Yanıqlar və yanıq yaraları

İstilik yanığında ilk yardım: sərin su ilə 20 dəqiqə

Zədələnmiş sahəni mümkün qədər tez sərin axar suyun altında iyirmi dəqiqə saxlayın. Su buz kimi soyuq olmamalıdır. Soyutma yanıqdan sonrakı ilk saatlarda da faydalı ola bilər, lakin yardım üçün müraciəti gecikdirməməlidir. Axar suyu yumşaq axınla tətbiq edin və zədələnmiş sahəyə əlavə sürtünmə yaratmayın.

Yalnız yanıq sahəsini soyudun, bədənin qalan hissəsini isti saxlayın. Xüsusən uşaqlarda, yaşlılarda və geniş yanığı olanlarda bədənin həddən artıq soyuması təhlükəlidir. Uşağı soyuq su ilə dolu vannaya salmayın. Soyutmadan sonra sahə boş şəkildə təmiz, lif buraxmayan örtüklə qoruna bilər. Örtüyü və ya plyonkanı ətrafın dövrəsinə sıx dolamaq olmaz. Üzə plyonka qoymayın.

Yanığa nə sürtmək olmaz?

Buz və buzlu su toxumanı əlavə zədələyə bilər. Yağ, kərə yağı, diş məcunu, qatıq, un və digər ev qarışıqları ilk yardım vasitəsi deyil. Bunlar yaranı çirkləndirə, baxışı çətinləşdirə və düzgün qiymətləndirməni gecikdirə bilər. Təsadüfi krem tətbiq etmək əvəzinə soyutma və təhlükəsiz örtükləmə addımlarına diqqət yetirin.

Suluqları özünüz deşməyin, sallanan dərini və yapışan sarğını zorla çıxarmayın. Suluğun necə idarə ediləcəyi ölçüsünə, yerinə və yaranın vəziyyətinə görə klinik qərardır. Həkim məsləhəti olmadan antibiotikli və ya gümüş tərkibli məhsul seçmək də düzgün yanaşma deyil. Sarğı seçimi reklam adına görə deyil, yanıq yarasının ehtiyacına görə aparılır.

Elektrik və kimyəvi yanıqlar fərqli yanaşma tələb edir

Elektrik zədəsində dəridə kiçik iz görünə bilər, lakin altdakı toxuma və ürək ritmi ilə bağlı risk görünəndən böyük ola bilər. Elektrik yanığı tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Yüksək gərginlik və ildırım hadisəsində, huş itkisi, sinə ağrısı və nəfəs problemi olduqda təcili yardım lazımdır. Enerji təhlükəsi aradan qalxmadan yardım göstərməyə başlamayın.

Kimyəvi maddə ilə təmasda özünüzü qoruyun, çirklənmiş geyimi ehtiyatla uzaqlaşdırın. Quru kimyəvi tozu dəriyə sürtmədən əvvəl ehtiyatla kənarlaşdırmaq lazım gələ bilər. Sahəni bol axar su ilə yuyun və dərhal tibbi yardım alın; maddəyə uyğun təlimata əməl edin. Kimyəvi yanıqda yuma daha uzun tələb oluna bilər. Bir maddəni digəri ilə neytrallaşdırmağa çalışmayın. Maddənin qabını təhlükəsizdirsə məlumat üçün saxlayın.

Uşaqlar və həssas insanlar

Uşağın dərisi eyni istilik təsirindən daha ciddi zədələnə bilər. Uşaqlardakı yanıqlar üçün aşağı müraciət həddi seçilməlidir: ölçü, ağrı, sarğı və maye itkisi barədə peşəkar məsləhət alın. Yaşlılıq, diabet, qan dövranı pozğunluğu, hissiyyat itkisi və digər xəstəliklər də qiymətləndirmənin vaxtını və qulluq planını dəyişdirə bilər.

İsti suyu əli ilə yoxlaya bilməyən və ya temperaturu düzgün hiss etməyən insana əlavə dəstək lazımdır. Ağrının zəif olması yanığın səthi olduğunu göstərmir. Dərin yanıqda sinir ucları zədələndiyindən ağrı gözləniləndən az ola bilər. Evdə gözləmək barədə qərarı yalnız rahat görünüşə və ya yaranın kiçik görünməsinə bağlamayın.

Müayinə və müalicə planı necə qurulur?

Həkim yanığın səbəbini, vaxtını, yerini, sahəsini və dərinliyini qiymətləndirir. Tənəffüs, qan dövranı, ağrı, yanaşı travma və xəstəliklər də nəzərə alınır. Tetanusa qarşı peyvənd vəziyyəti soruşula bilər. İlkin görünüş sonrakı günlərdə dəyişə bildiyindən təkrar baxış lazım ola bilər. Fotoşəkil bu yoxlamaların hamısını əvəz etmir.

Müalicə yaraya uyğun təmizləmə, örtük, ağrı nəzarəti və müşahidədən ibarət ola bilər. Dərin və geniş yanıqlarda daha mürəkkəb müdaxilə və cərrahi müalicə tələb oluna bilər. Bunlar bütün yanıqlara tətbiq olunan addımlar deyil. Sistemik antibiotik hər yanıq üçün avtomatik profilaktik seçim sayılmır. Planın məzmunu və tibbi yardımın səviyyəsi fərdi vəziyyətə görə müəyyən edilir.

Sarğı və evdə müşahidə

Sarğını yalnız verilmiş plana uyğun dəyişin; bəzi örtüklər daha uzun müddət yerində saxlanılır. Əlləri əvvəl və sonra yuyun, sarğını təmiz saxlayın, həkim məsləhəti olmadan içinə məhsul əlavə etməyin. Sarğı sıxıldıqda, barmaqların rəngi və hissiyyatı dəyişdikdə və ya ağrı artdıqda təcili məsləhət alın.

Dəyişiklik olduqda yenidən qiymətləndirmə

Yayılan qızartı, artan şişkinlik, yeni və güclənən ağrı, irinli axıntı, qızdırma və ümumi halsızlıq yenidən qiymətləndirmə səbəbidir. İy təkbaşına infeksiyanı təsdiqləmir, amma digər dəyişikliklərlə birlikdə diqqət tələb edir. Sağalma dayanırsa və ya yara gözlənilən gedişdən yayınırsa, növbəti görüşü gözləmədən əlaqə saxlayın. Qulluq planında hansı dəyişiklik üçün kimə müraciət edəcəyiniz aydın olmalıdır.

Sağalma, çapıq və hərəkət

Səthi və dərin yanıqların sağalma müddəti eyni deyil. Dərinlik, yer, infeksiya və ümumi sağlamlıq nəticəyə təsir edir. Çapıq qalması mümkündür və heç bir üsul izsiz sağalmaya zəmanət vermir. Yara bağlandıqdan sonra günəşdən qorunma rəng dəyişikliyinin azalmasına kömək edə bilər; açıq yaraya özbaşına kosmetik məhsul tətbiq edilməməlidir.

Oynaq yaxınlığındakı yanıq hərəkəti məhdudlaşdıra bilər. Gərmə, məşq, çapıq masajı və xüsusi vasitələr yalnız uyğun mərhələdə və verilmiş tövsiyəyə əsasən başlanır. Yuxu, ağrı və görünüşlə bağlı narahatlıqları da müzakirə edin. Bərpa yalnız dərinin bağlanması deyil; gündəlik işlərə təhlükəsiz qayıdış və emosional rahatlıq da qayğının hissəsidir.

Yanıq riskini gündəlik həyatda azaldın

İsti içkiləri masa kənarından uzaq saxlayın, qazan qulplarını içəri çevirin və uşağı qucaqda tutarkən isti maye daşımayın. Hamam suyunu əvvəlcədən yoxlayın. Kimyəvi maddələri orijinal, bağlı qabda və uşaqların çatmadığı yerdə saxlayın. Elektrik cihazlarının zədələnmiş naqillərini istifadə etməyin. Evdə tüstü xəbərdarlığı və çıxış planı barədə ailə ilə danışmaq da profilaktikanın hissəsidir.