olunur, ağırlaşma şübhəsi varsa əlavə müayinələr aparıla bilər.
Bəzi vitamin və minerallar hamiləlikdə faydalı ola bilər, lakin hər qadına eyni dozada lazım deyil. Qəbul edilən vitaminləri və dozanı yalnız həkim təyin edir.
Əgər həkimin əks göstərişi yoxdursa, gündəlik gəzinti və yüngül məşqlər faydalıdır. Travma riski olan, ağır yük tələb edən və həddindən artıq yorucu idman növlərindən çəkinmək lazımdır.
Güclü qanaxma, kəskin qarın ağrısı, ətraf mayenin axması, dölün hərəkətinin kəsilməsi, nəfəs darlığı, sinədə ağrı, güclü baş ağrısı və görmə pozulması kimi əlamətlər təcili tibbi yardım tələb edir.
Tez-tez və kiçik porsiyalarla qidalanmaq, səhər yataqdan qalxmazdan əvvəl az miqdarda quru qida qəbul etmək, kifayət qədər maye içmək və kəskin qoxulardan uzaq durmaq kömək edə bilər. Qusma güclüdürsə, həkimə müraciət edin.
Bəzi peyvəndlər hamiləlikdə təhlükəsiz və faydalı hesab olunur, bəziləri isə əks göstərişdir. Peyvənd məsələsini həkimlə hamiləlikdən əvvəl və ya erkən dövrdə müzakirə etmək lazımdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.