Qəfil eşitmə itkisi bir neçə saat və ya üç gün ərzində, adətən bir qulaqda eşitmənin kəskin azalmasıdır. Çox vaxt qulaqda tıxanma və uğultu ilə müşayiət olunur. Bu, LOR təcili vəziyyətidir: müalicə ilk günlərdə başlanarsa, eşitmənin bərpa şansı daha yüksəkdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kəskin sensonevral eşitmə itkisi
- qəfil sensonevral karlıq
- qəfil karlıq
- kəskin neyrosensor eşitmə zəifliyi
Xəstəlik haqqında
Qəfil sensonevral eşitmə itkisində səs dalğasını sinir siqnalına çevirən daxili qulağın tükcüklü hüceyrələri və ya eşitmə siniri zədələnir. Eşitmə qısa müddətdə – bir neçə saatdan üç günə qədər – nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. İnsan çox vaxt səhər oyanaraq bir qulaqda eşitmənin azaldığını hiss edir və bunu qulaq kiri, su girməsi və ya soyuqdəymə ilə səhv salır.
Xəstəlik istənilən yaşda ola bilər, lakin daha çox orta və ahıl yaşlı insanlarda rast gəlinir. Əksər hallarda yalnız bir qulaq zədələnir. Bir qismində eşitmə öz-özünə bərpa olunur, lakin bunu qabaqcadan bilmək mümkün deyil. Ona görə hər bir qəfil eşitmə itkisi təcili audioloji müayinə və müalicə tələb edir: müalicənin effektivliyi ilk günlərdə ən yüksəkdir və vaxt keçdikcə azalır.
Qulağın səs keçirici hissəsinin – xarici və orta qulağın – zədələnməsindən fərqli olaraq, sensonevral itkidə səs qulağa çatır, lakin daxili qulaq və ya sinir onu düzgün qəbul edib beyinə ötürə bilmir. Ona görə adi «qulaq tutulması» üçün istifadə olunan vasitələr burada kömək etmir.
Bəzən qəfil eşitmə itkisi daha ciddi vəziyyətin – eşitmə sinirinin şişinin, insultun və ya sistem xəstəliyinin ilk əlaməti olur, buna görə səbəbin axtarışı da vacibdir.
Səbəbləri
Əksər hallarda dəqiq səbəb aşkar edilmir (idiopatik forma). Ehtimal olunan mexanizmlər bunlardır:
- Virus infeksiyaları – virusların daxili qulağa və eşitmə sinirinə təsiri ilə bağlı iltihab;
- Daxili qulağın qan dövranının pozulması – xırda damarların spazmı, tromb və ya qanaxma daxili qulağı oksigensiz qoyur;
- Autoimmun proseslər – immun sisteminin daxili qulaq toxumasına qarşı reaksiyası.
Bəzi hallarda müəyyən səbəb tapılır:
- eşitmə sinirinin xoşxassəli şişi (vestibulyar şvannoma) – birtərəfli eşitmə itkisinin nadir, lakin vacib səbəbi;
- Menyer xəstəliyi – başgicəllənmə tutmaları ilə gedən daxili qulaq xəstəliyi;
- akustik travma, baş travması, barotravma – partlayış, çox güclü səs, dalğıclıq və ya təyyarə uçuşu zamanı təzyiq dəyişikliyi;
- ototoksik dərmanlar – bəzi antibiotiklər, şiş əleyhinə preparatlar;
- nevroloji xəstəliklər – dağınıq skleroz, insult;
- infeksiyalar – sifilis, borrelioz, menenjit və s.
Risk amilləri: arterial hipertenziya, şəkərli diabet, ateroskleroz, siqaret çəkmə, yaşın artması, qanın laxtalanma pozğunluqları. Güclü stress, yorğunluq və yaxın vaxtlarda keçirilmiş virus infeksiyası da çox vaxt xəstəliyin başlanğıcından əvvəl qeyd olunur.
Klinik mənzərə
- bir qulaqda eşitmənin qəfil azalması və ya tam itməsi – telefonla danışarkən daha aydın hiss olunur;
- qulaqda tıxanma, dolğunluq, «pambıq» hissi;
- qulaqda küy, uğultu, cingilti;
- başgicəllənmə, tarazlığın pozulması, ürəkbulanma – bəzi pasiyentlərdə;
- səslərin təhrif olunmuş, «metal» kimi və ya iki dəfə eşidilməsi;
- səs-küylü mühitdə nitqi anlamaqda çətinlik, səsin hansı tərəfdən gəldiyini müəyyən edə bilməmək.
Qulaq ağrısı və axıntı adətən olmur – bu əlamətlər olarsa, otit kimi digər xəstəliklər haqqında düşünmək lazımdır. Uşaqlarda qəfil eşitmə itkisi nadirdir və çox vaxt valideynlər tərəfindən uşağın səslərə reaksiya verməməsi ilə aşkar olunur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər eşitmə qəfil azalıbsa – mümkünsə həmin gün. Qəfil eşitmə itkisi ilə yanaşı üzdə asimmetriya, nitq pozuntusu, əl və ya ayaqda zəiflik, görmənin pozulması, yeriyə bilməmək, güclü baş ağrısı varsa, dərhal 103-ə zəng edin – bu, insult əlaməti ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
LOR həkimi şikayətlərin nə vaxt başladığını, əvvəlki qulaq xəstəliklərini, travmaları, qəbul edilən dərmanları və müşayiət edən xəstəlikləri soruşur. Müayinənin əsas məqsədi eşitmə itkisinin sensonevral olduğunu təsdiqləmək və müalicəni gecikdirmədən başlamaqdır.
- Otoskopiya – qulaq kiri tıxacı, otit və qulaq pərdəsinin perforasiyasının istisna edilməsi.
- Kamerton sınaqları – eşitmə itkisinin səs keçirici və ya sensonevral olduğunu ilkin olaraq ayırmağa imkan verir.
- Tonal astanalı audiometriya – əsas müayinədir, eşitmə itkisinin növünü və dərəcəsini müəyyən edir, sonrakı nəzarət üçün başlanğıc göstəricidir.
- Timpanometriya – orta qulağın vəziyyətini qiymətləndirir.
- Göstərişə görə – otoakustik emissiya, eşitmənin oyadılmış potensialları.
- Kontrastla beynin və daxili eşitmə keçəcəyinin MRT-si – eşitmə siniri şişini və digər mərkəzi səbəbləri istisna etmək üçün.
- Vestibulyar müayinə – başgicəllənmə olduqda.
- Qan analizləri – göstəriş olduqda şəkər, laxtalanma, infeksiyalar və autoimmun xəstəliklər üzrə.
Differensial diaqnostika qulaq kiri tıxacı, ekssudativ otit, Menyer xəstəliyi, eşitmə siniri şişi və insult ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- daimi birtərəfli və ya nadir hallarda ikitərəfli eşitmə itkisi;
- xroniki qulaq küyü;
- səsin istiqamətini müəyyən etməkdə və səs-küylü mühitdə danışığı anlamaqda çətinlik;
- tarazlıq pozuntuları, yıxılma riski;
- sosial təcrid, narahatlıq, depressiv əhval.
Müalicə
Müalicəni LOR həkimi, mümkün qədər tez – ideal halda simptomların başladığı ilk günlərdə başlayır. Erkən müalicə eşitmənin bərpası şansını artırır, lakin tam bərpaya zəmanət vermir.
- Qlükokortikoidlər – əsas müalicədir: tablet şəklində və ya qısa venadaxili kurs ilə təyin olunur. Onlar daxili qulaqda iltihabı və ödemi azaldır. Preparatı, kursun müddətini və qəbul qaydasını yalnız həkim seçir, xüsusən diabet, hipertenziya və mədə xorası olan pasiyentlərdə.
- Hormonların transtimpanal yeridilməsi – qulaq pərdəsi vasitəsilə orta qulağa inyeksiya; sistem müalicəsinə əks-göstəriş olduqda və ya ilk müalicə kifayət qədər effekt vermədikdə tətbiq olunur.
- Hiperbarik oksigenasiya – bəzi hallarda əsas müalicəyə əlavə üsul kimi istifadə olunur.
- Səbəbin müalicəsi – infeksiya, autoimmun xəstəlik, Menyer xəstəliyi və ya şiş aşkar edildikdə müvafiq müalicə aparılır.
- Eşitmənin bərpası – qalıcı itkidə eşitmə cihazları, ağır və ikitərəfli itkidə koxlear implantasiya.
Müalicə dövründə yüksək səs-küydən, təyyarə uçuşundan, dalğıclıqdan və ağır fiziki yükdən çəkinmək tövsiyə olunur. Müalicə zamanı və bitdikdən sonra təkrar audiometriya aparılır.
Damar genişləndirici və «qan dövranını yaxşılaşdıran» preparatların effektivliyi sübut olunmayıb. Qulağı özbaşına isitmək, damcı damızdırmaq, qulağı yumaq və ya ənənəvi üsullarla «açmağa» çalışmaq qiymətli vaxtı itirməyə səbəb olur.
Proqnoz bir neçə amildən asılıdır: eşitmə itkisinin dərəcəsi, başgicəllənmənin olub-olmaması, pasiyentin yaşı və müalicənin nə qədər tez başlanması. Yüngül və orta dərəcəli itkidə, xüsusən erkən müraciətdə, bərpa ehtimalı daha yüksəkdir. Ağır itkidə və başgicəllənmə ilə gedən hallarda bərpa daha çətin olur, belə pasiyentlərə erkən mərhələdə reabilitasiya imkanları barədə məlumat verilir.
Reabilitasiya
Eşitmə qalıcı azalıbsa, surdoloq eşitmə cihazı seçir, eşitmə reabilitasiyası məşğələləri təyin edir. Birtərəfli tam itkidə səsi sağlam qulağa ötürən xüsusi sistemlər və implantlar da tətbiq oluna bilər. Qulaq küyündə səs terapiyası, küyə vərdiş üsulları və psixoloji dəstək faydalıdır. Başgicəllənmə qalıbsa, vestibulyar gimnastika tarazlığı bərpa etməyə kömək edir.
Profilaktika
- yüksək səs-küydən qorunma – qulaqlıqların səsini azaltmaq, səs-küylü işdə qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək;
- arterial təzyiqin, qan şəkərinin və xolesterinin nəzarətdə saxlanması;
- siqaretdən imtina;
- ototoksik dərmanların yalnız həkim nəzarəti ilə qəbulu;
- dalğıclıq və təyyarə uçuşu zamanı burun və qulaq tutulması olduqda ehtiyatlı olmaq;
- eşitmə qəfil azaldıqda gecikmədən həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Eşitmə qəfil azaldıqda təcili olaraq LOR həkiminə (otorinolarinqoloqa) müraciət etmək lazımdır; sonrakı mərhələdə surdoloq, göstəriş olduqda nevroloq qoşulur.
Yadda saxla!
Qəfil eşitmə itkisi «qulaq tutulması» deyil – müalicə üçün ən vacib dövr ilk günlərdir.
- Bir qulaqda eşitmə qəfil azalıbsa, həmin gün və ya ertəsi gün LOR həkiminə müraciət edin.
- Qulağı özünüz təmizləməyə, isitməyə və ya damcı damızdırmağa çalışmayın.
- Nevroloji əlamətlər – üzdə asimmetriya, nitq pozuntusu, ətraflarda zəiflik – varsa, 103-ə zəng edin.
- Eşitmə tam bərpa olunmasa da, müasir eşitmə cihazları və reabilitasiya həyat keyfiyyətini qoruyur.
Faydalı Məqalələr
Eşitmənin yoxlanması və müayinəsi metodları
Eşitmə pozğunluqlarının erkən diaqnostikası çox vacibdir. Eşitmənin azalmasından əziyyət çəkən pasiyentlər ünsiyyətdə çətinlik çəkir, daha yavaş öyrənir, çətinliklə…
İstiqamət: Surdologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Suallar və cavablar
Bəzi pasiyentlərdə eşitmə müalicəsiz də qismən və ya tam bərpa olunur, lakin bunu qabaqcadan proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Erkən müalicə bərpa ehtimalını artırır, ona görə gözləmək tövsiyə olunmur.
Qəfil birtərəfli eşitmə itkisinin nadir səbəblərindən biri eşitmə sinirinin xoşxassəli şişidir. MRT onu və digər mərkəzi səbəbləri istisna etməyə imkan verir.
Eşitmə bərpa olunduqda küy çox vaxt azalır. Qalıcı küydə səs terapiyası, eşitmə cihazı və küyə vərdiş üsulları onun narahatlığını azaldır.
Evdə bunu etibarlı şəkildə ayırmaq mümkün deyil. Həkim qulağa otoskopla baxaraq tıxacı görür və ya istisna edir, eşitmənin növünü isə audiometriya müəyyən edir. Ona görə qulağı özbaşına təmizləmək əvəzinə həkimə müraciət etmək lazımdır.
Qısa kurslar adətən yaxşı keçirilir. Diabet, yüksək təzyiq, mədə xorası və ya digər xroniki xəstəliklər varsa, həkimə mütləq bildirin – o, müalicənin formasını və nəzarəti buna uyğun seçəcək.
Uçuş və dalğıclıq məsələsini LOR həkimi ilə razılaşdırmaq lazımdır. Kəskin dövrdə təzyiq dəyişiklikləri qulağa əlavə yük yarada bilər, ona görə həkim adətən müəyyən müddət gözləməyi tövsiyə edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Timpanometriya nədir?
Timpanometriya – otolarinqologiyada müayinə üsuludur; onun məqsədi qulaqda səs rəqslərinin keçiriciliyində mövcud pozuntuları müəyyən etməkdir. O, eşitmənin azalma…
İstiqamət: Surdologiya
Gimnastika və məşqlər, (BPPV) zamanı manevrlər
Xoşxassəli paroksizmal mövqe başgicəllənməsi çox vaxt əyilmə, başın çevrilməsi və ya bədən vəziyyətinin dəyişməsi zamanı yaranan qəfil tarazlıq…
İstiqamət: Otonevrologiya
Eşitmənin yoxlanması və müayinəsi metodları
Eşitmə pozğunluqlarının erkən diaqnostikası çox vacibdir. Eşitmənin azalmasından əziyyət çəkən pasiyentlər ünsiyyətdə çətinlik çəkir, daha yavaş öyrənir, çətinliklə…
İstiqamət: Surdologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
