Qalxanabənzər vəzi xərçəngi qalxanabənzər vəzin hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişlər qrupudur. Papillyar, follikulyar, medullyar və anaplastik formaları fərqli klinik gedişə malikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tiroid xərçəngi
Xəstəlik haqqında
Qalxanabənzər vəzi xərçəngi — bədxassəli şişin qalxanabənzər vəzinin strukturunda yerləşdiyi onkoloji xəstəlikdir. Törəmə vəzinin epitel hüceyrələrinin (follikulyar və ya parafollikulyar) onkoloji transformasiyası nəticəsində inkişaf edir.
Bütün onkopatologiyalar arasında “qalxanabənzər vəzi” xərçəngi təxminən 1,5% təşkil edir. Xəstələr arasında 40 yaşdan yuxarı qadınlar üstünlük təşkil edir, onlarda bu onkologiya forması kişilərə nisbətən demək olar ki, 4 dəfə çox rast gəlinir.
Birincili xərçəngdə şiş ilkin olaraq vəzinin strukturunda formalaşır. İkincili xərçəngdə isə digər orqanlardan limfogen və ya hematogen yolla ona daxil olur (belə vəziyyət metastazlaşma kimi qiymətləndirilir).
Səbəbləri
Törəmələr, adətən, bir neçə onkogen amilin birgə təsiri nəticəsində formalaşır. Qalxanabənzər vəzi xərçənginin inkişaf səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- vəzinin strukturunda xoşxassəli törəmələr (adenomalar);
- funksiyasının azalması fonunda “qalxanabənzər vəzi”nin hiperplaziyası;
- orqanizmdə yüksəlmiş iltihabi fon;
- neyroendokrin pozğunluqlar;
- ionlaşdırıcı şüalanmanın təsiri;
- əlverişsiz irsiyyət (qan qohumlarında qalxanabənzər vəzi patologiyaları və onkoloji xəstəliklər).
Etiologiyanı nəzərə alaraq radioinduksiyalı qalxanabənzər vəzi xərçəngi (radiasiyanın təsiri altında yaranır) və sporadik (digər səbəblərdən qaynaqlanır) fərqləndirilir.
Mərhələlər
Mərhələ beynəlxalq TNM təsnifatına görə şişin ölçüsü və yayılması, regional limfa düyünlərinin zədələnməsi və uzaq metastazların olması əsasında müəyyən edilir. Differensiasiya olunmuş (papilyar və follikulyar) xərçəngdə pasiyentin yaşı da nəzərə alınır: 55 yaşadək pasiyentlərdə yalnız iki mərhələ ayrılır – I (uzaq metastazlar yoxdur) və II (uzaq metastazlar var).
Differensiasiya olunmuş xərçəngi olan 55 yaş və yuxarı pasiyentlərdə aşağıdakı mərhələlər ayırd edilir:
- Birinci mərhələ — şişin ölçüsü 4 sm-dən çox deyil, vəzin hüdudlarından kənara çıxmır, metastazlar yoxdur.
- İkinci mərhələ — ölçüsü 4 sm-dən çox olmayan, lakin regional limfa düyünlərinə metastaz vermiş şiş, yaxud 4 sm-dən böyük və ya vəzdən kənara yalnız boynun ön əzələlərinə yayılan şiş.
- Üçüncü mərhələ — şiş dərialtı toxumaya, qırtlağa, traxeyaya, qida borusuna və ya qayıdan qırtlaq sinirinə yayılır.
- Dördüncü mərhələ — şiş onurğaönü fassiyaya yayılır və ya yuxu arteriyasını, divararalığı damarlarını əhatə edir, yaxud uzaq metastazlar aşkar edilir.
Anaplastik xərçəng aqressiv gedişinə görə həmişə dördüncü mərhələ kimi qiymətləndirilir.
Proqnoz şişin bədxassəlilik dərəcəsindən və xəstəliyin mərhələsindən asılıdır. Erkən diaqnostika, nisbətən xoşxassəli gediş və müalicəyə vaxtında başlanılması zamanı sağalma ehtimalı 80%-dən çoxdur.
Klinik mənzərə
Erkən mərhələlərdə qalxanabənzər vəzin xərçəngi simptomsuz gedir və adətən orqanın ultrasəs müayinəsi ilə aparılan profilaktik yoxlamalar zamanı təsadüfən aşkar edilir. Bəzi xəstələr boyunda düyünlü əmələgəlmələri özləri müəyyən edirlər. Neoplaziyanın ayrı-ayrı formalarının erkən metastazlaşmaya meylliliyi səbəbindən patologiyanın ilk təzahürü regionar limfa düyünlərinin böyüməsi ola bilər.
Qalxanabənzər vəzin xərçəngi proqressivləşdikcə xəstəliyin əlamət və simptomları artır. Ölçüsü böyüyən şiş ətraf toxumaları sıxaraq aşağıdakı pozğunluqlara səbəb ola bilər:
- udma çətinliyi;
- boyunda təzyiq hissi;
- təngnəfəslik, hava çatışmazlığı hissi;
- boyun nahiyəsində ağrı;
- yumşaq toxumaların şişməsi;
- boğazda qıcıqlanma;
- səsin batıqlaşması;
- səthi öskürək.
İri şişlər boynu deformasiyaya uğradır, qırtlaq strukturlarına nüfuz edir və damar-sinir strukturlarını zədələyir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qalxanabənzər vəzin xərçənginə şübhə doğuran əlamətlər olduqda endokrinoloq həkimə müraciət etmək lazımdır. Əgər ilkin müayinə prosesində neoplaziyaya şübhə yaranarsa, xəstə onkoloqa yönləndirilir.
Diaqnostika söhbətdən başlayır. Konsultasiya zamanı həkim anamnez toplayır, onkopatologiyalar üçün risk amillərinin mövcudluğunu müəyyən edir və şikayətləri təhlil edir. Fiziki müayinə qalxanabənzər vəz nahiyəsinin palpasiya ilə tədqiqini nəzərdə tutur. Orqanın funksiyası tireoid hormonlarına dair laborator analizlərin nəticələrinə görə qiymətləndirilir.
Vəzin strukturu USM zamanı tədqiq edilir. Ultrasəs diaqnostikası qalxanabənzər vəzin xoşxassəli və bədxassəli düyünlü əmələgəlmələrini ilkin olaraq differensasiya etməyə imkan verir. Metod düyünlərin ölçüsünü, yerləşməsini, formasını və qeyri-hamarlıq dərəcəsini vizual qiymətləndirməyə imkan verir. Ultrasəs elastoqrafiyası zamanı onların sıxlığı müəyyən edilir ki, bu da əmələgəlmələrin təbiəti barədə ilkin nəticələr çıxarmağa kömək edir.
Əgər diaqnostikanın nəticələrinə görə qalxanabənzər vəzin patologiyası yüksək ehtimalla xərçəng olarsa, xəstəyə nazikiynəli aspirasion biopsiya aparılır. Prosedur zamanı sitoloji müayinə üçün düyündən hüceyrə materialı əldə edilir ki, bu da dəqiq diaqnoz qoymağa və optimal müalicə taktikası seçməyə imkan verir.
Xərçəngin mərhələləşdirilməsi bütün orqanizmin kompleks müayinəsinin nəticələrinə görə aparılır. Xəstə ümumi və biokimyəvi qan analizi verir, vizuallaşdırma diaqnostik prosedurlarından (KT, MRT, rentgenoqrafiya) keçir ki, bunlar zamanı həyati vacib orqanlar və limfa düyünləri tədqiq edilir.
Müalicə
Müalicə taktikası xərçəngin forması və mərhələsi, bədxassəlilik dərəcəsi, şişlərin sayı, lokalizasiyası və yayılması, habelə xəstənin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi qaydada seçilir. Qalxanabənzər vəzin xərçəngində kompleks müalicəyə aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- Əməliyyat. Bu, qalxanabənzər vəzin xərçənginin əsas müalicə üsuludur və bədxassəli hüceyrələrin maksimum tam şəkildə çıxarılmasına yönəlib. Bir qayda olaraq, təkcə şiş deyil, bütün vəz çıxarılır. İnvaziv əmələgəlmələr yanaşı toxumalarla birlikdə aradan qaldırılır. Bəzi hallarda regionar limfa düyünləri də çıxarılmalıdır. Əməliyyatdan sonra xəstəyə qalxanabənzər vəzin itirilmiş funksiyalarını kompensasiya etmək məqsədilə əvəzedici hormon terapiyası təyin edilir.
- Hədəfli terapiya. Xərçəng hüceyrələrinin həyat fəaliyyətini bloklayan preparatların tətbiqini nəzərdə tutur. Tireoid onkologiyada uzaq orqanlara metastazları olan ağır xərçəng formalarının kompleks müalicəsində istifadə edilir.
- Şüa terapiyası. Prosedur problemli zonaya ionlaşdırıcı şüalanma ilə təsiri nəzərdə tutur. Metod əməliyyatın aparılması mümkün olmadığı hallarda, habelə residivlərin profilaktikası və müalicəsi üçün tətbiq edilir.
- Kimyaterapiya. Qalxanabənzər vəzin xərçəngində nadir hallarda tətbiq edilir. Əsasən aqressiv şişlərdə şüa terapiyası ilə birgə istifadə olunur.
- Radioyodterapiya. Metod əməliyyatdan sonra qalan bədxassəli hüceyrələrdə toplanaraq onları məhv edən radioaktiv yodun daxilə qəbul edilməsini nəzərdə tutur.
- Palliativ yardım. Qeyri-əməliyyat olunan onkopatologiya formaları olan xəstələrə həyatın uzadılması və keyfiyyətinin artırılması məqsədilə tələb olunur.
Müasir diaqnostikanın dəqiqliyi, terapiyaya fərdiləşdirilmiş və kompleks yanaşma 10-15 il və daha çox müddətə davamlı remissiyaya nail olmağa imkan verir. Mümkün residivin erkən diaqnostikası üçün xəstələr müntəzəm olaraq skrininq hədəfli müayinələrdən keçirlər.
Onkoloji xəstəliklər zamanı tibbi yardım beynəlxalq standartlara uyğundur. Mərkəz qabaqcıl diaqnostik avadanlığa malikdir, qəbulu isə böyük praktiki təcrübəyə malik mütəxəssislər aparır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya dövrünün tövsiyələrinin xüsusiyyətləri əməliyyatın aparılma üsulundan asılıdır. Əməliyyatdan sonrakı müşahidə 2-3 gün davam edir.
Evə buraxıldıqdan sonra əməliyyatdan sonrakı yaraya qulluq etmək və nəzarət müayinələri üçün həkimə getmək lazımdır. Tikişlər götürülənə qədər boyun nahiyəsini islatmaq arzuolunmazdır, yaranı sarğı ilə sudan qorumaq lazımdır. Yaxın bir ay ərzində fiziki əməyi məhdudlaşdırmaq, idmanla məşğul olmaqdan imtina etmək lazımdır. Qalxanabənzər vəzinin funksiyası əvəzedici hormon terapiyası ilə kompensasiya olunur.
Profilaktika
Qalxanabənzər vəzi xərçənginin inkişaf risklərini azaltmaq üçün provokasiyaedici amillərin (toksik maddələr, radiasiya, zərərli vərdişlər) təsirindən qaçmaq lazımdır. Orqanın vəziyyətinə laboratoriya və instrumental üsullarla müntəzəm nəzarət etmək məsləhətdir. Tireoid xərçəngi üzrə risk qrupuna aid şəxslər xoşxassəli törəmələri vaxtında müalicə etməlidirlər.
Yadda saxla!
Qalxanabənzər vəz – çox həssas orqandır, xüsusilə xarici və daxili əlverişsiz amillərə qarşı həssasdır. Qeyri-rasional gün rejimi, vitamin və mikroelement çatışmazlığı, ciddi fiziki yüklənmələr və streslər bəzilərinin bədxassəli şişə çevrilməsi potensial mümkün olan xəstəliklərin inkişafına meyllilik yaradır.
Qalxanabənzər vəzin vəziyyətinə illik nəzarət 40 yaşdan yuxarı qadınlar üçün çox vacibdir. Laborator analizlər funksional pozğunluqları aşkar etməyə kömək edir, ultrasəs nəzarəti isə struktur dəyişikliklərinin ümumi xarakterini tez və dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Şübhəli əlamətlər olduqda daha dəqiq hədəfli müayinələr, o cümlədən invaziv olanlar – xüsusilə qalxanabənzər vəzin qalınlığında yerləşən həcmli əmələgəlmələrin biopsiyası tələb oluna bilər. Vaxtında diaqnostika yekun diaqnozun qoyulmasına kömək edir, müalicəyə erkən başlanılmasına şərait yaradır və proqnozları yaxşılaşdırır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
