Əvvəllər uzunmüddətli stasionar qalma tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün ərzində aparılır. Məqalədə ambulator cərrahiyyənin nə demək olduğu, hansı müdaxilələrin bu formatda mümkün olduğu və bərpanın necə keçdiyi izah olunur.
Əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün ərzində, pasiyent evə qayıtmaqla icra oluna bilir. Bu yanaşma ambulator cərrahiyyə və ya bir gün cərrahiyyəsi adlanır.
Ambulator cərrahiyyə müasir anesteziya üsullarının, az travmatik cərrahi texnikaların və qısa müddətdə bərpa protokollarının inkişafı sayəsində geniş yayılmış tibb istiqamətidir. İnkişaf etmiş ölkələrdə cərrahi müdaxilələrin xeyli hissəsi artıq ambulator şəraitdə aparılır. Buna baxmayaraq pasiyentlər arasında bu imkan haqqında məlumat hələ də azdır.
Bu yazıda ambulator cərrahiyyənin nə olduğu, hansı hallarda tətbiq edildiyi, necə hazırlaşmaq lazım olduğu və əməliyyatdan sonra nələrə diqqət yetirmək lazım olduğu izah edilir.
Ambulator cərrahiyyə nədir
Ambulator cərrahiyyə pasiyentin cərrahi müdaxilədən əvvəl və sonra stasionarda gecələmədiyi cərrahi yardım formasıdır. Pasiyent klinikaya səhər gəlir, müayinədən və hazırlıqdan keçir, əməliyyat olunur, qısa müşahidədən sonra həmin gün evə buraxılır.
Bu yanaşma yalnız əməliyyatın xarakteri, pasiyentin ümumi vəziyyəti və evdə lazımi şəraitin olması nəzərə alınaraq seçilir. Qərarı cərrah və anestezioloq birlikdə verir. Ambulator rejimdə də əməliyyat sterilliyə, təhlükəsizliyə və peşəkar nəzarətə eyni tələblərlə aparılır; fərq yalnız stasionarda qalma müddətindədir.
Ambulator cərrahiyyənin üstünlükləri
Stasionarda qalma ilə bağlı əlavə xərclər və vaxt itkisi azalır, çünki pasiyent xəstəxanada gecələmir.
Psixoloji baxımdan əməliyyatdan sonrakı dövrü evdə keçirmək xəstəxanadakından daha rahatdır.
Pasiyent ən qısa müddətdə adi həyat ritminə qayıda bilər.
Düzgün seçilmiş pasiyentlərdə ambulator müdaxilələrin riski stasionar əməliyyatlardan yüksək deyil. Evdə keçirilən bərpa dövrü isə xəstəxana infeksiyası riskini azalda bilər.
Hansı əməliyyatlar ambulator şəraitdə aparıla bilər
Əməliyyatın ambulator aparılıb-aparılmaması onun həcmindən, anesteziya növündən və bərpa müddətindən asılıdır. Adətən aşağıdakı müdaxilələr ambulator rejimdə həyata keçirilir:
- dəri və dərialtı törəmələrin (kista, lipoma, ateroma) kiçik cərrahi yolla götürülməsi;
- yırtıqların bəzi növlərinin plastikası;
- varikoz xəstəliyində venaların endovazal və ya minimal travmatik müalicəsi;
- oynaqların artroskopik müdaxilələri;
- burun arakəsməsinin və LOR orqanlarının bəzi əməliyyatları;
- göz mirvarisinin (katarakta) əməliyyatı və digər kiçik oftalmoloji müdaxilələr;
- diş-çənə cərrahiyyəsində dişlərin çıxarılması və implantasiya;
- diaqnostik endoskopik müayinələr və kiçik ginekoloji prosedurlar.
Bu siyahı tam deyil və hər xəstə üçün qərar fərdi qaydada qəbul edilir.
Kimə uyğun deyil
Ambulator rejim hər pasiyent və hər əməliyyat üçün münasib deyil. Aşağıdakı hallarda həkim stasionar müşahidəni məsləhət görə bilər:
Ehtiyatla yanaşılmalı hallar
- ağır xroniki xəstəliklər, dekompensasiya mərhələsində ürək, ağciyər və böyrək çatışmazlığı;
- nəzarət olunmayan yüksək qan təzyiqi və ya qlükoza səviyyəsi;
- ağır anesteziya riski və ya ciddi allergiya tarixçəsi;
- uzun və geniş həcmli əməliyyatlar, əməliyyatdan sonra tibbi nəzarət tələb edən vəziyyətlər;
- evdə yetkin müşayiətçinin olmaması və ya klinikaya çatmağın çətin olması.
Bu məsələləri əməliyyatdan əvvəl cərrahla və anestezioloqla açıq müzakirə etmək vacibdir.
Əməliyyata necə hazırlaşmaq olar
Ambulator əməliyyat gününün rahat keçməsi üçün əvvəlcədən hazırlıq görmək lazımdır. Ümumi tövsiyələr aşağıdakılardır:
- cərrahın təyin etdiyi analizləri, EKQ-ni və digər müayinələri vaxtında verin;
- daimi qəbul etdiyiniz dərmanlar, allergiyalar və keçirdiyiniz əməliyyatlar barədə həkimlərə tam məlumat verin;
- qanı durulaşdıran dərmanlar qəbul edirsinizsə, onları özbaşına dayandırmayın, bu barədə həkimlə razılaşdırın;
- anesteziya nəzərdə tutulursa, həkimin göstərişinə uyğun olaraq müəyyən saatlar ərzində yemək və içməkdən çəkinin;
- əməliyyat günü rahat geyim geyinin, qiymətli əşyaları evdə qoyun;
- klinikaya müşayiətçi ilə gəlin və evə qayıtmaq üçün nəqliyyatı əvvəlcədən planlaşdırın.
Dərmanların dozasını və qəbul qaydasını yalnız həkim təyin edir.
Əməliyyat günü necə keçir
Əməliyyat günü ardıcıllıq ümumilikdə aşağıdakı kimidir:
- Qəbul və müayinə. Pasiyent qeydiyyatdan keçir, həkim analiz nəticələrinə baxır, ümumi vəziyyəti qiymətləndirir və razılıq sənədini imzalatdırır.
- Anestezioloqun müayinəsi. Anestezioloq anesteziyanın növünü (yerli, sedasiya ilə və ya ümumi) müəyyən edir və prosedurun gedişini izah edir.
- Əməliyyat. Müdaxilə steril şəraitdə aparılır. Əməliyyatın müddəti onun növündən asılıdır.
- Oyanış və müşahidə. Əməliyyatdan sonra pasiyent bir müddət tibb işçilərinin nəzarəti altında qalır. Ağrı, ürəkbulanma, qan təzyiqi və yara vəziyyəti izlənilir.
- Evə buraxılma. Vəziyyət sabit olduqda həkim yaraya qulluq, ağrıkəsici qəbulu və nəzarət müayinəsi barədə yazılı tövsiyələr verir və pasiyent evə buraxılır.
Ambulator və stasionar cərrahiyyənin fərqi
İki yanaşmanı müqayisə etmək pasiyentə düzgün seçim etməyə kömək edir. Aşağıdakı cədvəl əsas fərqləri ümumi şəkildə göstərir:
| Meyar | Ambulator cərrahiyyə | Stasionar cərrahiyyə |
|---|---|---|
| Klinikada qalma | Əməliyyat günü, gecələmədən | Bir və ya bir neçə gün |
| Uyğun əməliyyatlar | Az və orta həcmli müdaxilələr | Geniş, uzun və riskli müdaxilələr |
| Bərpa mühiti | Ev şəraiti, yaxınların dəstəyi | Tibbi nəzarət altında palata |
| Pasiyentə tələb | Müşayiətçi və evdə qayğı | Əlavə tələb yoxdur |
Seçimi cərrah pasiyentin yaşını, xroniki xəstəliklərini, əməliyyatın xarakterini və evdəki şəraiti nəzərə alaraq edir.
Ambulator əməliyyatda anesteziya
Ambulator müdaxilələrdə anesteziya elə seçilir ki, pasiyent tez ayılsın və az yan təsir hiss etsin. Kiçik müdaxilələrdə çox vaxt yerli anesteziya kifayət edir, bu zaman pasiyent ayıq qalır, lakin əməliyyat sahəsində ağrı hiss etmir. Daha həcmli əməliyyatlarda sedasiya və ya qısa təsirli ümumi anesteziya tətbiq oluna bilər.
Anestezioloq pasiyentin yaşını, çəkisini, xroniki xəstəliklərini və əvvəlki anesteziyalara reaksiyasını nəzərə alır. Anesteziyadan sonra bir müddət yuxululuq və diqqətin zəifləməsi ola bilər, buna görə o gün mühüm qərarlar qəbul etməmək və nəqliyyat idarə etməmək lazımdır.
Yaraya qulluq qaydaları
Əməliyyatdan sonra yaranın düzgün baxımı sağalmanın sürətinə və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına birbaşa təsir edir. Aşağıdakı qaydalara əməl etmək məsləhətdir:
- pansumanı həkimin göstərdiyi müddət ərzində yerində saxlayın və özbaşına açmayın;
- yaranı çirklənmədən və nəmlikdən qoruyun, yuyunma qaydasını həkimdən dəqiqləşdirin;
- pansumanı təmiz əllə dəyişin və lazım olduqda tibb işçisinə müraciət edin;
- yara nahiyəsini qaşımayın, qabığı qoparmayın;
- təyin olunmuş nəzarət müayinəsinə vaxtında gəlin;
- siqaretdən və spirtli içkilərdən sağalma dövründə çəkinin.
Əməliyyatdan sonrakı bərpa
Bərpa müddəti əməliyyatın növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Ümumi gedişat belə ola bilər:
- İlk saatlarAnesteziyanın təsiri keçir, yüngül zəiflik, yuxululuq və yara nahiyəsində narahatlıq ola bilər. Bu dövrdə yaxın adamın yanında olması məsləhətdir.
- İlk günlərHəkimin göstərişinə əsasən istirahət, ağrıkəsici və yaraya qulluq davam etdirilir. Ağır fiziki yükdən və sürücülükdən çəkinmək lazımdır.
- Bir neçə gündən sonraPansumanlar və ya tikişlər üçün nəzarət müayinəsi aparılır. Bir çox pasiyent adi gündəlik fəaliyyətinə tədricən qayıdır.
- Sonrakı həftələrFiziki aktivlik həkimin tövsiyəsi ilə mərhələli şəkildə bərpa olunur. Yaranın tam sağalması fərdi gedişə malikdir.
Mümkün ağırlaşmalar
Hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, ambulator əməliyyatda da ağırlaşmalar nadir olsa da mümkündür. Bunlara yara nahiyəsində qanaxma, infeksiya, ağrının güclənməsi, anesteziyaya reaksiya, ürəkbulanma və qusma aid ola bilər. Əməliyyatın xüsusiyyətindən asılı olaraq digər fərdi risklər də mövcuddur.
Ağırlaşma riskini azaltmaq üçün cərrahın və anestezioloqun bütün tövsiyələrinə əməl etmək, yaranı təmiz saxlamaq, təyin olunmuş nəzarət müayinələrinə vaxtında gəlmək və özbaşına dərman qəbul etməmək lazımdır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Evə buraxıldıqdan sonra vəziyyətinizi diqqətlə izləyin. Aşağıdakı əlamətlər olarsa, gözləmədən həkimə müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- yara nahiyəsində güclənən ağrı, qızartı, şişkinlik və ya irinli axıntı;
- pansumandan keçən və dayanmayan qanaxma;
- yüksək hərarət və titrətmə;
- davamlı qusma və ya ağrıkəsicilərlə azalmayan güclü ağrı;
- nəfəs darlığı, sinə ağrısı və ya şüurun pozulması — belə hallarda təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Tez-tez Verilən Suallar
Anesteziyadan sonra ilk saatlarda yüngül qida və kifayət qədər maye qəbul etmək məsləhətdir. Əməliyyatın növündən asılı olaraq həkim xüsusi pəhriz tövsiyə edə bilər. Yağlı, kəskin və çox ağır yeməklərdən ilk günlərdə çəkinmək daha düzgündür.
Şəxsiyyət vəsiqəsini, həkim istiqamətini, əvvəlki müayinələrin nəticələrini, daimi qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını və rahat geyim götürmək məsləhətdir. Qiymətli əşyaları evdə qoyun və yanınızda müşayiətçi olsun.
Xeyr. Düzgün seçilmiş pasiyentlərdə və uyğun əməliyyatlarda təhlükəsizlik tələbləri stasionardakı ilə eynidir. Əsas fərq pasiyentin həmin gün evə qayıtmasıdır.
Bu, əməliyyatın növündən, işin xarakterindən və bərpa gedişindən asılıdır. Kiçik müdaxilələrdən sonra bəzən bir neçə gün kifayət edir, daha geniş əməliyyatlarda isə həkim daha uzun istirahət təyin edə bilər.
Anesteziya aldıqdan sonra ən azı ilk sutka ərzində maşın sürmək məsləhət görülmür. Evə müşayiətçi ilə qayıtmaq və sürücülüyə qayıtma vaxtını həkimlə dəqiqləşdirmək lazımdır.
Klinikanın verdiyi əlaqə məlumatları ilə həkimə müraciət edin. Ağır əlamətlərdə, məsələn nəfəs darlığı və ya dayanmayan qanaxmada təcili yardım çağırın.
Xeyr. Geniş həcmli və uzun müddətli əməliyyatlar, eləcə də ağır xroniki xəstəliyi olan pasiyentlər üçün stasionar müşahidə lazım ola bilər. Qərarı cərrah və anestezioloq müayinədən sonra verir.
Anesteziyanın növü (yerli, sedasiya ilə və ya ümumi) əməliyyatın xarakterinə və pasiyentin sağlamlıq vəziyyətinə görə anestezioloq tərəfindən müəyyən edilir. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.