D vitamini çatışmazlığı orqanizmdə bu vitaminin səviyyəsinin azalmasıdır. O, kalsium və fosfor mübadiləsini pozur, sümüklərin möhkəmliyinə və əzələ gücünə təsir edir. Vəziyyət qan analizi ilə asanlıqla aşkarlanır və həkimin seçdiyi müalicə ilə yaxşı düzəlir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipovitaminoz D
- D vitamini defisiti
- kalsiferol çatışmazlığı
Xəstəlik haqqında
D vitamini həm vitamin, həm də hormon kimi təsir göstərən maddədir. Onun əsas hissəsi günəş şüalarının təsiri ilə dəridə əmələ gəlir, daha az hissəsi qida ilə daxil olur. Qaraciyərdə və böyrəklərdə aktiv formaya çevrilən D vitamini bağırsaqda kalsium və fosforun sorulmasını təmin edir, sümüklərin minerallaşmasında, əzələlərin və immun sistemin işində iştirak edir.
Çatışmazlıq uzun müddət əlamətsiz qala bilər. Uşaqlarda ağır defisit raxitə, böyüklərdə osteomalyasiyaya – sümüklərin yumşalmasına, yaşlılarda isə osteoporozun ağırlaşmasına və yıxılma riskinin artmasına səbəb olur.
Hər kəsə «profilaktik» olaraq analiz vermək tələb olunmur – müayinə risk qrupundakı insanlar və müvafiq şikayətləri olanlar üçün məqsədəuyğundur.
Səbəbləri
- günəşdə az olmaq – qapalı məkanda iş, bədəni tam örtən geyim, qış mövsümü, günəşdən qoruyucu vasitələrin daimi istifadəsi;
- tünd dəri rəngi – dəridə vitaminin sintezi daha zəif olur;
- yaşlı yaş – dəridə sintez qabiliyyəti azalır;
- artıq çəki – vitamin piy toxumasında toplanır və qanda səviyyəsi azalır;
- bağırsaqda sorulmanın pozulması – çölyak xəstəliyi, Kron xəstəliyi, mədə və bağırsaq əməliyyatlarından sonrakı vəziyyət;
- qaraciyər və böyrək xəstəlikləri;
- bəzi dərmanlar – antikonvulsantlar, qlükokortikoidlər və digərləri;
- hamiləlik və ana südü ilə qidalanma dövrü, profilaktika almayan körpələr.
Təsnifat
Qanda 25(OH)D göstəricisinin səviyyəsinə görə laboratoriyalar adətən aşağıdakı vəziyyətləri fərqləndirir:
- kifayət qədər səviyyə;
- D vitamini çatışmazlığı (yetərsizlik) – sərhəd səviyyə;
- D vitamini defisiti – açıq azalma;
- ağır defisit – raxit, osteomalyasiya riski yüksəkdir.
Konkret hədd dəyərləri klinik tövsiyələrə və laboratoriyaya görə bir qədər fərqlənə bilər, nəticəni həkim qiymətləndirir.
Klinik mənzərə
Yüngül çatışmazlıq çox vaxt heç bir əlamət vermir. Daha ağır hallarda:
- davamlı yorğunluq, halsızlıq;
- sümüklərdə, xüsusən çanaq, bel və ayaqlarda küt ağrılar;
- əzələ zəifliyi, pilləkən qalxmaqda və oturduğu yerdən qalxmaqda çətinlik;
- əzələ qıc olmaları, əl və ayaqlarda keyimə (qanda kalsiumun azalması ilə);
- yaşlılarda yerişin qeyri-sabitliyi və tez-tez yıxılmalar;
- uşaqlarda – tərləmə, ənsə tüklərinin silinməsi, diş çıxmanın gecikməsi, sümük deformasiyaları, böyümənin ləngiməsi.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
- qanda 25-OH D vitamininin təyini – əsas analizdir;
- kalsium (ümumi və ionlaşmış), fosfor, qələvi fosfataza;
- paratireoid hormon – ikincili hiperparatireozu aşkarlamaq üçün;
- kreatinin, qaraciyər göstəriciləri – sintez və aktivləşmə orqanlarının qiymətləndirilməsi;
- göstəriş olduqda densitometriya – sümük sıxlığının ölçülməsi;
- sorulmanın pozulmasından şübhə olduqda – çölyak xəstəliyinə və digər bağırsaq xəstəliklərinə müayinə.
Ağırlaşmalar
- uşaqlarda raxit – sümüklərin deformasiyası, böyümənin pozulması;
- böyüklərdə osteomalyasiya – sümük ağrıları və əzələ zəifliyi;
- osteoporozun sürətlənməsi və sınıq riskinin artması;
- ikincili hiperparatireoz;
- yaşlılarda yıxılma və travma riskinin artması.
Müalicə
Müalicəni həkim analiz nəticələrinə, yaşa, çəkiyə və müşayiət edən xəstəliklərə əsasən təyin edir.
- D vitamini preparatları – adətən kolekalsiferol (D3); əvvəlcə çatışmazlığı aradan qaldıran kurs, sonra dəstəkləyici qəbul tətbiq edilir. Dozanı və müddəti yalnız həkim müəyyən edir: D vitamininin həddən artıq qəbulu hiperkalsiemiyaya və böyrəklərin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
- Kalsium – qida ilə kifayət qədər daxil olmadıqda həkim kalsium preparatı əlavə edə bilər.
- Səbəbin aradan qaldırılması – sorulmanın pozulması, qaraciyər və böyrək xəstəliklərinin müalicəsi. Ağır böyrək çatışmazlığında vitaminin aktiv formaları istifadə olunur.
Müalicədən bir neçə ay sonra nəzarət analizi aparılır.
Profilaktika
- isti mövsümdə qısa müddətli, yanıq yaratmayan günəş vannaları;
- yağlı dəniz balığı, yumurta sarısı, D vitamini ilə zənginləşdirilmiş məhsullar;
- körpələrdə – pediatrın tövsiyəsi ilə D vitamini profilaktikası;
- risk qruplarında (yaşlılar, hamilələr, qapalı həyat tərzi keçirənlər, bağırsaq xəstəlikləri olanlar) həkimlə razılaşdırılmış profilaktik qəbul;
- fiziki aktivlik – sümük və əzələləri möhkəmləndirir.
Yadda saxla!
D vitamini vacibdir, lakin «nə qədər çox, bir o qədər yaxşı» prinsipi burada işləmir.
- Yüksək dozaları analizsiz və həkim təyinatı olmadan qəbul etməyin.
- Sümük ağrıları, əzələ zəifliyi və ya tez-tez yıxılmalar varsa, terapevt və ya endokrinoloqa müraciət edin.
- Körpələrdə profilaktikanı pediatrla razılaşdırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Suallar və cavablar
Analiz bütün insanlara skrininq kimi tövsiyə olunmur. O, risk qrupundakılar üçün məqsədəuyğundur: osteoporozu, sümük ağrıları və ya tez-tez sınıqları olanlar, yaşlılar, sorulmanın pozulması ilə gedən bağırsaq xəstəlikləri, böyrək və qaraciyər xəstəlikləri olanlar, D vitamininin mübadiləsinə təsir edən dərmanlar qəbul edənlər.
Yayda müntəzəm qısa müddətli günəş vannaları çox insanda kifayət qədər D vitamini sintezini təmin edir. Lakin qışda, yaşlı yaşda, tünd dəri rəngində, bədəni örtən geyimdə sintez azalır. Günəş yanığından qaçmaq vacibdir – dəri xərçəngi riski səbəbindən uzun müddət günəşdə qalmaq tövsiyə olunmur.
Bəli. Həddən artıq qəbul qanda kalsiumun yüksəlməsinə səbəb olur: ürəkbulanma, susuzluq, tez-tez sidik ifrazı, zəiflik, ürək ritminin pozulması, böyrəklərdə daş əmələ gəlməsi. Ona görə yüksək dozalı preparatlar yalnız həkim təyinatı ilə və analiz nəzarəti altında qəbul edilir.
Endokrinologiya üzrə xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
- Diabetik neyropatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
