Venoz klapanların çatışmazlığı səbəbindən qanın venalarda yuxarıdan aşağı geri axması; varikozun və xroniki venoz çatışmazlığın əsas mexanizmi.
Venoz reflüks ayaq venalarında patoloji geri qan axınıdır. Normada venaların klapanları qanı yalnız bir istiqamətdə — yuxarıya, ürəyə doğru buraxır. Klapan taylarının dartılması, dağılması və ya tam bağlanmaması halında ayaq üstə olarkən qan geri axır, venaların aşağı hissələrini doldurur və onlarda təzyiqi artırır. Reflüks səthi venalarda (böyük və kiçik dərialtı venalar), səthi və dərin sistemi birləşdirən perforant venalarda, həmçinin dərin venalarda ola bilər.
Səbəblər və risk amilləri
- birincili reflüks — vena divarı və klapanlarının irsi zəifliyinin nəticəsidir; varikoz xəstəliyinin əsas səbəbi;
- ikincili reflüks — klapanların tromb və sonrakı çapıqlaşma ilə zədələnməsi; posttrombotik xəstəlik üçün xarakterikdir;
- hamiləlik, piylənmə, ayaq üstə iş, az hərəkətlilik və yaş onu gücləndirir.
Simptomlar
Reflüksün özü hiss olunmur, lakin nəticələri nəzərəçarpandır: axşamlar ayaqlarda ağırlıq və yorğunluq, topuq ödemi, gecə qıcolmaları, varikoz genişlənmiş venalar. Uzunmüddətli və ifadəli reflüksdə baldır dərisində dəyişikliklər və trofik xoralar yaranır.
Diaqnostika
Reflüks ayaq üstə aparılan ultrasəs dupleks skanlaması ilə aşkar edilir. Həkim baldırı sıxır və ya pasiyentdən gücənməyi xahiş edir və qanın geri axıb-axmadığını, nə qədər davam etdiyini izləyir. Səthi venalar üçün 0,5 saniyədən, dərin venalar üçün 1 saniyədən uzun geri axın klinik əhəmiyyətli sayılır. Müayinə reflüksün dəqiq yerini və uzunluğunu göstərir ki, bu da müalicənin planlaşdırılması üçün vacibdir.
Müalicə
- Kompression trikotaj təzahürləri azaldır, lakin reflüksü aradan qaldırmır.
- Dərialtı venaların gövdəsində reflüks termiki üsullarla — endovenoz lazer koaqulyasiyası və ya radiotezlikli ablyasiya, həmçinin skleroterapiya və ya flebektomiya ilə aradan qaldırılır.
- Dərin venalarda reflüks adətən konservativ müalicə olunur; klapanlar üzərində rekonstruktiv əməliyyatlar nadir hallarda, ixtisaslaşmış mərkəzlərdə aparılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Bir ayağın qəfil ağrılı şişməsi, vena boyunca ağrılı bərk zolaq və ya baldırda açılmış yara yaxın vaxtda müayinə tələb edir. Təngnəfəslik və ya döş qəfəsində ağrı olduqda dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
