Qeyri-iradi artıq hərəkətlərin ümumi adıdır: tremor, tiklər, xoreya, distoniya və insanın istəyindən asılı olmayan digər hərəkətlər.
Hiperkinez — insanın iradə gücü ilə tam dayandıra bilmədiyi qeyri-iradi hərəkətdir. Bu, ayrıca xəstəlik deyil, simptomdur və çox vaxt hərəkətləri tənzimləyən dərin beyin strukturlarının — bazal qanqliyaların, həmçinin beyinciyin və onların əlaqələrinin işinin pozulması ilə bağlıdır.
Hiperkinezlərin növləri
- tremor — əllərin, başın, səsin ritmik titrəməsi;
- distoniya — patoloji duruşlar yaradan uzunmüddətli əzələ yığılmaları (məsələn, çəpboyunluq);
- xoreya — sürətli, xaotik, «rəqsvari» hərəkətlər;
- tiklər — qısa müddətə saxlamaq mümkün olan qısa stereotip hərəkətlər və ya səslər;
- mioklonuslar — qəfil qısa diksinmələr;
- ballizm — ətrafın geniş amplitudlu atılma hərəkətləri.
Mümkün səbəblər
Essensial tremor, Parkinson xəstəliyi (sükunət tremoru, müalicə fonunda diskineziyalar), Hantinqton xəstəliyi, Vilson-Konovalov xəstəliyi, birincili distoniyalar, uşaqlarda tik pozuntuları. Hiperkinezləri həmçinin dərmanlar (neyroleptiklər, bəzi qusmaəleyhinə vasitələr), qabıqaltı düyünlər nahiyəsində insult, hipertireoz, maddələr mübadiləsinin pozulması, ensefalit yarada bilər.
Müşayiət edən əlamətlər
Hərəkətlər adətən həyəcan və yorğunluq zamanı güclənir, yuxuda isə azalır. Yerişin, nitqin pozulması, koqnitiv və emosional dəyişikliklərlə birləşə bilər — bu müşayiət edən əlamətlər səbəbi müəyyən etməyə kömək edir. Güclü hiperkinez yazmağa, yeməyə, işləməyə mane olur və tez-tez sosial təcridə və həyəcana səbəb olur.
Diaqnostika
Nevroloq müayinəsi həlledici əhəmiyyət daşıyır: hərəkətlərin xarakteri təsvir edilir, bəzən epizodların videoyazısı istifadə olunur. Analizlər (qalxanabənzər vəzin, qaraciyərin funksiyası, elektrolitlər, mis mübadiləsi), baş beynin maqnit-rezonans tomoqrafiyası, göstəriş olduqda elektroneyromioqrafiya, elektroensefaloqrafiya, genetik testlər təyin olunur. Müalicə hiperkinezin növündən asılıdır: dərman terapiyası, ocaqlı distoniyada botulinoterapiya, bəzi hallarda beynin dərin stimulyasiyası. Onu həkim seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qeyri-iradi hərəkətlər qəfil, xüsusən bədənin bir tərəfində, yeni dərmana başladıqdan sonra yaranıbsa, yüksək hərarət, əzələ sərtliyi, şüur qarışıqlığı ilə müşayiət olunursa, təcili müraciət edin. Tənəffüs və ya udqunma çətinliyi ilə kəskin distoniyada təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Tremor
- Distoniya
- Tik
- Parkinson xəstəliyi
- Hantinqton xəstəliyi
- Parkinsonizm
- Botulinoterapiya
- Essensial tremor
