Əlavə təsir

Əlavə təsir (arzuolunmaz reaksiya) preparatın, peyvəndin və ya prosedurun düzgün istifadəsi zamanı ortaya çıxan hər hansı nəzərdə tutulmamış təsiridir. Demək olar ki, hər dərmanın əlavə təsirləri var; həkimin vəzifəsi müalicədən gözlənilən faydanın riskdən üstün olmasını təmin etməkdir. Məlum reaksiyaların siyahısı və onların tezliyi preparatın rəsmi təlimatında göstərilir.

Mahiyyəti və növləri

• Proqnozlaşdırıla bilən (dozadan asılı) — preparatın təsir mexanizmi ilə bağlıdır: antikoaqulyantlar zamanı qanaxmaya meyil, AÇF inhibitorları zamanı quru öskürək, birinci nəsil antihistamin vasitələrdən yuxululuq. Onların ehtimalı doza artdıqca və böyrək və ya qaraciyər funksiyası pozulduqda yüksəlir.
• Proqnozlaşdırılmayan — dozadan asılı deyil: allergiya və dərmanlara qarşı hiperhəssaslıq, genetik xüsusiyyətlərlə bağlı idiosinkraziya. Bura nadir, lakin ağır reaksiyalar — anafilaksiya, Stivens-Conson sindromu aiddir.
• Gecikmiş və uzunmüddətli — məsələn, qlükokortikoidlərin uzun müddət qəbulu zamanı osteoporoz.

Əlavə təsiri qəbul səhvindən, dozanın aşılmasından və müalicənin başlanğıcı ilə üst-üstə düşə bilən xəstəliyin öz simptomlarından ayırmaq lazımdır.

Klinik əhəmiyyəti

Bir çox reaksiya yüngül olur və ilk günlərdə özü keçir. Digərləri dozanın dəyişdirilməsini, preparatın əvəzlənməsini və ya ləğvini tələb edir. Müalicəni özbaşına dayandırmaq təhlükəlidir — bu, xüsusən antikoaqulyant, hormonal, antiepileptik və antihipertenziv vasitələrə aiddir — ona görə də hər hansı yeni simptom barədə həkimə bildirmək lazımdır. Risk yaşlılarda, polipraqmaziya, hamiləlik, böyrək və qaraciyər xəstəlikləri zamanı daha yüksəkdir. Həkimlər və pasiyentlər arzuolunmaz reaksiyalar barədə farmakonəzarət sisteminə məlumat verə bilər — bu, əvvəllər məlum olmayan təhlükələri aşkar etməyə kömək edir.

Hansı vəziyyətlərlə əlaqəlidir

Əlavə təsirlər səpgi və övrə, həzm pozuntuları, mədə-bağırsaq qanaxması, ürək ritminin pozulması, qaraciyər və böyrəklərin dərmanla zədələnməsi, elektrolit pozuntuları (hipokaliemiya, hiperkaliemiya), başgicəllənmə və yıxılmalarla təzahür edə bilər.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Dərman qəbulundan sonra üzün və ya boğazın şişməsi, nəfəs almada çətinlik, təzyiqin kəskin düşməsi zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın — bu, mümkün anafilaksiyadır. Selikli qişalarda qabarcıq və eroziyalarla geniş səpgi, dərinin saralması, tünd sidik, qanaxma, huşunu itirmə, güclü ürəkdöyünmə zamanı da təcili yardım lazımdır.