Diabetik ketoasidoz

Diabetik ketoasidoz (DKA) insulin hüceyrələrin qlükozadan istifadə etməsi üçün çox az olduqda yaranır. Orqanizm yağların parçalanmasına keçir, qaraciyər artıq miqdarda keton cisimləri hasil edir, qan «turşulaşır», yüksək şəkər isə bol sidik ifrazına və susuzlaşmaya səbəb olur. Müalicəsiz DKA saatlar və ya bir sutka ərzində komaya gətirib çıxarır və ölümlə nəticələnə bilər, buna görə bu, stasionarda müalicə tələb edən təcili vəziyyətdir.

Səbəblər və risk amilləri

• ilk dəfə aşkar edilən 1-ci tip diabet — çox vaxt xəstəliyin ilk təzahürüdür, xüsusən uşaqlarda;
• insulinin buraxılması və ya özbaşına dayandırılması, insulin pompasının və ya kateterin nasazlığı;
• infeksiyalar (qrip, pnevmoniya, sidik yollarının infeksiyası), infarkt, insult, pankreatit, travmalar, əməliyyatlar;
• hamiləlik, qlükokortikoid qəbulu;
• 2-ci tip diabetdə — ağır xəstəlik və ya SGLT2 inhibitorlarının qəbulu; bu zaman demək olar ki, normal şəkərlə «evqlikemik» ketoasidoz mümkündür.

Simptomlar

Adətən bir sutka ərzində inkişaf edir:

• güclü susuzluq, tez-tez və bol sidik ifrazı, ağız və dəri quruluğu;
• zəiflik, sürətli arıqlama;
• ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, bəzən «kəskin qarın»a bənzəyir;
• ağızdan aseton (çürük alma) iyi;
• dərin, səs-küylü, tez nəfəs (Kussmaul tənəffüsü);
• yuxululuq, huşun qarışması, komaya qədər.

Diaqnostika

Diaqnoz qanda yüksək qlükoza (əksəriyyətdə 13,9 mmol/l-dən yuxarı, evqlikemik formada aşağı), qanda və ya sidikdə ketonların artması və qanın qaz analizinə görə metabolik asidozun (pH və bikarbonatın azalması) birləşməsi əsasında qoyulur. Kalium, natrium, kreatinin mütləq təyin edilir, təhrikedici səbəb axtarılır: EKQ, infeksiya analizləri, lazım olduqda rentgen.

Müalicə

Müalicə stasionarda, çox vaxt reanimasiyada aparılır: venadaxili maye bərpası, şəkərin tez-tez nəzarəti ilə insulinin fasiləsiz yeridilməsi, kaliumun və digər elektrolitlərin korreksiyası, səbəbin müalicəsi. Şəkərin çox sürətlə azaldılması, xüsusən uşaqlarda beyin ödemi riskinə görə təhlükəlidir, ona görə hər şey protokol üzrə həkimlərin nəzarəti altında aparılır.

Profilaktika

Yemək yeyə bilməsəniz belə, insulini heç vaxt özbaşına dayandırmayın; «xəstəlik günləri qaydalarını» bilin; şəkər 13–14 mmol/l-dən yuxarı olduqda test-zolaqlarla ketonları yoxlayın; pompadan istifadə edərkən ehtiyat şpris-qələm saxlayın.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Diabetli insanda maye içməyə imkan verməyən qusma, qarın ağrısı, tez və dərin nəfəs, aseton iyi, yüksək ketonlar, yuxululuq və ya huşun qarışması olduqda dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.