D vitamini çatışmazlığı

D vitamini dəridə ultrabənövşəyi şüaların təsiri ilə əmələ gəlir, daha az miqdarda isə qida ilə daxil olur. Qaraciyərdə o, 25(OH)D-yə çevrilir — vitamin ehtiyatını məhz bu göstərici əks etdirir, — böyrəklərdə isə bağırsağa kalsium və fosforu sormağa kömək edən aktiv formaya keçir. Çatışmazlıqda sümüklərin minerallaşması pozulur; hətta günəşli ölkələrdə D vitamini çatışmazlığı çox geniş yayılıb.

Səbəblər və risk amilləri

• günəşdə az olmaq, qapalı geyim, daim bina daxilində işləmək, günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə;
• tünd dəri, ahıl yaş (dəri daha az vitamin sintez edir);
• piylənmə — vitamin piy toxumasında toplanır;
• sorulmanın pozulması: seliakiya, Kron xəstəliyi, mədə və bağırsaq əməliyyatları, bariatrik cərrahiyyə;
• xroniki böyrək xəstəliyi və qaraciyər xəstəlikləri;
• hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma, uşaqlarda vaxtından əvvəl doğulma;
• bəzi qıcolmaəleyhinə preparatların, qlükokortikoidlərin qəbulu.

Simptomlar

Çatışmazlıq çox vaxt hiss olunmadan keçir. Qabarıq və uzunmüddətli çatışmazlıqda sümük və əzələ ağrıları, əzələ zəifliyi, pilləkənə qalxmaqda çətinlik, yıxılmaya və sınıqlara meyil yaranır. Uşaqlarda ağır çatışmazlıq raxitə — sümük deformasiyalarına, boy artımının və diş çıxmasının ləngiməsinə səbəb olur. Böyüklərdə osteomalyasiya inkişaf edir, D vitamini çatışmazlığı isə osteoporozu ağırlaşdırır.

Diaqnostika

Əsas analiz qanda 25(OH)D səviyyəsidir. Klinik tövsiyələrə görə təxmini hədlər: 20 nq/ml-dən (50 nmol/l) az — çatışmazlıq, 20–30 nq/ml — qeyri-kafi səviyyə, 30–100 nq/ml (75–250 nmol/l) — adekvat səviyyə. Lazım olduqda əlavə olaraq kalsium, fosfor, paratireoid hormon, qələvi fosfataza təyin edilir, densitometriya aparılır. Risk amilləri olmayan sağlam insanların kütləvi skrininqini bütün cəmiyyətlər tövsiyə etmir.

Müalicə

Xolekalsiferol (D3 vitamini) və ya erqokalsiferol preparatları təyin edilir; dozanı və müddəti həkim 25(OH)D səviyyəsinə, yaşa, çəkiyə və yanaşı xəstəliklərə görə seçir. Yüksək dozaların nəzarətsiz qəbulu təhlükəlidir: hiperkalsiemiya və böyrək daşları mümkündür. Eyni zamanda qida ilə kifayət qədər kalsium qəbulu vacibdir.

Profilaktika

Günəşdə mülayim qalmaq, yağlı balıq, yumurta, zənginləşdirilmiş məhsullar. Risk qruplarından olan insanlara profilaktik D vitamini qəbulunu həkim təyin edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Əzələ qıcolmaları, ağız ətrafında və barmaqlarda keyimə, əllərin spazmı aşağı kalsiumun əlamətləridir və təcili yardım tələb edir; huşun itirilməsi ilə qıcolmalarda təcili tibbi yardım (103) çağırın.