Arterial yaralar

Hansı əlamətlər qan dövranı problemini düşündürür?

Yeriyərkən baldırda yaranan və bir qədər dincəldikdən sonra azalan ağrı periferik arterial xəstəliyin əlamətlərindən biridir. Ayağın digərinə nisbətən soyuq olması, dərinin solğunlaşması və ya rənginin dəyişməsi, dırnaqların yavaş böyüməsi də diqqət tələb edir. Bu əlamətlər başqa səbəblərlə də yarana bilər; onların birlikdə qiymətləndirilməsi vacibdir.

Xəstəlik irəlilədikdə ayaqda sakit vəziyyətdə, xüsusilə gecə ağrı ola bilər. Bəzi insanlar ayağı yataqdan aşağı salladıqda müvəqqəti rahatlıq hiss edirlər. Belə davranışın səbəbini həkimə bildirin. Ağrı olmadığı üçün yaranı təhlükəsiz hesab etməyin: diabetə bağlı hissiyyat itkisi ciddi zədənin hiss olunmasına mane ola bilər.

Diaqnostika necə planlaşdırılır?

Müayinə zamanı yaranın nə vaxt başladığı, ağrının istirahət və hərəkətlə əlaqəsi, əvvəlki damar müdaxilələri və istifadə edilən dərmanlar soruşulur. Həkim hər iki ayağı, dəri rəngini və temperaturunu, nəbzləri, yaranın dərinliyini və infeksiya əlamətlərini qiymətləndirir. Diabet, böyrək xəstəliyi, yüksək təzyiq, siqaret istifadəsi və əvvəlki ürək-damar problemləri barədə məlumat müalicə qərarına təsir edir.

Ayaq biləyi ilə qoldakı arterial təzyiqin müqayisəsi qan dövranını qiymətləndirmək üçün istifadə edilən üsullardandır. Diabet və bəzi böyrək xəstəliklərində damar divarı sərtləşdiyindən nəticə yanıltıcı yüksək ola bilər. Buna görə normal görünən bir ölçü bütün hallarda arterial problemi istisna etmir. Ehtiyac olduqda barmaq təzyiqi və digər qanlanma göstəriciləri yoxlanılır.

Damar görüntüləməsi nə vaxt lazımdır?

Doppler ultrasəs qan axınının istiqaməti və sürəti, daralmanın mümkün yeri barədə məlumat verə bilər. Qan axınını bərpa edən müdaxilə planlaşdırıldıqda əlavə damar görüntüləməsi lazım ola bilər. Hansı müayinənin uyğunluğu böyrək funksiyası, allergiyalar, əvvəlki nəticələr və klinik vəziyyətə əsasən seçilir. Bütün xəstələr üçün eyni müayinə siyahısı düzgün yanaşma deyil.

Arterial yaraların müalicəsində əsas istiqamətlər

Sağalma üçün kifayət qədər qan təchizatı olmalıdır. Damar mütəxəssisi müəyyən hallarda qan axınının bərpasını, yəni revaskulyarizasiyanı qiymətləndirir. Bu, damar daxilindən aparılan müdaxilə və ya qan üçün alternativ yol yaradan cərrahi əməliyyat şəklində ola bilər. Seçim damarın quruluşuna, toxuma itkisinə, infeksiyaya, ümumi sağlamlığa və insanın məqsədlərinə bağlıdır. Mütəxəssisdən təklif edilən üsulun məqsədini, risklərini və sonrakı nəzarət planını izah etməsini istəyin.

Yerli baxım yaranın və ətraf dərinin qorunmasına, ifrazatın idarəsinə və travmanın azaldılmasına yönəlir. Sarğı növü yaranın qanlanması, quruluğu, dərinliyi və ifrazatına görə seçilir. Quru qara toxumanı evdə qoparmaq və ya kəsmək olmaz. Xüsusilə qanlanma zəifdirsə, toxumanın təmizlənməsinin vaxtı və üsulu damar vəziyyəti ilə birlikdə planlaşdırılır.

Antibiotik hər arterial yaranın standart müalicəsi deyil; klinik infeksiya varsa təyin edilir. Ağrının idarəsi və qidalanmanın qiymətləndirilməsi də planın hissəsidir. Ürək-damar riskini azaltmaq üçün dərmanlar həkim tərəfindən fərdi seçilə bilər. Özbaşına qan durulducu başlamaq, dozanı dəyişmək və ya təyin edilmiş preparatı dayandırmaq təhlükəlidir.

Kompressiya və hərəkətlə bağlı vacib fərq

Venoz yaralarda istifadə edilən sıxıcı sarğı arterial yaraya avtomatik uyğun deyil. Əhəmiyyətli arterial çatışmazlıqda güclü kompressiya zərər verə bilər. Qarışıq damar problemi varsa təzyiqin səviyyəsini mütəxəssis müəyyənləşdirir. Sabit arterial xəstəlikdə nəzarətli hərəkət faydalı olsa da, açıq yara və sakit vəziyyətdə ağrı olduqda məşq və yükvermə planı əvvəlcə həkimlə razılaşdırılmalıdır.

Evdə ayağı qorumaq və nəzarətə hazırlaşmaq

Ayağı hər gün yoxlayın; altını görmək çətindirsə güzgü və ya yaxınınızın köməyindən istifadə edin. Ayaqqabının içində daş, qatlanmış içlik və sərt tikiş olmadığını yoxlayın. Ayaqyalın gəzməyin, yaraya təzyiq edən ayaqqabını geyinməyin. İsidici yastıq, radiator və çox isti su yanıq yarada bilər. Sarğını dəyişərkən verilmiş yazılı göstərişlərə əməl edin və sarğını həddən artıq sıxmayın.

Siqaret istifadəsinin dayandırılması damar sağlamlığını qorumağın mühüm hissəsidir. Çətinlik yaranırsa, dəstək və müalicə variantlarını həkimlə danışın. Şəkərin, təzyiqin və xolesterinin izlənməsi yalnız yaranın deyil, ümumi ürək-damar riskinin idarəsinə xidmət edir. Qəbulda son analizləri, dərman siyahısını və əvvəlki müayinələri təqdim etmək təkrarlanan yoxlamaları azaltmağa kömək edə bilər.

Nəzarət zamanı yalnız yaranın fotosu deyil, ölçüsü, ağrı, ifrazat, dəri rəngi və hərəkət qabiliyyəti birlikdə izlənir. Müalicəyə baxmayaraq yaxşılaşma görünmürsə, ilkin diaqnoz və qan təchizatı yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Yara bağlandıqdan sonra da damar xəstəliyi ilə bağlı nəzarət və gündəlik ayaq baxımı davam edir.

Qəbula qədər yaranın üzərinə istifadə etdiyiniz bütün vasitələrin adlarını qeyd edin. Foto çəkirsinizsə eyni işıq və məsafəni seçin, lakin foto ilə müayinəni əvəz etməyin. Sarğının kənarında sıxılma izi və ya barmaqlarda yeni rəng dəyişikliyi yaranarsa dərhal tibbi məsləhət alın.