Vestibulyar pozulmalar baş gicəllənməsi ilə müşayiət olunan tarazlıq itkisidir. Bu səhifədə vestibulyar aparatın pozulmalarının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hematoloq Kardioloq Nevroloq Neyrocərrah Otolarinqoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Vestibulyar pozulmalar baş gicəllənməsi ilə müşayiət olunan tarazlıq itkisidir. İnsanda məkanda oriyentasiya və dəqiq hərəkətlərlə bağlı problemlər yaranır, ürəkbulanma, bəzən qusma müşahidə olunur. Bu vəziyyət ciddi xəstəliklərin əlaməti ola bilər, buna görə ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır. Əgər baş gicəllənməsinə üzün bir tərəfdə əyilməsi, qolda zəiflik və ya nitqin pozulması əlavə olunarsa, bu insultun əlaməti ola bilər — belə halda gecikmədən təcili yardım çağırılmalıdır.
Növləri
Əlamətlərin yaranma şəraitindən asılı olaraq aşağıdakı vestibulyar pozulma növləri ayırd edilir.
- Statik (postural qeyri-sabitlik) — hərəkətsiz vəziyyətdə tarazlığı saxlaya bilməmək. İnsan düz dura və ya otura bilmir.
- Dinamik — hərəkət zamanı tarazlığı saxlaya bilməmək. Yeriyişin sarsaqlığı, tez-tez yıxılma ilə özünü göstərir.
Pozulma növləri zədələnmiş nahiyədən asılıdır. Vestibulyar aparatın xəstəlikləri onun periferik və ya mərkəzi hissəsinə aid ola bilər. Birincilərə vestibulyar-kokleyar sinirin nevriti, analizatorun reseptorlarının zədələnməsi aiddir. İkinci halda isə beynin qabıq zonaları, örtük (tegmentum) və beyin gövdəsinin nüvələri zərər çəkir.
Səbəbləri
Bədənin tarazlığının qorunmasına və hərəkətlərin koordinasiyasına mürəkkəb sistem cavabdehdir. Daxili qulağın reseptorları başın vəziyyətindəki dəyişiklik haqqında siqnalları qəbul edir, təhlil edir, sonra onları sinir vasitəsilə beynin müvafiq şöbəsinə ötürür. Daxil olan impulslar bədənin və ətrafların hərəkətini koordinasiya edən refleksləri işə salır. Bu strukturların patoloji dəyişikliklərində fəzada oriyentasiya pisləşir.
Vestibulyar aparatla bağlı problemlərin əsas səbəbləri onların əlamətlərini müəyyənləşdirir.
- Pozision başgicəllənmələr. Bədənin vəziyyəti dəyişdikdə yaranır. Kəskinləşmə fazaları remissiyalarla əvəz olunur. Əlamət adətən 60 yaşdan yuxarı insanlarda, daha çox qadınlarda rast gəlinir. Səbəb kəllə-beyin travması, otit, alkoqoldan həddindən artıq istifadə, boyun damarlarının keçiriciliyinin pozulması səbəbindən beynin qan təchizatının çatışmazlığı ola bilər. Ağır hallarda başgicəllənmələr beyincik arteriyasının vestibulyar siniri sıxması səbəbindən yaranır. Əlavə əlamətlər: eşitmənin pisləşməsi, qulaqda səs-küy.
- Eşitmə sinirinin və ya daxili qulağın labirintində yerləşən vestibulyar aparat strukturlarının patologiyaları. Səbəb yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyalarıdır ki, bunlar eşitmə keçəcəyinə yayılaraq otitə səbəb olur. Başın kəskin çevrilməsi zamanı xarakterik əlamətlər yaranır: başgicəllənmə, qusma və ürəkbulanma, gözlərin ixtiyarsız birtərəfli üfüqi hərəkəti (nistaqm). Bu zaman eşitmə pisləşmir.
- Damar patologiyaları. Vestibulyar aparatın zədələnməsi vertebrobazilyar çatışmazlıq fonunda yaranır. Səbəb qulaq labirintinin, keçirici sinirin, həmçinin beyin gövdəsi və ya beyinciyin qan təchizatının çatışmazlığıdır. Provokasiya edən amillər: ateroskleroz, qanın qatılığının artması, vaskulit, şəkərli diabet, hipertoniya. Əlamətlər: kəskin başgicəllənmə tutmaları, gözlənilməz yıxılmalar, ürəkbulanma, qusma, görmənin pozulması, ətrafların zəifliyi.
- Bəzi dərman preparatlarının qəbulu. Vestibulyar aparatın pozulmasına dərman preparatları ilə intoksikasiya səbəb olur. Vaxtında dayandırılmazsa, patoloji dəyişikliklər geri dönməz olur.
- Vestibulyar aparatın funksiyasının pozulduğu kəllə travmaları. Disfunksiyanın səbəbləri: labirintin silkələnməsi, gicgah sümüyünün zədələnməsi, zərbədən beyin ödemi, keçirici sinir yollarının sıxılması. Travmadan sonra perilimfatik fistula — orta qulaqdan mayenin sızması yarana bilər.
- Eşitmə sinirinin nevrinoması (xoşxassəli yenitörəmə). Eşitmənin davamlı tədricən pisləşməsi, qulaqda səs-küy xarakterikdir.
- Parkinsonizm — beynin degenerativ zədələnməsi. Problem əzələ tonusunun artması, rigidlik ilə birləşir.
Tarazlıqla bağlı problemlər beyin şişlərində, psixi pozulmalarda, polinevropatiyalarda (sinir ucluqlarının zədələnməsi) da yarana bilər.
Diaqnostika
Baş gicəllənməsinin diaqnostikası xəstənin şikayətlərinin təhlili ilə başlayır. Tutmaların nə qədər tez-tez və hansı fonda baş verdiyini, necə aradan qalxdığını, hansı əlamətlərlə müşayiət olunduğunu bilmək vacibdir. Şikayətlər və anamnezin diqqətlə təhlilindən sonra həkim obyektiv müayinə təyin edir. Ehtimal olunan diaqnozdan asılı olaraq, o müxtəlif tədqiqatları əhatə edə bilər.
- Anemiyanı, infeksiyaları, endogen və ekzogen intoksikasiyaları aşkar etmək üçün qan analizləri.
- Vestibulometriya: testlər zamanı göz hərəkətlərinin qeydə alınması yolu ilə vestibulyar aparatın pozulması əlamətlərinin aşkar edilməsi.
- Stabiloqrafiya: xüsusi platforma və ossilloqraf vasitəsilə bədənin dayanıqlığının təhlili.
- Braxiosefal arteriyaların USDQ-si: tarazlığa cavabdeh strukturların qan təchizatının keyfiyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
- Boyun fəqərələrinin rentgenoqrafiyası: osteoxondroz, yırtıqlar və vestibulyar aparatın işinin pozulmasına səbəb ola biləcək digər vəziyyətləri aşkar etmək üçün lazımdır.
- Baş beynin KT, MRT-si: müxtəlif mənşəli zədələnmələri, şişləri aşkar edir.
- Gicgah sümüklərinin KT-si: vestibulyar aparatın işinə cavabdeh olan daxili qulağın strukturlarını vizuallaşdırır.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün həkim otoskopiya (otit şübhəsi olduqda), elektroensefaloqrafiya və digər tədqiqatlar təyin edə bilər.
Müalicə
Yaşlılarda və uşaqlarda vestibulyar aparat pozulmalarının müalicə üsulları əlamətlərdən və onların yaranma səbəblərindən asılıdır. Qulağın daxili strukturlarının iltihabı qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr, antibiotiklər, cərrahi müdaxilələr vasitəsilə aradan qaldırılır.
Beynin qan təchizatını yaxşılaşdırmaq üçün sıxılmış arteriyalar sərbəst buraxılır: şişkinlik aradan qaldırılır, onurğa yırtıqları, sümük qüsurları çıxarılır, damar yatağı düzləndirilir, stent vasitəsilə keçid genişləndirilir. Əsas xəstəliyin tam müalicəsi mümkün olmadıqda simptomatik terapiya təyin olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Vestibulyar aparatın pozulmalarının ağırlaşmaları tarazlıq tənziminin hansı səbəbdən pozulmasından asılıdır. Qulaq labirintinin və eşitmə borusunun iltihabları karlığa gətirib çıxara bilər. Beynin qan təchizatının pozulmaları isə onun deqradasiyasına, insultlara səbəb ola bilər.
Əsas xəstəliklər müalicə olunmadıqda ürək-damar və sinir sistemi tərəfindən spesifik ağırlaşmalar yaranacaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Vestibulyar aparatın pozulması əlamətləri olduqda terapevtə müraciət etmək lazımdır. Həkim ilkin müayinə aparacaq, xəstədən sorğu keçirəcək, diaqnostikanın nəticələrinə əsasən lazımi mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Başgicəllənmə və koordinasiya pozulmaları yarandıqda həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu əlamətin xarakterik olduğu patologiyaların əksəriyyəti ağrı və diskomfort olmadan keçir. Ən çox səbəb onurğanın boyun şöbəsində qan dövranının pozulması, damar tonusunun azalmasıdır. Əsas provokasiya edən amillər passiv həyat tərzi, düzgün olmayan qidalanma, zərərli vərdişlərdir.
Həkim səbəbi nə qədər tez aşkar etsə, ağırlaşma riski bir o qədər az olur. Beyin strukturlarının qan təchizatındakı hətta cüzi pozulma belə onların davamlı deqradasiyasına, parkinsonizmə, demensiyaya gətirib çıxara bilər.
Suallar və cavablar
Tövsiyələri müalicə edən həkim verməlidir, o həm də nootrop, damargenişləndirici, antihipoksik təsirli preparatlar təyin edəcək. Brandt-Daroff gimnastikasını sınamaq olar.
Başgicəllənmə, artmış narahatlıq və zəiflik — orqanizmin sinir tənzimlənməsinə mənfi təsir edən koronavirus infeksiyasının tez-tez rast gəlinən nəticələridir. Digər səbəbləri istisna etmək vacibdir: boyun damarlarını yoxlamaq, lazım gəlsə baş nahiyəsinin MRT-sini çəkdirmək.
