Haematoma

Hematoma — damarlar zədələndikdə toxumalarda və ya bədən boşluqlarında yaranan məhdud qan toplantısıdır.

Sinonimlər: Göyərmə

Hematoma zədələnmiş damardan axan qan ətraf toxumalara töküləndə və orada toplananda yaranır. Kiçik dərialtı hematomanın məişət adı göyərmədir. Hematomalar dərialtı, əzələdaxili, sümük üzlüyü altı, kəllədaxili (epidural, subdural), retroperitoneal olur, həmçinin əməliyyat və inyeksiyalardan sonra formalaşır. Hematomanın əhəmiyyəti ölçüsündən çox yerləşməsindən asılıdır: beyin qişaları altına kiçik qansızma buddakı böyük göyərmədən daha təhlükəlidir.

Səbəblər və risk amilləri

əzilmələr, sınıqlar, yıxılmalar;
əməliyyatlar, punksiyalar, əzələdaxili iynələr;
antikoaqulyant və antiaqreqantların qəbulu;
qanın laxtalanma pozuntuları: hemofiliya, trombositopeniya, qaraciyər xəstəlikləri;
yaşlı yaş, damarların kövrəkliyi.

Simptomlar

Dərialtı hematoma şişkinlik, ağrı və dəri rənginin dəyişməsi ilə özünü göstərir: əvvəlcə tünd qırmızı-göy, hemoqlobin parçalandıqca yaşılımtıl və sarı rəng alır. Böyük əzələdaxili hematoma əzələdə gərginlik və ağrı, hərəkət məhdudluğu yaradır. Kəllədaxili hematoma baş ağrısı, yuxululuq, qusma, ətraflarda zəiflik ilə təzahür edə bilər — bəzən travmadan saatlar və ya günlər sonra, xüsusən yaşlılarda.

Diaqnostika

Səthi hematomalar müayinə zamanı qiymətləndirilir. Dərin hematomalar üçün ultrasəs müayinəsi, kəllədaxili və qarındaxili hematomalar üçün KT və ya MRT istifadə olunur. Göyərmələr aşkar səbəb olmadan yaranırsa, həkim ümumi qan analizi və koaquloqramma təyin edir.

Müalicə

Kiçik dərialtı hematomalar 1–3 həftəyə özü sorulur. İlk sutkada parça üzərindən soyuq və istirahət kömək edir, sonra yük tədricən bərpa olunur. Böyük gərgin hematomalar, xüsusən irinləyərsə və ya toxumaları sıxarsa, punksiya edilir və ya açılır. Kəllədaxili hematomalar çox vaxt təcili neyrocərrahi əməliyyat tələb edir. Antikoaqulyant terapiyasının dəyişdirilməsi barədə qərarı yalnız həkim verir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

başa zərbədən sonra baş ağrısı, qusma, yuxululuq, huşun qarışması, bəbəklərin qeyri-bərabərliyi: təcili tibbi yardım (103) çağırın;
xüsusən antikoaqulyant fonunda sürətlə böyüyən hematoma;
güclü partladıcı ağrı, hematomadan aşağıda ətrafın keyiməsi və ya solğunlaşması;
qızartı, döyünən ağrı və qızdırma — irinləmə əlamətləri;
travmasız yaranan göyərmələr.