Əllərdə titrəmə və ya tremor – yuxarı ətrafların özbaşına seyrimə hərəkətidir. Bu səhifədə əllərdə titrəmənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Epileptoloq Nevroloq Neyrocərrah Onkoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Əllərdə titrəmə və ya tremor – yuxarı ətrafların özbaşına seyrimə hərəkətidir. Xarici təsir olmadan yaranan idarəolunmaz hərəkətlər fizioloji deyil. Seyrimələrin tezliyindən asılı olmayaraq, tremoru yaradan səbəbin axtarılması zəruridir. Əşyanı saxlaya bilməmək yanıq və ya travma almaq təhlükəsi yaradır, proses proqressivləşdikcə xəstə tam işləmə imkanını, ağır hallarda isə hətta özünə sadə qulluq etmə imkanını itirir. Vaxtında tibbi yardım patoloji simptomun səbəbini aşkar etməyə və onu tam və ya qismən aradan qaldırmağa imkan verəcək.
Növləri
Lokalizasiyasından asılı olaraq aşağıdakı tremor növləri ayırd edilir.
- Fokal. Yalnız bədənin bir nahiyəsinə, məsələn, sağ və ya sol ələ yayılır.
- Seqmentar. Bədənin iki və daha çox hissəsini, məsələn, əlləri və başı əhatə edir.
- Hemitremor. Bədənin bir tərəfindəki bir neçə nahiyəni əhatə edir.
- Generalizə olunmuş. Proses eyni zamanda ayaqlara, əllərə, başa, dilə və bədənin digər nahiyələrinə yayılır.
Yaranma şəraitindən asılı olaraq patologiyanın aşağıdakı formaları ayırd edilir.
- Sükunət tremoru – hərəkət olmadıqda nəzərə çarpır, yüklənmə zamanı belə titrəmə minimal ifadə olunur və ya ümumiyyətlə müşahidə olunmur;
- Hərəkət tremoru – xəstənin bədən hissəsi ilə şüurlu şəkildə hərəkət etmə cəhdi zamanı ən çox ifadə olunur.
Müşayiət edən simptomların olub-olmamasından asılı olaraq əllərdə titrəmənin təcrid olunmuş və kombinə olunmuş növləri ayırd edilir. Birinci halda o yeganə patoloji əlamətdir, ikincidə isə digər simptomatika ilə birləşir. Həmçinin tremor aşağıdakı kimi təsvir olunur:
- Seyrimə tezliyinə görə sürətli və ya yavaş;
- Aşağı amplitudada zərif, yüksək amplitudada isə kobud.
Səbəbləri
Əl titrəməsinin səbəbləri müxtəlif vəziyyətlərlə bağlıdır, bunlar ya müstəqil şəkildə, ya da mövcud xroniki patologiyaların ağırlaşması kimi yaranır. Tremorun meydana çıxmasını müəyyən edən əsas amillər bunlardır.
- İrsi meyillik, məsələn, Parkinson xəstəliyində;
- Kompensasiya olunmamış arterial təzyiqin yüksəlməsi. Nəticədə kəskin vəziyyətlər yaranır: hipertonik kriz, insult.
- Daxili sekresiya vəzilərinin işinin pozulması ilə bağlı endokrin xəstəliklər, məsələn, hipertireoz.
- Stress. Əllərdə titrəməni də əhatə edən vegetativ panik ataklar, panik atakların və sadəcə artmış əsəbiliyin tez-tez müşahidə olunan yoldaşıdır.
- Sinir hüceyrələrinin funksiyasının lokal pozulmasına səbəb olan beyin törəmələri, hematomlar, kistalar və digər ocaqlı proseslər.
- Kəskin və ya xroniki intoksikasiyalar, o cümlədən spirtli içkilərdən sui-istifadə fonunda sinir liflərinin zədələnməsi.
Diaqnostika
Klinikaya müraciət etdikdə həkim şikayətləri dəqiqləşdirir və əllərdə titrəmə haqqında suallar verir, yəni anamnez toplayır. Diaqnostika üçün simptomun yaranma müddəti, təkrarlanma tezliyi, xəstənin özünün titrəməni nə ilə əlaqələndirməsi, pozğunluğun ailədə ilk dəfə yaranıb-yaranmadığı və ya qohumlarda rast gəlinib-gəlinmədiyi əhəmiyyətlidir.
Anamnez toplandıqdan sonra obyektiv müayinə aparılır. Həkim qalxanabənzər vəzin ölçüsünü qiymətləndirmək üçün onun proyeksiya olunduğu boyun nahiyəsini palpasiya edir (əl ilə yoxlayır). Baxış zamanı əllərdə titrəmə olduqda hipertonik krizin differensial diaqnostikası üçün arterial təzyiq ölçülür. Tremor ağrı ilə müşayiət olunarsa, həkim yuxarı ətrafların həssaslığını yoxlayır. Onun pozulması, məsələn, şəkərli diabetə işarə edə bilər. Həmçinin reflekslərin gücü və simmetriyası qiymətləndirilir.
Laborator diaqnostika xəstənin biomaterialının analizi vasitəsilə gizli xəstəliklərin aşkarlanmasına yönəlib. Bu üsulla, məsələn, tireoid hormonların səviyyəsi araşdırılarkən qalxanabənzər vəzin işindəki kənarlaşmalar aşkarlanır.
Əlavə olaraq alət və funksional müayinə üsulları təyin olunur.
- Düyün törəmələrinin olub-olmadığını qiymətləndirmək və orqanın ölçülərini müəyyən etmək üçün qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsi.
- Kəllədaxili arteriya və venaları vizuallaşdırmaq üçün transkranial dupleks skanlaşdırma.
- Ürək-damar xəstəliklərinin diaqnostikası üçün elektrokardioqrafiya, ürəyin UZM-i.
- Elektronöyromioqrafiya – əzələlərin sakit və fəal vəziyyətdə elektrik fəallığının qeydə alınması və impulsun sinir çıxıntısından əzələ toxumasına keçməsinin qiymətləndirilməsi.
- Beyində həcmli törəmələrdən, onun struktur dəyişikliklərindən şübhələnildikdə, habelə insultdan şübhələnildikdə KT, MRT, PET-KT.
- Epilepsiyadan şübhələnildikdə elektroensefaloqrafiya (EEQ).
Zərurət yarandıqda xəstənin sağlamlıq vəziyyəti haqqında maksimum məlumat almaq üçün müayinələrin siyahısı genişləndirilir.
Müalicə
Əllərdə titrəmənin müalicə üsulunun seçimi bu simptomu yaradan səbəbdən asılıdır. Sükunət vəziyyətində belə keçməyən kəskin yaranmış tremor zamanı təcili tibbi yardım zəruridir. Müalicədə birinci sıra preparatlar qeyri-selektiv beta-blokerlərdir. Parkinson xəstəliyində və ya daxili sekresiya vəzilərinin işinin pozulmasında etioloji terapiya tətbiq olunur. Kortikal və beyincik tipli tremorlarda əksepileptik vasitələr təyin olunur. Əlavə olaraq ortezlər, yəni əlin hərəkətini mexaniki məhdudlaşdıran tibbi məmulatlar təyin oluna bilər.
Konservativ terapiya nəticə vermədikdə cərrahi üsullar tətbiq olunur.
- Əzələ hərəkətlərini başlatmağa və hamarlamağa kömək edən, bədənin istəm xaricində hərəkətlərini yatıran bazal qanqlionların dərin elektrostimulyasiyası.
- Kriotalamotomiya – talamusun natamam dağıdılması, bu da onun beyin qabığının hərəki zonasına patoloji təsirinin zəifləməsinə gətirib çıxarır.
- Beyin törəmələrinin çıxarılması.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Tremor həyat keyfiyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxarır. Məişət və əmək vəzifələrini yerinə yetirə bilməməklə bağlı fiziki narahatlıqdan əlavə, o, xəstədə psixoloji diskomfort və sosial adaptasiyanın pozulmasını formalaşdırır.
Əllərdə titrəmə ilə müşayiət olunan xəstəliklərin ağırlaşmaları böyük təhlükə yaradır.
- Şəkərli diabet böyrəklərin, göz torlu qişasının zədələnməsinə səbəb ola, qanqrena yarada bilər. Hipo- və hiperqlikemiya təhlükəli vəziyyətlərdir və tibbi yardım olmadan ölümlə nəticələnə bilər.
- İnsult tez-tez özünə xidmət edə bilməməklə ağır əlilliyə səbəb olur, ağır hallarda xəstənin ölümü ilə nəticələnir.
- Parkinson xəstəliyi tədricən proqressivləşərək xəstənin əlilliyinə gətirib çıxarır.
- Hipertireoz tireotoksik kriz yarada bilər, bu zaman qanda hormon səviyyəsinin kəskin yüksəlməsi fonunda xəstədə ürək-damar və digər sistemlərin işində ciddi pozğunluqlar yaranır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əgər insan əllərində titrəmə hiss edirsə, vəziyyətin səbəbini yalnız ixtisaslı həkim müəyyən edə bilər. Tremoru fərq etdikdə xəstənin yaşından asılı olaraq terapevtə, ümumi təcrübə həkiminə və ya pediatra müraciət etmək lazımdır. Əl titrəməsindən şikayət edən xəstələrin müayinəsi və müalicəsini müxtəlif profilli mütəxəssislər aparır.
Yadda saxla!
Fizioloji tremor sağlam insanda da rast gəlinir. Məsələn, həddindən artıq soyuma fonunda yarana bilər — bu halda tez-tez yığılmalar təkcə qolların deyil, bədənin digər nahiyələrinin əzələlərini də əhatə edir. Oxşar reaksiyalar güclü stress və ya qorxu zamanı yaranır; onlar adrenalin və kortizolun həddindən artıq ifrazı ilə müşayiət olunur.
Lakin uzun müddət saxlanılan və/və ya dövri təkrarlanan səbəbsiz əl titrəməsi mütəxəssisə müraciət üçün əsasdır. O, yeganə şübhəli simptom olsa belə, müayinədən keçmək lazımdır: tremor qalxanabənzər vəzinin, sinir sisteminin xəstəliklərinin və ya bəzi dərmanların yan təsirinin ilk əlaməti ola bilər.
Suallar və cavablar
Bəli, travma baş və ya onurğa beynini, həmçinin periferik sinirləri toxunmuşsa.
Xeyr, hər şey zədələnmə nahiyəsindən və patoloji ocağın ölçüsündən asılıdır. Bundan başqa, əllərdə titrəmə həm insultdan dərhal sonra, həm də bir neçə həftə, hətta ay keçdikdən sonra yarana bilər.
