Ürək xəstəliklərinin diaqnostikasında veloerqometriya

Veloerqometriya (VEM) ürək-damar sisteminin fiziki yükə reaksiyasını qiymətləndirən funksional müayinədir. Pasiyent xüsusi velosiped (veloerqometr) üzərində pedal çevirir, yük isə mərhələli şəkildə artırılır. Bu zaman EKQ və arterial təzyiq daim izlənir.

Metodun əsas məqsədi ürəyin sakitlik halında görünməyən pozuntularını aşkar etməkdir. Sakitlik vəziyyətində çəkilən EKQ bəzən normal görünür, lakin yük zamanı ürək əzələsinin qanla təchizatının çatışmazlığı üzə çıxa bilər. Veloerqometriya ÜİX-in obyektiv diaqnostikasında geniş yayılmış və əlçatan üsullardan biridir.

ÜİX-in erkən və vaxtında diaqnostikası mühüm klinik məsələdir. Bəzi pasiyentlərdə stenokardiya tutmaları atipik olur və ya heç hiss olunmur. Ona görə həkim bir neçə üsuldan istifadə edə bilər:

• sakitlik vəziyyətində EKQ qeydi;
• Xolter üzrə EKQ-monitorinqi;
• yükləmə testləri (tredmil-test və veloerqometriya);
• farmakoloji sınaqlar;
• stress-exoKQ.

Üsulun seçimini pasiyentin vəziyyəti, şikayətləri və imkanlar nəzərə alınmaqla həkim müəyyən edir.

Müayinənin təhlükəsiz və informativ keçməsi üçün həkimin göstərişlərinə əməl etmək vacibdir. Ümumi tövsiyələr bunlardır:

1. Həkimlə məsləhətləşin. Qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə məlumat verin. Bəzi dərmanların müayinədən əvvəl dayandırılması lazım ola bilər, bunu yalnız həkim qərara alır.
2. Yüngül qida qəbul edin. Müayinədən əvvəl ağır yemək, qəhvə, güclü çay və siqaretdən çəkinmək məsləhətdir.
3. Rahat geyim seçin. Hərəkəti məhdudlaşdırmayan geyim və idman ayaqqabısı yaxşıdır.
4. Əvvəlki sənədləri götürün. Köhnə EKQ, ExoKQ və digər müayinələrin nəticələri həkimə müqayisə üçün lazımdır.

Müayinə xüsusi otaqda, həkimin nəzarəti altında keçir. Prosedur aşağıdakı kimi gedir:

• BaşlanğıcDöş qəfəsinə elektrodlar yapışdırılır və ya xüsusi kəmər taxılır. Sakitlik vəziyyətində EKQ yazılır, təzyiq ölçülür.
• Yük mərhələsiPasiyent pedal çevirməyə başlayır. Yük müəyyən fasilələrlə tədricən artırılır, EKQ və təzyiq müntəzəm qeydə alınır.
• DayandırmaMüayinə hədəf nəbz tezliyinə çatdıqda, EKQ-də dəyişikliklər, ağrı və ya yorğunluq yarandıqda dayandırılır.
• Bərpa dövrüDayandırıldıqdan sonra bir müddət EKQ qeydi və təzyiq ölçülməsi davam edir.

Müayinə zamanı ağrı, nəfəs darlığı, başgicəllənmə və ya digər narahatlıq hiss etsəniz, bu barədə həkimə dərhal bildirin.

Müayinə həm xəstələr, həm də sağlam insanlar üçün göstəriş ola bilər:

Hər iki üsul fiziki yükə ürəyin reaksiyasını qiymətləndirir, lakin yükün növü fərqlidir. Veloerqometriyada pasiyent oturaq vəziyyətdə pedal çevirir, tredmil-testdə isə hərəkət edən lent üzərində yeriyir və ya qaçır.

Üsulun seçimini həkim pasiyentin yaşı, vəziyyəti və yanaşı xəstəlikləri nəzərə alaraq edir.

Ürəyin işemik xəstəliyi həmişə tipik əlamətlərlə özünü göstərmir. Aşağıdakı şikayətlər həkimə müraciət üçün əsasdır və diaqnostik müayinələrə, o cümlədən veloerqometriyaya yönləndirməyə səbəb ola bilər:

• fiziki yük zamanı döş qəfəsində sıxıcı ağrı və ya ağırlıq hissi;
• nəfəs darlığı və tez yorulma;
• ürək döyüntüsü və ya ritmdə pozuntu hissi;
• yükləmə zamanı sol qola, çiyinə və ya çənəyə yayılan narahatlıq;
• risk amilləri olan şəxslərdə profilaktik yoxlama ehtiyacı.

Bu əlamətlər ürək xəstəliyinə xas ola bilər, lakin yalnız həkim müayinəsi dəqiq səbəbi müəyyən edir.

Müayinə bitdikdən sonra bir müddət həkim nəzarəti altında istirahət etmək lazımdır. Bu dövrdə nəbz və təzyiq sakitləşənə qədər izlənir.

• müayinədən dərhal sonra sürətlə ayağa qalxmayın, başgicəllənmə ola bilər;
• bol maye qəbul edin, lakin ağır yeməkdən çəkinin;
• həkimin qərarına qədər ağır fiziki yükü təxirə salın;
• müayinənin nəticəsini və həkimin tövsiyələrini diqqətlə dinləyin;
• əlavə müayinələr lazımdırsa, vaxtında keçin.

Müayinədən sonra döş qəfəsində ağrı, güclü nəfəs darlığı və ya huşun itməsi yaranarsa, dərhal tibbi yardım çağırın.

Veloerqometriya xəstəliyi aşkarlamağa kömək edir, lakin ürək sağlamlığını qorumaq gündəlik vərdişlərdən asılıdır. Siqaretdən imtina, çəkiyə nəzarət, arterial təzyiqin müntəzəm ölçülməsi, balanslı qidalanma və həkimlə razılaşdırılmış fiziki fəallıq risk amillərini azaltmağa kömək edir.

Ailədə ürək-damar xəstəlikləri olan və ya yüksək təzyiqi olan şəxslər dövri olaraq həkim müayinəsindən keçməlidir. Erkən aşkarlanan problemi nəzarətə götürmək xeyli asandır.

Veloerqometriya geniş istifadə olunsa da, hər üsul kimi onun da güclü və zəif tərəfləri var. Bunu bilmək nəticəyə düzgün yanaşmağa kömək edir.

Müayinənin nəticəsi bir sıra amillərdən asılı ola bilər. Həkim bunları şərh zamanı nəzərə alır: pasiyentin qəbul etdiyi dərmanlar, müayinə günü özünü hiss etməsi, yuxusuzluq, stress, yeni keçirilmiş xəstəlik və fiziki hazırlıq səviyyəsi.

Buna görə müayinə günü səmimi olmaq vacibdir. Özünüzü yaxşı hiss etmirsinizsə, hərarətiniz və ya kəskin xəstəliyiniz varsa, müayinəni təxirə salmaq lazımdır. Həkimə yük zamanı hiss etdiyiniz hər şeyi, hətta cüzi görünsə belə, bildirin.

Müayinə rahat və faydalı keçsin deyə bir neçə sadə qaydaya əməl edin. Qorxmayın, çünki prosedur peşəkar nəzarət altında aparılır. Həkimdən müayinənin gedişi barədə əvvəlcədən soruşun, bu həyəcanı azaldır.

Pedal çevirərkən nəfəs almağı unutmayın, əllərinizi sərbəst saxlayın və həkimin göstərişlərinə əməl edin. Yorğunluq və ya narahatlıq hiss etdikdə susmayın, çünki məhz bu məlumat nəticənin düzgün qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.

Veloerqometriya hər kəs üçün uyğun deyil. Aşağıdakı hallarda müayinə aparılmır və ya həkim başqa üsul seçir:

Əks göstərişlərin tam siyahısını və pasiyentin vəziyyətinə uyğun qərarı kardioloq verir.

Həkim EKQ dəyişikliklərini, nəbz və təzyiq reaksiyasını, ağrının olub-olmamasını və pasiyentin yükə dözümlülüyünü birlikdə qiymətləndirir. Nəticə tək rəqəmlə deyil, bütün müayinənin gedişi ilə şərh olunur.

Müsbət və ya şübhəli nəticə ürək əzələsinin qanla təchizatında problem ola biləcəyini göstərir. Bu halda həkim əlavə müayinələr, məsələn ExoKQ, stress-ExoKQ və ya koronar damarların müayinəsini təyin edə bilər. Mənfi nəticə də həmişə tam sağlamlığı təsdiq etmir, buna görə şikayətlər davam edərsə, həkimə yenidən müraciət etmək lazımdır.