Diabetik ayaq yaraları

Hansı dəyişiklikləri izləmək lazımdır?

Barmaqların arası, daban, ayağın altı və ayaqqabının toxunduğu kənarlar hər gün yoxlanmalıdır. Açıq yara ilə yanaşı qabarcıq, çat, qızarmış sahə, şişkinlik, rəng dəyişikliyi, yeni ifrazat və döyənək altında qan görünməsi də əhəmiyyətlidir. Ayaqda keyimə, yanma və qarışqa gəzməsi hissi sinirlərlə bağlı problemin əlaməti ola bilər.

Yeni yaranı evdə bir neçə gün izləyib gözləməkdənsə, həmin gün tibbi məsləhət almaq daha təhlükəsizdir. Yara kiçik görünəndə də dərindəki toxumalar zədələnmiş ola bilər. Özünüz baxa bilmirsinizsə, güzgüdən və ya yaxınınızın köməyindən istifadə edin. Foto dəyişiklikləri izləməyə kömək edə bilər, lakin müayinəni əvəz etmir.

Müayinə zamanı nələr qiymətləndirilir?

Həkim yaranın nə vaxt başladığını, ayaqqabını, əvvəlki müalicələri və diabetin gedişini soruşur. Hər iki ayağın dərisi, dırnaqları, forması və hissiyyatı yoxlanır; yaranın yeri, ölçüsü və dərinliyi qeyd edilir. Təzyiqin hansı sahəyə düşdüyünü anlamaq sonrakı qulluq planının mühüm hissəsidir.

Qan dövranı nəbzlərin yoxlanması və ehtiyaca uyğun damar testləri ilə araşdırılır. Diabet zamanı bəzi arteriyaların sərtləşməsi topuq səviyyəsində ölçülən təzyiq nəticəsini olduğundan yüksək göstərə bilər; buna görə tək bir normal nəticə bütün damar problemlərini istisna etmir. Müayinəyə əsasən əlavə görüntüləmə və ya damar mütəxəssisinin rəyi lazım ola bilər.

Dərin və ya infeksiya şübhəli yarada sümük tutulması araşdırıla bilər. Analiz, rentgen və bəzi hallarda MRT qərarı klinik vəziyyətə görə verilir. Antibiotik seçimi üçün nümunə lazım olduqda onun necə götürülməsi önəmlidir. Sadəcə yaranın səthində bakteriya tapılması həmişə müalicə tələb edən infeksiya demək deyil.

Diabetik ayaq yarasının müalicə prinsipləri

Yaraya düşən yükün azaldılması

Ayağın altındakı yara hər addımda yenidən təzyiqə məruz qala bilər. Yükün azaldılması xüsusi cihaz, uyğun ayaqqabı və ya digər fərdi vasitələrlə təşkil olunur. Hansı üsulun təhlükəsiz olduğu qan dövranına, infeksiyaya, yaranın yerinə və insanın hərəkət imkanlarına bağlıdır. Cihazı özbaşına seçmək və ya yalnız evdən çıxanda taxmaq planın təsirini azalda bilər.

Yükü azaltmaq tam yataq rejiminin hər kəs üçün uyğun olması demək deyil. Təhlükəsiz hərəkət, yıxılmadan qorunma və gündəlik ehtiyacların qarşılanması ayrıca müzakirə edilməlidir. İşə getmək, pilləkən çıxmaq və avtomobil idarə etmək barədə sualları əvvəlcədən bildirmək planı daha praktik edir.

Yara yatağı və infeksiyanın idarə olunması

Sarğı yaranın ifrazatına, dərinliyinə və ətraf dərinin vəziyyətinə uyğun seçilir. Məqsəd yaranı qorumaq və uyğun sağalma mühiti yaratmaqdır. Ölü toxumanın təmizlənməsinə ehtiyac varsa, bunu təlimli mütəxəssis planlaşdırır. Xüsusilə qan dövranı zəif olduqda quru qaralmış sahəni evdə kəsmək təhlükəlidir.

Antibiotik hər diabetik ayaq yarasına verilmir. Kliniki infeksiya varsa, preparat və müalicə müddəti ağırlıq dərəcəsinə, ehtimal olunan mikroblara və digər xəstəliklərə görə seçilir. Dərin infeksiya və ya ciddi qan təchizatı problemi əlavə müdaxilə tələb edə bilər. Müalicənin növü konkret müayinə nəticəsinə əsaslanmalıdır.

Ümumi sağlamlığın dəstəklənməsi

Qlükozanın fərdi hədəflər daxilində idarə olunması, təyin edilmiş dərmanların qəbulu və siqaretdən imtina qulluq planını tamamlayır. Qidalanma və maye qəbulu böyrək, ürək və digər xəstəliklər nəzərə alınaraq qiymətləndirilir. Özbaşına yüksək dozalı əlavələr və ya pəhriz dəyişiklikləri əsas müalicənin yerini tutmur.

Evdə təhlükəsiz gündəlik qulluq

Ayaqları ilıq su ilə yuyun, uzun müddət suda saxlamayın və xüsusilə barmaqların arasını ehmalca qurulayın. Su temperaturunu hissiyyatı zəif ayaqla yoxlamayın. Quru, bütöv dəridə uyğun nəmləndirici istifadə oluna bilər; kremi barmaqların arasına və açıq yaraya özbaşına çəkməyin. Ayaqyalın gəzməyin və ayaqqabını geyinməzdən əvvəl içini yoxlayın.

Döyənəyi ülgüclə kəsməyin, turşulu döyənək vasitələrindən istifadə etməyin. Qızdırıcı, isti su torbası və birbaşa istilik yanıq yarada bilər. Sarğını yalnız sizə göstərilən qaydada dəyişin. Spirt, güclü antiseptik və müxtəlif ev qarışıqlarını yaranın içinə tökməyin. Sarğı islanırsa, sürüşürsə və ya yaranın vəziyyəti dəyişirsə, qulluq planına yenidən baxılmalıdır.

Sağalma necə izlənir və təkrar yara necə önlənir?

Sağalma yalnız yaranın üstünün qapanması ilə qiymətləndirilmir. Ölçü, dərinlik, ifrazat, ətraf dəri, infeksiya və yükün azaldılmasına əməl edilməsi birlikdə izlənir. Gözlənilən irəliləyiş yoxdursa, səbəbi yenidən araşdırmaq lazımdır. Hamı üçün eyni sağalma müddəti və ya zəmanətli nəticə vəd etmək düzgün deyil.

Yara bağlandıqdan sonra həmin nahiyə yenidən zədələnməyə həssas qala bilər. Uyğun ayaqqabı, fərdi riskə uyğun müayinələr və gündəlik baxış davam etməlidir. Nəzarət görüşünə istifadə etdiyiniz ayaqqabını, dərman siyahısını və son sarğı məlumatlarını gətirmək qərarların daha aydın verilməsinə kömək edir.

Qəbula hazırlaşarkən nələri qeyd etmək faydalıdır?

Yaranın ilk dəfə nə vaxt göründüyünü, bundan əvvəl yeni ayaqqabı, travma və ya istilik təsiri olub-olmadığını yazın. Son günlərdə rəng, ifrazat və ölçü dəyişikliklərini təsvir edin. İstifadə etdiyiniz məlhəm, antiseptik, antibiotik və sarğıların adlarını bildirin. Dərman allergiyası və əvvəlki damar müdaxilələri barədə məlumat da qərar verməyə kömək edir.

Görüşdə planı öz sözlərinizlə təkrar etmək anlaşılmayan məqamları üzə çıxara bilər. Sarğını kim dəyişəcək, vasitəni necə istifadə edəcəksiniz, nə vaxt geri gələcəksiniz və pisləşmə olsa kimə müraciət edəcəksiniz kimi sualların cavabı aydın olmalıdır. Evdə kömək imkanları məhduddursa, bunu gizlətməyin. Qulluq planı gündəlik həyatınıza uyğun qurulduqda ona davam etmək daha asan olur.