Qidanı xırdalayan və parçalayan, qida maddələrini və suyu sovuran, həzm olunmamış qalıqları xaric edən orqanlar sistemi.
Həzm sistemi ağız boşluğundan anusa qədər bir neçə metr uzunluğunda fasiləsiz boru olan həzm traktını və ona öz şirələrini ifraz edən həzm vəzilərini əhatə edir. Onun vəzifəsi qidanı qana sovrula bilən molekullara çevirmək və orqanizmə lazım olmayanı xaric etməkdir.
Quruluşu və funksiyası
- Ağız boşluğu — çeynəmə, tüpürcəklə isladılma, karbohidratların parçalanmasının başlanğıcı.
- Udlaq və qida borusu — dalğavari yığılmalar hesabına qida kütləsinin mədəyə ötürülməsi.
- Mədə — qidanın saxlanması və qarışdırılması; xlorid turşusu və pepsin zülalların həzmini başladır, turşu bir çox mikrobları zərərsizləşdirir.
- Nazik bağırsaq (on iki barmaq, ac və qalça bağırsaq) — qida maddələrinin əsas həzmi və sorulması; xovlar sayəsində səth sahəsi çox böyükdür.
- Yoğun bağırsaq — su və duzların sorulması, nəcisin formalaşması; bağırsaq mikrobiotasının əsas hissəsi burada yaşayır.
- Qaraciyər — yağların mənimsənilməsi üçün lazım olan ödü hasil edir, sorulmuş maddələri emal edir, toksinləri zərərsizləşdirir.
- Öd kisəsi — ödü toplayır və yağlı qida daxil olduqda ifraz edir.
- Mədəaltı vəzi — yağları, zülalları və karbohidratları parçalayan fermentləri, həmçinin qan şəkərini tənzimləyən hormonları ifraz edir.
Orqanların işini sinir sistemi (bağırsağın öz sinir şəbəkəsi daxil olmaqla) və hormonlar əlaqələndirir.
Klinik əhəmiyyəti
Həzmlə bağlı şikayətlər həkimə müraciətin ən çox rast gəlinən səbəblərindəndir. Qiymətləndirmə üçün qastroskopiya, kolonoskopiya, qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi, qan və nəcis analizlərindən istifadə olunur. Bir çox pozuntular funksional xarakter daşıyır: orqanlar zədələnməyib, lakin onların işi və ya həssaslığı pozulub.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- Qida borusu və mədə: qastroezofageal reflüks xəstəliyi, qastrit, xora xəstəliyi, xərçəng.
- Bağırsaq: qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, seliakiya, kolorektal xərçəng.
- Qaraciyər və öd yolları: steatoz, hepatitlər, sirroz, öd daşı xəstəliyi.
- Mədəaltı vəzi: pankreatit, ekzokrin çatışmazlıq, xərçəng.
Lifli qidalarla zəngin müxtəlif qidalanma, normal bədən çəkisi, siqaretdən imtina və alkoqolda mülayimlik, həmçinin tövsiyə olunan yaşda kolorektal xərçəng skrininqi həzm sisteminin sağlamlığını qoruyur.
