Oynaqlarda xırçıltının səbəbi həmişə xəstəlik olmur. Bu səhifədə oynaqlarda xırçıltının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Artroloq Cərrah Onkoloq Revmatoloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Oynaqlarda xırçıltının səbəbi həmişə xəstəlik olmur. Bəzən kəskin hərəkət zamanı sinovial kisə gərilir, təzyiq azalır, onu dolduran mayedə qabarcıqlar əmələ gəlir. Bu hadisə tribonukleasiya adlanır. Qabarcıqlar partlayır və xarakterik səs eşidilir. Bu, yeniyetmələrdə tez-tez rast gəlinir. Ağrı, şişkinlik, hərəkət məhdudiyyəti kimi müşayiətedici əlamətlər təhlükə göstəricisidir. Xırçıltı və klikləmə daimi eşidilirsə və əlavə əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Bir çox oynaq patologiyaları erkən mərhələdə müalicəyə başlanılarsa, qarşısı alına bilər.
Növləri
Xırıltı fizioloji və ya patoloji ola bilər. Birinci halda səslər təbii fiziki proseslərlə, bağ aparatının hərəkəti ilə bağlıdır. İkinci halda səbəb autoimmun, travmatik, infeksion iltihablar və oynağın tədricən dağılmasıdır.
Səbəbləri
Narahatedici oynaq səslərinin əsas səbəblərinə kəskin və xroniki vəziyyətlər aiddir.
- Orqanizmə daxil olan və oynaq strukturlarına nüfuz edərək onların tədricən dağılmasını təhrik edən mikroorqanizmlər. Tipik nümunə — xlamidiyalardır.
- Oynaq kapsulunun, bağların və ya qığırdaq toxumasının iltihabı: bursit, tendinit, artrit.
- Artroz — oynaqarası qığırdaq toxumasının strukturunun dağılması.
- Menisk zədələnməsinə, qığırdaqda mikrocatlara səbəb olan travmalar.
- Kalsinoz — qığırdaq və birləşdirici toxumada duzların yığılması, nəticədə onların strukturu pozulur və iltihab yaranır.
- Orqanizmdə zülalın artıqlığı, bu da onun sinovial mayedəki qatılığının artmasına gətirib çıxarır. Maye bulanıq, ağımtıl olur, orada lopa şəklində asma yaranır.
- Xondropatiya — qanla təchizatın, qidalanmanın çatışmazlığı səbəbindən oynaq toxumalarında baş verən distrofik dəyişikliklər. Ən çox dizlər zədələnir. Xəstəlik adətən uşaqlarda və gənclərdə aşkar edilir.
Bütün bədəndə ağrısız oynaq xırıltısının səbəbi duz çöküntüləri, hormonal pozğunluq, sidik turşusunun artıqlığı ilə bağlı ümumi mübadilə pozğunluğu ola bilər. Təhrikedici amillərə zülal mübadiləsinin patologiyaları, maye, mineral və vitamin çatışmazlığı aiddir. Qığırdaq təbəqəsi aşınıqca ağrı da əlavə olunur.
Bütün bədəndə sümüklərin xırıltısının səbəbi angina, qrip, koronavirus ola bilər. Bu xəstəliklər tez-tez müxtəlif orqan və sistemlərə ağırlaşma verir. Oynaqların ümumiləşmiş iltihabı gecikmiş dövrdə başlaya bilər.
Diaqnostika
İlkin konsultasiyada həkim xəstədən sorğu aparır, oynağın hərəkət həcmini yoxlayır, palpasiya edir.
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün müxtəlif müayinələr zəruridir.
- Qanın və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin analizi sinovial mayenin tərkibinə və oynaq strukturlarında kristal əmələ gəlməsinə təsir edən amilləri aşkar edir.
- USM, rentgen, KT, yaxud MRT. Patoloji dəyişikliklərin xarakterini və miqyasını müəyyən etməyə kömək edir.
- Punksiya – tərkibini və infeksiyaları aşkar etmək üçün oynaq mayesinin bir hissəsinin deşiklə götürülməsi.
Provokasiyaedici xəstəliklər olduqda həkim əlavə analizlər və prosedurlar təyin edəcək.
Müalicə
Oynaqlarda xırçıltının müalicə üsulu diaqnostikanın nəticələrindən asılıdır. Patologiya mübadilə proseslərinin pozulması və qidalanmadakı səhvlərlə bağlıdırsa, pəhriz təyin edilir. Qırmızı ətin, qəhvənin, duzun miqdarını minimuma endirmək məsləhətdir. Dəniz məhsulları, yumurta, az yağlı balıq və quş əti, süd məhsulları, dəniz kələmi faydalıdır.
Dərman müalicəsinə iltihabəleyhinə vasitələrin, xondroprotektorların, hialuron turşusu preparatlarının qəbulu daxildir.
Fizioterapiya yaxşı təsir göstərir: maqnitoterapiya, balneoterapiya, parafinoterapiya, elektroforez, zərbə dalğası terapiyası. Prosedurlar mübadilə proseslərini yaxşılaşdırır, ödemi və ağrıları aradan qaldırır, toxumaların regenerasiyasını stimullaşdırır.
İrəliləmiş hallarda, oynaq strukturlarının geri dönməz dağılması zamanı endoprotezləmə aparılır. Tam implant sümüyə yerləşdirilən ştift və başlıqdan ibarətdir. İki element arasında möhkəm amortizasiyaedici təbəqə yerləşir. Aşınmış elementlərin dəyişdirilməsi ilə qismən endoprotezləmə də mümkündür.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Artritin erkən mərhələdə müalicə edilməməsi zamanı iltihab xroniki formaya keçəcək. Onun aradan qaldırılması üçün QSİƏP-in (qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların) tez-tez qəbulu tələb olunacaq, bu isə uzun müddətli kursda yan təsirlərinə görə təhlükəlidir. Əsas yan təsirlərə aiddir:
- Baş ağrıları;
- Gözün buynuz qişasının strukturunun dəyişməsi;
- Leykopeniya;
- Mədə-bağırsaq traktının patologiyaları;
- Xroniki çatışmazlığa qədər böyrək funksiyalarının pozulması.
Diz və ya baldır zədələnərsə, dayaq-hərəkət aparatının bütün biomexanikası pozulur. Digər oynaqların artriti başlayır, onurğa yırtıqları yaranır. Artroz müalicə olunmadıqda oynaq dağılır, deformasiyaya uğrayır, nəticədə insan normal hərəkət qabiliyyətini və iş qabiliyyətini itirir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əvvəlcə terapevtə müraciət etmək olar. İlkin baxış və sorğu əsasında həkim sümüklərin niyə xırçıldadığını ehtimal edə, analizlərə göndəriş verə, daha dar profilli mütəxəssisə yönləndirə bilər.
Oynaqlarda xırçıltı ilə bağlı müraciət oluna biləcək digər həkimlər:
Yadda saxla!
Çox zaman insanlar narahatlıq hiss etməyənədək bütün bədəndə oynaqların niyə xırıldadığı barədə düşünmürlər. Əvvəlcə ağrılar dövri ola bilər. Onlar artmış fiziki yükdən sonra yaranır və bir müddət sonra özbaşına keçir. Növbəti dəfələrdə ağrılar daha güclü və uzunmüddətli olur. Bu, gözlə görünməyən degenerativ prosesin irəlilədiyini göstərir. Tədricən narahatlıq daimi xarakter alır. Bir çoxu artıq oynaq strukturlarının aşkar və geri dönməz dağılması zamanı, ağrı hərəkətə mane olmağa başlayanda həkimə müraciət edir.
Dövri xırıltı, cüzi narahatlıq olarkən ağrını gözləmədən mütəxəssisin qəbuluna getmək lazımdır. Erkən mərhələlərdə həkim korreksiyaedici müalicə seçə bilər. Gec mərhələlərdə isə yalnız simptomatik ağrıkəsmə və ya endoprotezləmə qalır. Əməliyyat baha başa gəlir, reabilitasiya isə çox vaxt və səy tələb edir.
Suallar və cavablar
Narahatlıq yoxdursa, bu normanın variantı ola bilər. Simptom arıq, hündür boylu insanlarda tez-tez rast gəlinir. Lakin öz rahatlığınız üçün üzbəüz həkim məsləhəti almaq məsləhətdir.
Simptomu diqqətsiz buraxmaq olmaz. O, metabolik pozğunluqlar səbəbindən sinovial mayenin tərkibindəki mənfi dəyişikliklərdən xəbər verir. Həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Bəlkə də fiziki yükü azaltmaq, xondroprotektorlar tətbiq etmək, pəhrizi korreksiya etmək lazım gələcək.
Koronavirus infeksiyası immun sistemə güclü təsir göstərir. O, uzun müddət normal vəziyyətə qayıda bilmir, öz toxumalarına hücum edir. Zərbə çox vaxt ilk növbədə vətərlərə və qığırdaqlara dəyir. Xırıltı və cırıltı yarım il ərzində müşahidə oluna bilər.
