COVID-19 infeksiyasından sonra oynaq simptomları yarana bilər, lakin revmatoid artrit ayrıca autoimmun xəstəlikdir. Davamlı simmetrik oynaq şişkinliyi olduqda revmatoloji qiymətləndirmə tələb olunur.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Koronavirusdan sonra revmatoid artrit aşağıdakı formalarda ola bilər:
- ilk dəfə ağır xroniki xəstəlik şəklində debüt edə bilər;
- əvvəllər gizli (asimptomatik) gedişatda olarkən özünü göstərə bilər;
- keçici xarakter daşıya bilər.
Sümük-əzələ təzahürləri tezliyinə görə ürək-damar, nevroloji, mədə-bağırsaq təzahürlərindən geri qalır. Statistikaya görə dayaq-hərəkət sistemində ağrı şikayətləri xəstələrin 50-90%-də yaranır. Lakin adətən bunlar sümük-oynaq deyil, əzələ diskomfortudur. O, toxumanın mikrosirkulyasiyasının və qanla qidalanmasının pozulması ilə əlaqədardır, tez keçir və müalicə tələb etmir. Oynaq ağrısı daha uzun müddət, həftələr və ya aylarla saxlanılır, lakin statistik olaraq xeyli az rast gəlinir.
Ağırlıq dərəcəsindən asılı olmayaraq, asimptomatik daxil olmaqla, keçirilmiş koronavirusdan sonra oynaq ağrısı şikayətləri ilə həkimə müraciət etmiş xəstələr haqqında alınmış statistik məlumatları ümumiləşdirərək aşağıdakıları qeyd etmək olar:
- xəstələrin yaşı 30-50 yaş diapazonunda olur;
- qadınlar reaktiv artritlə kişilərə nisbətən daha tez-tez rastlaşırlar;
- RA-nın ilk simptomu orta hesabla koronavirus infeksiyasının başlanğıcından 6 həftə sonra yaranırdı;
- xəstəlik kəskin debüt edir, simptomlar sürətlə artır;
- adətən ağrı diz, qalça-bud və ayaq biləyi oynaqlarında lokalizasiya olunur.
Bu məlumatlar təxminidir: hələ ki, müxtəlif qruplardan (yaşa, cinsə, anamnezə, kovidin gedişat növünə görə) olan xəstələrin kifayət qədər müşahidə bazası yoxdur ki, koronavirus infeksiyasından sonra reaktiv artriti birmənalı nəticələr çıxarmaq və dəqiq xarakterizə etmək mümkün olsun.
Revmatoid artrit (RA) – oynaq toxumasının zədələndiyi sistem patologiyasıdır.
Xəstəlik ağır və fasiləsiz gedişat, ifadəli ağrı sindromu və xəstənin əlilləşmə riskinin yüksək olması ilə xarakterizə olunur. Artritin autoimmun təbiəti onu praktiki olaraq müalicəolunmaz edir: həkimin səyləri patoloji prosesin inkişafının ləngidilməsinə, xəstənin hərəki fəallığının saxlanmasına və xoşagəlməz simptomatikanın azaldılmasına yönəlmişdir.
Keçirilmiş koronavirus infeksiyası ilə əlaqədar RA həmişə klassik formada getmir. Tez-tez o, bir il ərzində özbaşına keçə bilən postkovid sindromudur.
Səbəbləri
Bu gün keçirilmiş koviddən sonra oynaq toxumasında iltihab prosesinin inkişafının ən ehtimal olunan mexanizmi immun sistemin işindəki nasazlıqdır.
- Koronavirus infeksiyasına səbəb olan SARS-CoV-2 virusu orqanizmdə bir çox hüceyrədə olan APF 2 fermenti ilə birləşir. Hüceyredaxili məkana daxil olaraq, o çoxalır və hüceyrəni məhv edir.
- Orqanizmdə antigenin peyda olmasına reaksiya verən immunitet onları məhv etmək üçün zülallar hasil edir. Virus hüceyrələrin daxilində olduğuna görə, orqanizm hüceyrəyə toxunmadan onu məhv edə bilmir. Məhz təhlükəli virusun məhv edilməsi ilə bağlı bu proses koronavirusun ağır gedişatına səbəb olur.
- Xəstəliyin əlverişli gedişatında və sağalmada belə, immunitetin fəal işi zamanı hüceyrələrin kütləvi dağılmasının nəticələri degenerativ və distrofik dəyişikliklərə gətirib çıxarır. Onların simptomları «postkovid sindromu» və ya «Long COVID» adlanır.
Revmatoid artrit şəklində kovid sonrası ağırlaşma daha çox infeksiyanın yüngül və ya asimptomatik gedişatından sonra baş verir. Bu halda xəstəlik immun sistemin işi ilə əlaqədar analoji inkişaf mexanizminə malikdir və ehtimal ki, reallaşmamış «sitokin fırtınası» ilə bağlıdır.
Osteoartritdə, revmatik xəstəliklərdə və əvvəllər keçirilmiş travmalarda ağırlaşma ilə rastlaşma riski daha yüksəkdir.
Klinik mənzərə
Postkovid revmatoid artritin klinik mənzərəsi istənilən etiologiyalı RA üçün xarakterik olan təzahürləri əhatə edir:
- oynaq ağrısı;
- zədələnmiş oynaq nahiyəsində şişkinlik və dərinin qızarması;
- oyandıqdan sonra bədəndə sərtlik;
- ümumi zəiflik, subfebrilitet.
Xəstəlik oynaqları simmetrik şəkildə zədələyir. Vacib xüsusiyyət hallarının 30-40%-ində artritin xarici təzahürlərinin (ödem, qızarma) və funksional pozğunluqların (hərəkət məhdudiyyəti, axsaqlıq) olmamasıdır.
Ağrı xəstəliyin əsas əlamətidir və postkovid RA olan bütün xəstələrdə rast gəlinir, lakin əksər hallarda diskomfort orta və ya zəif kimi təsvir olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Postkovid sindromunun inkişafında əsas problem diferensial diaqnostikanın çətinliyidir. Bu gün praktik mütəxəssislərdən və alimlərdən alınan məlumatlar koronavirusdan sonra revmatoid artritin diaqnostika və müalicəsi üçün aydın alqoritm hazırlamaq üçün kifayət deyil. COVID keçirdikdən sonra RA markerlərini aşkar etməklə, xəstə lazımi laboratoriya və funksional müayinələrdən keçməyibsə, dəyişikliklərin infeksiyaya qədər olmadığını iddia etmək olmaz. İnkişafın ilk mərhələlərində artritin subklinik gedişatı və simptomatikanın gecikmiş kəskin artımı bu xəstəlik üçün xarakterikdir.
Konsultasiyadan və anamnez toplanmasından sonra həkim RA üçün xarakterik əlamətləri aşkar etmək üçün qan analizləri təyin edir:
- EÇS (eritrositlərin çökmə sürəti) – yüksəlmiş, iltihab prosesinə işarə edir;
- C-reaktiv zülal – normal göstəricini (5 mq/ml-ə qədər) bir neçə dəfə üstələyir, kəskin və ya xroniki iltihaba işarə edir;
- revmatoid amil – yüksəlmiş, orqanizmin öz toxumalarına hücumu zamanı autoimmun reaksiyaya işarə edir;
- ASSR və ya anti-CCP (siklik sitrullinləşmiş peptidə qarşı antitellər) – RA-nın erkən mərhələsində belə biomaterialda mövcuddur.
Artritdən zədələnmiş oynaqları vizuallaşdırmaq üçün USM, MRT, rentgenoqrafiya təyin edilir. Onlar zədələnmə dərəcəsini, iltihabların lokalizasiyasını və oynaq toxumasının deformasiyasını göstərir.
Klinik mənzərədən və koronavirusdan sonra revmatoid artritə müşayiət edən simptomlardan asılı olaraq digər müayinələr də tələb oluna bilər: qanın laxtalanmasına, böyrək və qaraciyər funksiyasına, orqanizmin D vitamini ilə təminatına dair. Bu məlumatlar ən dəqiq və təhlükəsiz müalicənin təyin edilməsi üçün lazımdır.
Müalicə
İnkişafı koronavirusla əlaqədar olan reaktiv artrit diqqətli münasibət tələb edir. Əksər xəstələrdə o özbaşına keçir, ona görə də xəstənin yaxşı özünü hiss etməsini saxlamaq üçün simptomatik tədbirlər kifayət edəcək.
Xəstənin, məsələn, immunsupressiv hormonal vasitələrlə ağır terapiya aldığı klinik hallar tez-tez həzm, endokrin və immun sistem tərəfindən ağırlaşmalara səbəb olurdu. Oynağın sinovial qişasının çıxarılması və ya protezləşdirmə üçün cərrahi müdaxilə də yalnız xəstəliyin aqressiv gedişatında tələb olunur.
Postkovid revmatoid artrit zamanı müalicə mütəxəssisin – revmatoloq həkimin nəzarəti altında aparılır. O, klinik mənzərəni, müşayiət edən xəstəlikləri, simptomların davametmə müddətini və vəziyyətin dinamikasını nəzərə alır.
- Medikamentoz təyinatlar. Ağrı sindromunu və iltihab prosesini aradan qaldırmaq üçün standart preparatlar əzələdaxili qlükokortikoid inyeksiyaları, peroral sitostatiklər (immunsupressiv vasitələr), spesifik antirevmatik dərmanlardır. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (QSİƏV) adətən effektiv olmur.
- Fiziomüalicə və reabilitasiya. Əlavə tədbir kimi bərpanı sürətləndirmək üçün fizioterapevtik prosedurlar, həmçinin masaj, müalicəvi gimnastika, üzgüçülük təyin edilir.
Son dərəcə ağır hallarda və birinci sıra preparatların effektivliyinin olmadığı hallarda (bu, postkovid sindromunda nadir hallarda rast gəlinir) gen-mühəndisliyi bioloji terapiyası təyin edilir.
Reabilitasiya
Keçirilmiş koronavirus infeksiyasından sonra bərpa bir neçə ay davam edə bilər.
Fəal, tam dəyərli həyata qayıdışı sürətləndirmək və ağırlaşmaların qarşısını almaq aşağıdakıların köməyi ilə mümkündür:
- simptomatik və vitamin terapiyası;
- düzgün gün rejimi, yuxu gigiyenası;
- həyat tərzi və analiz nəticələri nəzərə alınmaqla balanslaşdırılmış menyu;
- müalicəvi fiziki tərbiyə, təmiz havada müntəzəm gəzintilər;
- masaj, fizioprosedurlar.
Xəstəyə vəziyyətə nəzarət etmək və təyinatları korrektə etmək üçün müntəzəm olaraq həkiminin qəbuluna gəlməsi tövsiyə olunur.
Profilaktika
Oynaqlara postkovid ağırlaşmalarının inkişaf riskini hələlik proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. COVID-in özü hələ kifayət qədər öyrənilməyib, dayaq-hərəkət sistemi üçün nəticələr isə tez-tez rast gəlinmir.
Koviddən sonra revmatoid artritin effektiv profilaktika üsulu koronavirus infeksiyası ilə yoluxmanın özünün qarşısının alınmasıdır:
- vaksinasiya;
- qoruyucu maskaların taxılması;
- lokal antiseptiklərin istifadəsi;
- böyük insan izdihamı olan yerlərdən qaçınmaq.
Kovidin və onun ağırlaşmalarının qarşısını almaq üçün vacib tədbir immuniteti saxlamaqdır: zərərli vərdişlərdən imtina, düzgün qidalanma, xroniki infeksiya ocaqlarının aradan qaldırılması, müntəzəm dispanserizasiya.
Yadda saxla!
Koronavirusdan sağaldıqdan sonra əzələ, sümük və oynaqlarda ağrı, habelə keçirilmiş infeksiyanın digər nəticələri tez-tez rast gəlinir. Lakin xəstə özünü müalicə etməli və ya diskomfortun özbaşına keçməsini gözləməli deyil. Birincisi, xroniki ağrı sindromu insanın həyat keyfiyyətinə, iş qabiliyyətinə və hətta psixoloji sağlamlığına təsir göstərir. İkincisi, müayinə olmadan simptomların postkovid sindromunun təzahürləri olub-olmadığını, yoxsa COVID-19 infeksiyasının əvvəllər yavaş və gizli gedən xəstəliyin sürətli inkişafına səbəb olub-olmadığını dəqiq demək mümkün deyil.
Müalicəsiz xəstə dayaq-hərəkət və immun sistemdə ağırlaşmalarla rastlaşa bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
