Boğazda yanma — infeksiyalardan, allergiyadan, mədə-bağırsaq traktının zədələnməsindən xəbər verə bilən tez-tez rast gəlinən simptomdur. Bu səhifədə boğazda yanmanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq İnfeksionist Nevroloq Otolarinqoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boğazda yanma — infeksiyalardan, allergiyadan, mədə-bağırsaq traktının zədələnməsindən xəbər verə bilən tez-tez rast gəlinən simptomdur. Daha az hallarda səbəb nevrozlar, xoş və bəd xassəli yeni törəmələr olur. Problemi görməzdən gəlmək və həkimə müraciəti qeyri-müəyyən müddətə təxirə salmaq düzgün deyil. Belə münasibət vəziyyətin pisləşməsinə, pasiyentin həyat keyfiyyətini xeyli aşağı sala bilən ciddi xəstəliklərin inkişafına gətirib çıxara bilər.
Növləri
Boğazın niyə yandığı sualına cavablar çox müxtəlif ola bilər. Bununla belə, xəstələr bəzən yanma hissinin yalnız dilin köküylə məhdudlaşdığından, bəzən isə əksinə, ürəkyanmayla müşayiət olunaraq bütün udlaq nahiyəsinin yandığından şikayət edirlər.
Boğazın niyə yanmasından asılı olaraq patologiyanın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Infeksion prosesdən qaynaqlanan;
- Qıcıqlanmadan (kimyəvi, termik və ya fiziki) yaranan;
- Toxumaların sıxılması ilə əlaqəli;
- Nevroloji mənşəli (sinir liflərinin disfunksiyası fonunda yaranan).
Ayrı bir qrupa nevrozlar və psixozlar fonunda inkişaf edən boğazda yanma şikayətləri aid edilir.
Səbəbləri
Bu xoşagəlməz əlamətlə ilk dəfə üzləşənlər çox vaxt boğazda yanmanın nə üçün yarandığını başa düşmürlər. Onun səbəbləri müxtəlif ola bilər:
- Iltihabi proseslər (daha çox infeksion mənşəli): farinqit, angina, larinqit, traxeit;
- Mədə möhtəviyyatının qida borusu boyunca yuxarı atılması və selikli qişanın qıcıqlanması: reflüks-ezofagit (mədə-qida borusu reflüks xəstəliyi), diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı;
- Sinir uclarının zədələnməsi fonunda toxumaların artmış həssaslığı;
- Qida məhsullarına, yuna, tozcuğa və s.
- Həddindən artıq səs yüklənməsi: boğazda yanma hissindən tez-tez estrada müğənniləri, diktorlar, natiqlər şikayətlənir;
- Toxumaların sıxılmasına səbəb olan qalxanabənzər vəzi patologiyaları;
- Bəzi buxar və aerozolların tənəffüsü zamanı selikli qişanın qıcıqlanması;
- Həddindən artıq isti qida və içkilərin, eləcə də kimyəvi aqressiv maddələrin qəbulu zamanı toxumaların yanığı.
Bundan əlavə, xoşagəlməz hislər və diskomfort psixosomatik amillərin, güclü stress və ya psixotravmatik vəziyyətlərin təsiri altında da yarana bilər.
Diaqnostika
Boğazda ağrı və yanma çoxsaylı xəstəlik və pozğunluqlarda yarana biləcəyi üçün onların səbəbini müəyyən etmək tez-tez çətinlik yaradır. Qəbul zamanı həkim anamnez toplayır, şikayətləri dinləyir, pasiyentin ambulator kartını öyrənir, ağız boşluğunun və udlağın selikli qişasını müayinə edir. Mövcud məlumat pozğunluğun etiologiyasını müəyyən etmək, diaqnoz qoymaq üçün kifayət etmədikdə və ya onun dəqiqləşdirilməsi tələb olunduqda, xəstə laboratoriya və instrumental müayinələrə yönləndirilir:
- Laringoskopiya udlağın selikli qişasının vizual müayinəsi üçün aparılır. Bu üsul iltihab proseslərini, atrofiya ocaqlarını, xoş və bəd xassəli şişləri aşkar etməyə imkan verir.
- FQDS mədənin və qida borusunun selikli toxumasının öyrənilməsi üçün ən geniş yayılmış üsullardan biridir. Prosedur zamanı mədənin peristaltikasını qiymətləndirmək, xoralı xəstəliyi, polipləri, onkoloji prosesləri (onkodiaqnostika üçün toxuma nümunəsi götürməklə), reflüks xəstəliyini, onikibarmaq bağırsağın stenozunu aşkar etmək mümkündür.
- Mədənin rentgenoqrafiyası kontrastlaşdırma ilə aparılır, bu da mədə-bağırsaq traktı tərəfindən hətta cüzi anatomik dəyişiklikləri belə göstərir.
- Udlağın, qida borusunun, mədənin MRT və KT-si bəd xassəli proseslər şübhəsi olduqda təyin edilir. Tomoqrafiya şişin yerləşdiyi yeri, ölçülərini, xarakterini, qonşu strukturlara yayılmasını göstərir.
- Laboratoriya diaqnostikasına daxildir: allergik sınaqlar və stress-testlər, ümumi qan və sidik analizi, qanın biokimyəvi analizi, boğazdan sürtmə, hipofiz və qalxanabənzər vəzi hormonlarına analizlər.
Müalicə
Terapiya birbaşa yanmaya səbəb olan amildən asılıdır. İnfeksion xəstəliklərdə ağız-udlağı yumşaltmaq üçün bol maye qəbulu, iltihablanmış selikli qişanın iltihab əleyhinə və antiseptik vasitələrlə müntəzəm irriqasiyası göstərişdir. Yanma çox güclü olarsa, ağrıkəsici təsir göstərən yerli anestetikli spreylərdən istifadə etmək olar. Onlar ağrı sindromunu yaxşı aradan qaldırır, reseptorların ümumi həssaslığını azaldır.
Yanma psixosomatik xarakter daşıyırsa, həkim sedativ preparatlar təyin edir. Allergiya zamanı antihistamin preparatların qəbulu lazımdır. Mədədən turşu atılması zamanı əlamətləri aradan qaldırmaq üçün həzm şirələrinin turşuluğunu azaldan preparatlar, eləcə də mədə və bağırsağın motor funksiyasını stimullaşdıran prokinetiklər təyin olunur. Cərrahi müdaxilə yalnız son hallarda, məsələn, boğazda yanma onkoloji proseslər, fistulalar, ağır formalı reflüks-ezofagit və ya diafraqmanın qida borusu dəliyi yırtığı ilə əlaqədardırsa aparılır. Diffuz ur xəstəliyinin ağır formaları da əməliyyat üçün əsas ola bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əgər insan boğazının yandığına diqqət yetirmirsə, xoşagəlməz ağırlaşmalarla üzləşə bilər. Ağır hallarda davamlı əlillik və ya ölümdən söhbət gedə bilər:
- Irəliləmiş bədxassəli şiş bütün bədənə metastaz verir, intoksikasiyaya və xəstənin ölümünə səbəb olur;
- Müalicə olunmamış allergiya güclənərək tənəffüs yollarının ödeminə və ya şok vəziyyətinə gətirib çıxara bilər;
- Qida borusu selikli qişasının uzunmüddətli qıcıqlanması xərçəngönü vəziyyətin inkişafına gətirib çıxarır və bədxassəli şiş yaranma riskini artırır;
- Səs tellərinin daimi qıcıqlanması səsin tam və ya qismən itirilməsinə səbəb ola bilər;
- Virus və bakterial infeksiyalar bronx və ağciyərlərə (bronxit, pnevmoniya), burun ətrafı boşluqlara (sinusit), baş beynə və onun qişalarına (meningit, ensefalit) yayıla bilər;
- Streptokokk anginası revmatik qızdırmaya və oynaqların, böyrəklərin (qlomerulonefrit) və/və ya ürəyin (qazanılmış ürək qüsurlarına səbəb olan endokardit) zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Həkimə vaxtında müraciət və onun bütün tövsiyələrinə əməl etmək ağırlaşma riskini minimuma endirməyə və patologiyaları vaxtında müalicə etməyə imkan verir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Boğazda yanma şikayəti ilə ilk növbədə terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, ilkin müayinələr aparacaq və aydın klinik mənzərə olduqda diaqnoz qoyacaq. Aşkar edilmiş xəstəlikdən asılı olaraq pasiyenti müxtəlif ixtisas həkimləri müayinə edib müalicə edə bilər.
Diaqnostika və müalicədə iştirak edən həkim ixtisasları:
Yadda saxla!
Boğaz odla yanırsa, qıcıqlanma və ya ağrı oxumağa və ya işləməyə mane olursa, mümkün qədər tez terapevtin və ya profil üzrə mütəxəssisin konsultasiyasına yazılmaq lazımdır. Təcrübə göstərir ki, insan yardıma nə qədər tez müraciət edərsə, diaqnozun sürətlə qoyulması, düzgün və effektiv müalicənin təyin edilməsi şansı bir o qədər yüksək olur. Burada anlamaq vacibdir ki, boğazda yanğı özlüyündə xəstəlik deyil — o, yalnız orqanizmdə ixtisaslı və təcrübəli həkimlərin diqqətini tələb edən problemlərin yarandığını bildirir. Kompleks diaqnostika patoloji hadisənin səbəblərini tez aydınlaşdırmağa və onun aradan qaldırılması üçün tədbir görməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Əvvəlcə terapevtin qəbuluna yazılmaq lazımdır. O, ilkin diaqnostika aparacaq, anamnez toplayacaq, lazım olarsa əlavə müayinələrə və dar profilli mütəxəssislərin konsultasiyasına yönləndirəcək.
Boğazda və qida borusunda yanmanın qarşısını almağın ən əsas və effektiv yolu düzgün qidalanma və sağlam həyat tərzidir. Alkoqol və siqaretdən çəkinmək, sadə gigiyena qaydalarına əməl etmək, allergenlərlə təmasdan qaçmaq vacibdir. Yuxarı tənəffüs yollarının virus infeksiyaları və digər patologiyalar yalnız həkim nəzarəti altında və onun bütün tövsiyələrinə əməl edilməklə müalicə olunmalıdır.
