Eşitmə sinirinin nevriti — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Koxlear nevrit
- Sensonevral eşitmə itkisi
- Neyrosensor ağıreşitmə
- Kəskin sensonevral ağıreşitmə
Xəstəlik haqqında
Eşitmə sinirinin nevriti daxili qulağın səsqəbuledici hüceyrələrinin və ya eşitmə sinirinin zədələnməsi nəticəsində eşitmənin azalmasıdır. Eşitmə siniri impulsları daxili qulaqdan (ilbizdən) baş beynə ötürür. Bu sistemin hər hansı hissəsi zədələndikdə səslər zəif və ya təhrif olunmuş eşidilir. Müasir tibbdə bu vəziyyət daha çox sensonevral (neyrosensor) eşitmə itkisi adlanır, çünki zədə çox vaxt sinirin özündə deyil, daxili qulaqda olur.
Xəstəlik kəskin və xroniki ola bilər. Kəskin forma eşitmənin bir neçə saat və ya gün ərzində, adətən bir qulaqda qəfil azalması ilə özünü göstərir. Xroniki forma illər ərzində tədricən inkişaf edir və çox vaxt hər iki qulağı əhatə edir; yaşla bağlı eşitmə itkisi və səs-küydən yaranan zədə bu qrupa aiddir.
Xəstəlik istənilən yaşda, o cümlədən uşaqlarda rast gəlinir. Eşitmənin azalması ünsiyyəti çətinləşdirir, iş qabiliyyətinə və həyat keyfiyyətinə təsir edir, uşaqlarda isə nitqin inkişafını ləngidə bilər. Eşitmə qəfildən azaldıqda müalicəyə nə qədər tez başlanarsa, eşitmənin bərpa olunma şansı bir o qədər yüksək olur.
Səbəbləri
Eşitmə sinirinin və daxili qulağın zədələnməsinə səbəb ola biləcək amillər çoxdur. Kəskin eşitmə itkisində səbəb çox vaxt müəyyən edilə bilmir. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- İnfeksiyalar. Qrip və digər virus infeksiyaları, epidemik parotit, qızılca, məxmərək (o cümlədən bətndaxili), meningit, sifilis; uşaqlarda bakterial meningitdən sonra eşitmə itkisi xüsusilə tez-tez rast gəlinir.
- Güclü səs-küy və vibrasiya. Səs-küylü istehsalatda qoruyucu vasitələrsiz işləmək, yüksək səsli musiqi, qulaqcıqlarla uzunmüddətli dinləmə, partlayış və ya atəş səsi kimi qəfil güclü səs.
- Toksik təsirlər. Ağır metallarla (civə, qurğuşun, arsen), kənd təsərrüfatı zəhərləri və həlledicilərlə zəhərlənmə, alkoqoldan sui-istifadə, həmçinin eşitmə üçün toksik ola bilən bəzi dərman qrupları (bəzi antibiotiklər, şiş əleyhinə və sidikqovucu vasitələr).
- Baş travmaları və barotravma. Kəllə sümüklərinin sınığı, sarsıntı, dalğıc və təyyarə uçuşu zamanı təzyiqin qəfil dəyişməsi.
- Damar pozğunluqları. Arterial hipertenziya, ateroskleroz, şəkərli diabet daxili qulağın qanla təchizatını pisləşdirir.
- Autoimmun xəstəliklər, bəzi endokrin və maddələr mübadiləsi pozğunluqları.
- Şişlər. Eşitmə sinirinin xoşxassəli şişi (vestibulyar şvannoma) birtərəfli eşitmə itkisi ilə özünü göstərə bilər.
- Yaş və irsiyyət. Yaşla daxili qulaqda gedən dəyişikliklər, ailədə erkən eşitmə itkisi halları.
Növləri
- Gedişinə görə: kəskin (qəfil) eşitmə itkisi və xroniki, tədricən artan eşitmə itkisi.
- Yerləşməsinə görə: birtərəfli və ikitərəfli.
- Dərəcəsinə görə: audiometriyanın nəticələrinə əsasən yüngül, orta, ağır eşitmə itkisi və karlıq ayırd edilir.
- Səbəbinə görə: infeksion, toksik, travmatik, damar mənşəli, səs-küylə bağlı, yaşla bağlı və səbəbi məlum olmayan (idiopatik).
Klinik mənzərə
Xəstəliyin əsas əlaməti eşitmənin zəifləməsidir. O, cüzi ola bilər, lakin bəzən bir neçə saat ərzində tam karlığa qədər çatır. Pasiyentlər həmçinin aşağıdakıları qeyd edir:
- qulaqda küy, cingilti, uğultu və ya fit səsi;
- qulaqda dolğunluq, «tıxac» hissi;
- nitqi, xüsusən səs-küylü mühitdə və telefonla danışarkən çətin ayırd etmək;
- yüksək tezlikli səslərin (qadın və uşaq səsi, quş cəh-cəhi) zəif eşidilməsi;
- güclü səslərə qarşı ağrılı həssaslıq;
- vestibulyar pozğunluqlar – başgicəllənmə, tarazlığın pozulması, ürəkbulanma, bəzən qusma.
Kiçik uşaqlar şikayət edə bilmədiyi üçün valideynlər diqqət yetirməlidir: uşaq səslərə reaksiya vermir, adına çevrilmir, nitqi gecikir və ya televizorun səsini çox artırır. Ahıl yaşda eşitmə itkisi tədricən inkişaf etdiyi üçün çox vaxt ilk olaraq yaxınlar tərəfindən hiss edilir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər bir qulaqda eşitmə qəfildən azalıb və ya itib – bu, elə həmin gün və ya ən gec növbəti gün LOR həkiminə müraciət tələb edir. Eşitmə itkisi ilə yanaşı güclü baş ağrısı, üzün asimmetriyası, nitqin və ya görmənin pozulması, əl-ayaqda zəiflik, yeriyə bilməyəcək qədər güclü başgicəllənmə yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin – bu, insultun əlaməti ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qəbulun əvvəlində həkim simptomların nə vaxt və necə başladığını, səs-küy təsirini, keçirilmiş infeksiyaları, travmaları, qəbul olunan dərmanları və xroniki xəstəlikləri soruşur. Sonra otoskopiya ilə xarici qulaq keçəcəyi və qulaq pərdəsi yoxlanılır – qulaq kiri tıxacı və orta qulaq iltihabı kimi səbəblər istisna edilir.
- Kamerton sınaqları – eşitmə itkisinin səsötürücü (xarici və orta qulaq) və ya səsqəbuledici (daxili qulaq və sinir) tipli olduğunu ilkin olaraq fərqləndirir.
- Tonal audiometriya – səsizolyasiyalı otaqda qulaqcıqlar vasitəsilə müxtəlif tezlikli səslər verilir və hər qulaq üçün eşitmə həddi ölçülür; hava və sümük keçiriciliyi müqayisə olunur. Müayinə ağrısızdır.
- Nitq audiometriyası – sözlərin nə dərəcədə aydın başa düşüldüyünü qiymətləndirir.
- Timpanometriya – orta qulağın vəziyyətini yoxlayır.
- Otoakustik emissiya və beyin kötüyünün eşitmə törəmə potensialları – xüsusən körpələrdə və uşaqlarda tətbiq olunur; uşaq yatarkən başa taxılan elektrodlar səslərə beyin cavabını qeydə alır.
- Kontrastlı maqnit-rezonans tomoqrafiya – birtərəfli və ya asimmetrik eşitmə itkisində eşitmə sinirinin şişini və digər beyin səbəblərini istisna etmək üçün.
- Qan analizləri – şübhəli infeksiyalar, şəkər səviyyəsi, autoimmun proseslər üçün göstərişə görə.
Differensial diaqnostika qulaq kiri tıxacı, orta qulaq iltihabı, Menyer xəstəliyi, otoskleroz və eşitmə sinirinin şişi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- eşitmənin davamlı azalması və ya karlıq;
- xroniki qulaq küyü, yuxu və diqqətin pozulması;
- uzunmüddətli tarazlıq pozğunluqları və yıxılma riski;
- uşaqlarda nitqin və öyrənmənin gecikməsi;
- sosial təcrid, əhvalın aşağı düşməsi; ahıl yaşda idrak funksiyalarının zəifləməsi riskinin artması.
Müalicə
Eşitmə sinirinin və daxili qulaq hüceyrələrinin bərpası çətindir, buna görə ilk simptomlar meydana çıxdıqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək çox vacibdir.
Kəskin eşitmə itkisi. Eşitmənin qəfil azalması zamanı əsas müalicə kortikosteroidlərdir. Onlara mümkün qədər tez, ideal olaraq ilk günlərdə başlamaq lazımdır: müalicə nə qədər gec başlanarsa, effekt bir o qədər zəif olur. Sistem müalicə nəticə vermədikdə və ya əks göstəriş olduqda kortikosteroidlər qulaq pərdəsinin arxasına (timpanaldaxili) yeridilə bilər. Bəzi hallarda əlavə üsul kimi hiperbarik oksigenləşdirmə müzakirə olunur. Müalicə və nəzarət LOR həkimi tərəfindən aparılır.
Səbəbin aradan qaldırılması. Nevrit bakterial infeksiyanın, məsələn, bakterial meningitin nəticəsidirsə, əsas xəstəliyin antibakterial müalicəsi aparılır; virus infeksiyalarında antibiotiklər təsirsizdir. Toksik təsir olduqda toksik maddə ilə təmas dayandırılır, eşitmə üçün toksik olan dərmanlar mümkün olduqda başqaları ilə əvəz edilir. Hipertenziya, diabet və digər xroniki xəstəliklərin nəzarəti də vacibdir.
Vitaminlər, immunomodulyatorlar, biostimulyatorlar, angioprotektorlar və mikrosirkulyasiya korrektorları əvvəllər geniş istifadə olunurdu, lakin onların effektivliyinin sübut bazası məhduddur və onlar standart müalicəyə aid edilmir. Mütəmadi profilaktik «kurslar» eşitməni qorumur; bunun əvəzinə eşitmə vaxtaşırı audiometriya ilə yoxlanılır.
Eşitmənin reabilitasiyası. Xroniki eşitmə itkisində əsas məqsəd ünsiyyət imkanlarını bərpa etməkdir: həkim-surdoloq eşitmə aparatı seçir, ağır və dərin eşitmə itkisində isə koxlear implantasiya müzakirə olunur. Uşaqlarda eşitmə aparatı və ya implant mümkün qədər erkən qoyulmalı, loqoped məşğələləri əlavə edilməlidir.
Nə etmək olmaz: qulağı qızdırmaq, qulağa xalq vasitələri damızdırmaq, eşitmənin qəfil azalmasını «qulaq tutulub, özü keçər» deyə gözləmək və ya özbaşına dərman qəbul etmək. Bu, müalicə üçün ən effektiv günləri itirməyə səbəb olur.
Profilaktika
- səs-küylü işdə və tədbirlərdə səs-küydən qoruyucu qulaqlıq və ya qulaq tıxaclarından istifadə etmək;
- qulaqcıqlarla musiqini orta səs səviyyəsində dinləmək, qulaqlara fasilə vermək;
- uşaqların peyvənd təqviminə əməl etmək (qızılca, parotit, məxmərək, meningitə səbəb olan infeksiyalar);
- infeksiyaları vaxtında və həkim nəzarəti ilə müalicə etmək;
- dərmanları, xüsusən antibiotikləri yalnız həkim təyinatı ilə qəbul etmək;
- arterial təzyiqə və qanda şəkər səviyyəsinə nəzarət etmək, siqareti tərgitmək;
- risk qruplarında, səs-küylü peşələrdə və ahıl yaşda eşitməni vaxtaşırı yoxlatdırmaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Eşitmə azaldıqda otorinolarinqoloqa (LOR həkiminə) müraciət etmək lazımdır. Eşitmənin dərin müayinəsi və eşitmə aparatının seçilməsi ilə surdoloq, uşaqlarda isə pediatrla birlikdə uşaq LOR həkimi məşğul olur.
Yadda saxla!
Eşitmənin qəfil azalması təxirəsalınmaz vəziyyətdir. Müalicəyə ilk günlərdə başlanıldıqda eşitməni bərpa etmək şansı xeyli yüksəkdir, bir neçə həftədən sonra isə dəyişikliklər çox vaxt geri dönməz olur.
- Qulaqda «tıxac» hissini qulaq kiri və ya soyuqdəymə ilə izah edib gözləməyin, qulağı özbaşına qızdırmayın.
- Bir qulaqda eşitmə qəfildən azalıbsa, elə həmin gün və ya ən gec növbəti gün LOR həkiminə müraciət edin.
- Eşitmə itkisi ilə yanaşı güclü baş ağrısı, üzün asimmetriyası, nitqin pozulması, əl-ayaqda zəiflik yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
- Xroniki eşitmə itkisində eşitmə aparatı və ya koxlear implant həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Suallar və cavablar
Bərpa şansı əsasən müalicəyə nə qədər tez başlanmasından, zədələnmənin dərəcəsindən və səbəbindən asılıdır. Bəzi xəstələrdə eşitmə əhəmiyyətli dərəcədə və ya tamamilə bərpa olunur, digərlərində isə müəyyən dərəcədə zəifləmə qalır. Gecikmiş müraciət bərpa ehtimalını azaldır, buna görə eşitmə qəflətən pisləşdikdə vaxt itirmədən otorinolarinqoloqa müraciət etmək vacibdir.
Eşitmə sinirinin nevriti əsasən infeksiya, səs-küy, damar pozğunluqları və ya toksik təsirlərlə bağlı olub adətən birbaşa irsən keçmir. Bununla belə, eşitmə itkisinin bəzi formaları irsidir və ailədə erkən yaşda eşitmə itkisi halları varsa, bu barədə həkimə məlumat vermək məqsədəuyğundur. Zəruri hallarda genetik məsləhətləşmə təyin oluna bilər.
Bəli, kiçik yaşda inkişaf edən eşitmə itkisi uşaqda nitqin formalaşmasına və ümumi idrak inkişafına mənfi təsir göstərə bilər, çünki uşaq səsləri düzgün eşitmədən nitqi öyrənməkdə çətinlik çəkir. Buna görə uşaqlarda eşitmə problemi şübhəsi yarandıqda mümkün qədər tez diaqnostika və müalicəyə başlamaq xüsusilə vacibdir. Zəruri hallarda loqoped dəstəyi də əlavə oluna bilər.
Xeyr, qulaq küyü qulaq kiri tıxacı, orta qulaq iltihabı, arterial təzyiqin dəyişməsi, stress və digər səbəblərlə də bağlı ola bilər. Lakin yeni yaranmış, xüsusən bir qulaqda olan və eşitmənin azalması ilə müşayiət olunan küy mütləq LOR həkiminin müayinəsini tələb edir. Səbəbi audiometriya və digər müayinələr aydınlaşdırır.
Düzgün seçilmiş və tənzimlənmiş eşitmə aparatı eşitməni pisləşdirmir. Əksinə, o, beynin səsləri qəbul etmə qabiliyyətini saxlamağa və ünsiyyəti asanlaşdırmağa kömək edir. Aparatın seçilməsi və vaxtaşırı tənzimlənməsi surdoloq tərəfindən aparılmalıdır.
Təzyiqin qəfil dəyişməsi, xüsusən burun tutulması və ya soyuqdəymə fonunda, qulaq barotravmasına və nadir hallarda daxili qulağın zədələnməsinə səbəb ola bilər. Belə hallarda uçuşu və dalğıclığı təxirə salmaq məsləhətdir. Uçuşdan və ya dalğıclıqdan sonra eşitmə azalarsa, qulaq küyü və ya başgicəllənmə yaranarsa, təcili LOR həkiminə müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Timpanometriya nədir?
Timpanometriya – otolarinqologiyada müayinə üsuludur; onun məqsədi qulaqda səs rəqslərinin keçiriciliyində mövcud pozuntuları müəyyən etməkdir. O, eşitmənin azalma…
İstiqamət: Surdologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
