Toksikodermiya

Toksikodermiya orqanizmə dəri vasitəsilə deyil, daxildən — həblər, inyeksiyalar, inhalyasiyalar, nadir hallarda qida ilə — daxil olan maddəyə qarşı dəri reaksiyasıdır. Əksər hallarda günahkar dərman olur, ona görə beynəlxalq təcrübədə daha çox «dərman səpgisi» termini işlənir. Mexanizm allergik (immun sistemin iştirakı ilə) və ya qeyri-allergik ola bilər. Təzahürləri yüngül səpgidən həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərə qədər dəyişir.

Səbəblər və risk amilləri

Toksikodermiyanı ən çox antibiotiklər (xüsusən penisillinlər və sulfanilamidlər), qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, qıcolma əleyhinə preparatlar, allopurinol, rentgenkontrast maddələr törədir. Risk başqa dərmanlara allergiyası olanlarda, virus infeksiyaları zamanı (məsələn, infeksion mononukleozda aminopenisillin qəbulu demək olar ki, həmişə səpgi verir), HİV-infeksiyasında və eyni vaxtda çoxlu dərman qəbul edən yaşlılarda daha yüksəkdir.

Simptomlar

• Ləkəli-papulyoz səpgi — ən çox rast gəlinən forma: gövdədə və ətraflarda çəhrayı-qırmızı ləkələr və düyüncüklər, qaşınma; preparata başladıqdan 4–14 gün sonra yaranır.
• Övrə və Kvinke ödemi — qovuqlar, dodaqların və göz qapaqlarının şişməsi; dəqiqələr–saatlar ərzində sürətlə inkişaf edir.
• Fiksə olunmuş eritema — preparatın hər qəbulunda eyni yerdə təkrarlanan bir və ya bir neçə yumru tünd-qırmızı ləkə.
• Ağır formalar: Stivens-Conson sindromu və toksik epidermal nekroliz, DRESS sindromu (səpgi, qızdırma, üzün şişməsi, limfa düyünlərinin böyüməsi, eozinofiliya, qaraciyərin zədələnməsi).

Diaqnostika

Diaqnozun əsasını səpginin preparatın qəbuluna başlanması ilə əlaqəsi və dərman dayandırıldıqdan sonra yaxşılaşma təşkil edir. Həkim reseptsiz vasitələr də daxil olmaqla qəbul edilmiş bütün dərmanların siyahısını tərtib edir. Qan analizləri (eozinofillər, qaraciyər sınaqları, kreatinin), lazım gəldikdə dəri biopsiyası təyin olunur. Provokasion sınaqları yalnız allerqoloqlar stasionarda aparır və ağır reaksiyalardan sonra heç vaxt aparılmır.

Müalicə

Əsas addım şübhəli preparatı dayandırmaqdır, lakin o, həyati vacibdirsə — yalnız həkimlə razılaşdırmaqla. Simptomları yüngülləşdirmək üçün antihistamin preparatlar, yerli qlükokortikoidlər, geniş zədələnmədə isə sistem qlükokortikoidlər tətbiq olunur. Ağır formalar stasionarda müalicə edilir. Günahkar preparatın adını yadda saxlamaq və hər həkimə bildirmək lazımdır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Üzün, dodaqların, dilin şişməsi, nəfəs almada çətinlik, başgicəllənmə olduqda dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın — bu, anafilaksiya ola bilər. Səpgi fonunda qabarcıqlar, dərinin soyulması, ağızda və gözlərdə yaralar, yüksək hərarət, üzün şişməsi və limfa düyünlərinin böyüməsi zamanı da təcili yardım lazımdır.