Ayaqların epidermofitiyası geniş yayılmış göbələk xəstəliyidir və ictimai yerlərdə asanlıqla ötürülür. Məqalədə infeksiyanın necə baş verdiyi, hansı əlamətlərlə üzə çıxdığı və müalicənin necə qurulduğu danışılır.
Ayaqların epidermofitiyası – ümumi lokalizasiyaya və oxşar klinik təzahürlərə malik göbələk xəstəlikləri qrupudur. Onlar çox geniş yayılıb, istənilən yaşda olan insanları (nadir hallarda uşaqları) zədələyir və xroniki residivləşən gedişata meyllidir.
Yoluxma hamamlarda, duş otaqlarında, çimərliklərdə, idman zallarında, həmçinin göbələk elementləri ilə çirklənmiş özgə ayaqqabısından və digər məişət əşyalarından istifadə edərkən baş verir.
Xəstəliyin patogenezində ayaq dərisinin anatomik-fizioloji xüsusiyyətləri, güclü tərləmə, tərin kimyəvi tərkibinin dəyişməsi, mübadilə və endokrin pozğunluqları, aşağı ətrafların travmaları, vegetodistoniyalar mühüm əhəmiyyət daşıyır. Törədicilər uzun müddət saprofit vəziyyətdə qala və aktiv klinik təzahürlər verməyə bilər. Ayaqların epidermofitiyasının bir neçə klinik forması var və onların hər biri dırnaqların zədələnməsi ilə birləşə bilər.
Simptomlar və gedişat
Proses ən çox barmaqarası sahələrdə, əsasən bir-birinə ən sıx yapışan 4-cü və 5-ci barmaqlar arasında başlayır. Yüngül qaşınma hissi ilə yanaşı barmaqarası büküşün dibində şişmiş və bir qədər soyulan epidermis zolağı əmələ gəlir. Bir neçə gündən sonra burada az miqdarda seroz maye ifraz edən kiçik çat yaranır. Bəzən buynuz qat qopur və çəhrayı-qırmızı rəngli səth açılır. Xəstəlik tədricən irəliləyərək bütün barmaqarası büküşlərə, barmaqların pəncə səthinə və ayağın özünün bitişik hissələrinə yayıla bilər. Səthə sızan seroz maye göbələklərin sonrakı çoxalması üçün əla qidalı material rolunu oynayır.
Göbələklər pozulmuş buynuz örtük vasitəsilə epidermisin daha dərində yerləşən hissələrinə daxil olduqda proses ekzematoz reaksiya ilə ağırlaşır. Çoxsaylı, güclü qaşınan, şəffaf maye ilə dolu qabarcıqlar əmələ gəlir; onlar yer-yer birləşir və eroziyaya uğrayaraq islanan sahələr buraxır.
Proses ayağın və barmaqların arxa səthinə, pəncəyə keçə, onun qövsünü lap dabana qədər əhatə edə bilər. Xəstəlik gah zəifləyərək, gah yenidən güclənərək, lazımi müalicə və qulluq olmadan uzun illər davam edə bilər. Çox vaxt bu zaman ikincili piogen infeksiya ilə ağırlaşma baş verir: qabarcıqların şəffaf möhtəviyyatı irinli olur, iltihabi qızartı güclənir və zədələnmə sərhədlərindən kənara yayılır, ayaq ödemli olur, kəskin ağrı səbəbindən xəstənin hərəkətləri çətinləşir və ya mümkünsüz olur; sonradan limfangit, limfadenit, qızılyel və s. şəklində ağırlaşmalar da inkişaf edə bilər.
Bir sıra hallarda pəncələrdə epidermofitiya əvvəlcə dəyişməmiş dəridə qaşınan, dərində yerləşən, toxunuşda sərt olan, şəffaf və ya bir qədər bulanıq möhtəviyyatlı qabarcıq və qabarların ayrı-ayrı qrupları şəklində təzahür edir. Onlar öz-özünə açıldıqdan sonra qabarların örtüyü qopur və yalnız zədələnmənin kənarlarında halqa şəklində qalır; mərkəzi hissələr isə hamar, çəhrayı-qırmızı rəngli, bir qədər soyulan, nadir hallarda isə islanan səthə malik olur; tez-tez onun üzərində yeni qabarcıqlar əmələ gəlir. Onların birləşməsi hesabına zədələnmə genişlənir və pəncələrin xeyli sahələrini əhatə edə bilər.
Allergenlərin (göbələklərin və onların toksinlərinin) sorulması bütün orqanizm üçün həssaslaşdırıcı amildir, dəri örtüyünün həssaslığını artırır və onun üzərində allergik xarakterli səpgi əmələ gələ bilər. O, daha çox əllərdə (ovuclarda) müşahidə olunur. Kəskin sərhədlənmiş eritematoz disklər əmələ gəlir; onlar şəffaf möhtəviyyatlı çoxsaylı xırda qabarcıqlarla örtülü olur, bu qabarcıqlar partlayaraq eroziv, islanan səthi açır və həmin səth şişmiş və qopan epidermisdən ibarət genişlənən haşiyə ilə əhatə olunur. Bu zədələnmələrdə göbələklər adətən tapılmır.
Ayaqların epidermofitiyası əsasən yayda başlayır. Artmış tərləmə, çimdikdən sonra barmaqarası sahələrin kifayət qədər qurudulmaması göbələyin daxil olmasına şərait yaradır.
Ayaq mikozlarında dırnaqların zədələnməsi əsasən 1-ci və 5-ci barmaqlarda müşahidə olunur və adətən sərbəst kənardan başlayır. Dırnaq qalınlaşır, sarımtıl rəng alır və kənarı dişli olur. Tədricən az və ya çox dərəcədə nəzərəçarpan dırnaqaltı hiperkeratoz inkişaf edir.
Klinik formalar
Ayaqların epidermofitiyası bir neçə klinik formada özünü göstərə bilər. Formalar bir-birinə keçə, bir-biri ilə birləşə və dırnaqların zədələnməsi ilə müşayiət oluna bilər:
| Forma | Əsas əlamətlər |
|---|---|
| Barmaqarası forma | Barmaqarası büküşlərdə qaşınma, soyulma, çatlar, bəzən islanma |
| Dishidrotik forma | Ayağın qövsündə qaşınan, mayeli qabarcıqlar, birləşərək eroziyaya çevrilə bilər |
| Skuamoz forma | Dərinin quruluğu, nazik soyulma, bəzən yüngül qaşınma |
| Allergik reaksiya | Göbələyin toksinlərinə cavab olaraq, çox vaxt əllərdə kiçik qabarcıqlı səpgi, bu zaman göbələk tapılmaya bilər |
Dırnaq zədələnməsi əksər hallarda sərbəst kənardan başlayır, dırnaq qalınlaşır və sarımtıl rəng alır.
Diaqnostika
Ayaq dərisinin qızarması və qaşınması başqa xəstəliklərdə də müşahidə oluna bilər: ekzema, allergik dermatit, psoriaz və ya bakterial infeksiya. Buna görə diaqnozu dermatoloq təsdiqləməlidir. Müayinə üsulları bunlardır:
| Üsul | Nə üçün aparılır |
|---|---|
| Dermatoloq müayinəsi | Zədələnmənin yerini, xarakterini və yayılmasını qiymətləndirmək |
| Mikroskopiya | Dəri və ya dırnaq qırıntısında göbələk elementlərini aşkar etmək |
| Mədəni əkin | Göbələyin növünü və dərmanlara həssaslığını müəyyən etmək |
| Qanda şəkərin yoxlanması | Xəstəliyə şərait yaradan amillərin aşkarlanması |
Müayinədən əvvəl antifungal kremləri və məlhəmləri tətbiq etməmək məsləhətdir, çünki bu, nəticəni təhrif edə bilər.
Müalicə
Zədələnmə ocaqlarının diqqətlə və ardıcıl işlənməsi müalicənin əsasıdır. Müalicənin xarakteri iltihabi reaksiyanın gedişindən asılıdır. Müalicə sxemini və preparatların dozasını yalnız həkim təyin edir.
- Gigiyena və vannalar. Həkim iltihabın xarakterinə görə ayaq vannaları və antiseptik məhlullar tövsiyə edə bilər. Vannadan sonra dəri diqqətlə qurulanır.
- Zədələnmiş toxumaların işlənməsi. Qabıqlar yumşaldılır, qabarcıqların örtükləri və eroziyaların kənarındakı ölü epidermis həkim və ya podoloq tərəfindən təmizlənir. Qabarcıqları özbaşına açmaq olmaz.
- İltihabın azaldılması. İslanan sahələrə həkim antiseptik losyonlar və quruducu vasitələr, iltihab güclü olduqda isə qısa müddətli kortikosteroid tərkibli vasitə təyin edə bilər.
- Göbələk əleyhinə müalicə. İslanma kəsildikdən sonra göbələk əleyhinə kremlər, məhlullar və ya məlhəmlər tətbiq olunur. Geniş yayılmış və ya dırnaq zədələnməsi zamanı həkim ağızdan qəbul olunan dərman təyin edə bilər.
- Nəzarət. Müalicə göbələk müayinəsinin nəticəsi mənfi olana qədər davam etdirilir.
Zədələnmə ocaqları aradan qalxdıqdan sonra residivin qarşısını almaq üçün həkimin tövsiyə etdiyi profilaktik müalicəni bir müddət davam etdirmək vacibdir. Bu dövrdə ayaqqabının daxili hissəsi dezinfeksiya olunur, çorablar yüksək temperaturda yuyulur.
Epidermofitiya bakterial infeksiya ilə ağırlaşdıqda həkim antibiotik təyin edir. Belə hallarda ayağın istirahəti və yataq rejimi tələb oluna bilər.
Müalicənin gedişatı
Müalicənin müddəti zədələnmənin xarakterindən və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Aşağıdakı mərhələlər təxmini gedişatı göstərir:
- İlk günlərİslanma və qaşınma azalır, iltihab sakitləşir. Bu mərhələdə həkimin təyin etdiyi vannalar və losyonlar tətbiq olunur.
- İlk həftələrQabıqlar və soyulma tədricən azalır, göbələk əleyhinə müalicə davam edir. Klinik düzəlişə baxmayaraq müalicəni dayandırmaq olmaz.
- Sonrakı müddətMikroskopiya və ya əkin nəticələri mənfi olduqda müalicə dayandırılır. Dırnaq zədələnməsi olduqda müddət xeyli uzun ola bilər.
- Residiv əleyhinə dövrZədələnmə ocaqları keçdikdən sonra bir müddət profilaktik tədbirlər davam etdirilir.
Kimə uyğun deyil
Ehtiyatlılıq
Hormonlu kremlər və xalq vasitələri ilə özbaşına müalicə göbələk xəstəliyini ağırlaşdıra bilər. Şəkərli diabeti, damar xəstəlikləri, immun zəifliyi olanlar, hamilələr və uşaqlar üçün müalicə yalnız həkim nəzarəti ilə aparılmalıdır. Bəzi göbələk əleyhinə dərmanlar qaraciyər xəstəlikləri zamanı və digər dərmanlarla birgə istifadə edildikdə təhlükəli ola bilər. Buna görə həkimə qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə məlumat verin.
Profilaktika
Epidermofitiyanın qarşısını almaq üçün hamamlarda, duş otaqlarında, hovuzlarda və idman zallarında gigiyena qaydalarına əməl etmək vacibdir. İctimai yerlərdə döşəmələrin, skamyaların və ümumi istifadə olunan əşyaların müntəzəm dezinfeksiyası göbələyin yayılmasını azaldır. Şəxsi profilaktika qaydaları bunlardır:
- hər gün axşam ayaqları yuyun, barmaqarası nahiyələri diqqətlə qurulayın;
- çorab və golfları müntəzəm dəyişin, təbii materialdan hazırlanmış çorablara üstünlük verin;
- başqasının ayaqqabısını geyinməyin, şəxsi ayaqqabıdan istifadə edin;
- hamam, duş və hovuz üçün öz rezin sandalınızdan və ya terliyinizdən istifadə edin;
- ayaqqabını müntəzəm qurudun və lazım olduqda dezinfeksiya edin;
- həddindən artıq tərləmə varsa, bunu həkimlə müzakirə edin;
- ayaq dərisini möhkəmləndirmək üçün isti vaxtda mümkün olduqda ayaqyalın gəzin, lakin yalnız təmiz və təhlükəsiz yerlərdə.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Ayaqlarda göbələk xəstəliyi şübhəsi olduqda dermatoloqa müraciət etməyi gecikdirməyin:
Həkimə müraciət edin
- barmaqarası nahiyədə qaşınma, çat və soyulma bir neçə gün ərzində keçmirsə;
- ayaqda qabarcıqlar, islanan sahələr və ya irinləmə yaranıbsa;
- ayaq şişib, qızarıb, ağrı güclənibsə və hərarət qalxıbsa;
- dırnaqda qalınlaşma, rəng dəyişikliyi və ya kövrəklik görünürsə;
- şəkərli diabet və ya damar xəstəliyi olan insanda ayaqda çat və ya yara yaranıbsa;
- müalicədən sonra əlamətlər təkrarlanırsa.
Əlaqəli Xəstəliklər
Ayaq göbələyi
Ayaq mikozu onların patogen və ya şərti-patogen göbələklərlə zədələnməsidir. Bu patologiya dəri göbələk zədələnmələrinin ən çox rast gəlinən…
İstiqamət: Mikologiya / Dermatologiya / Podologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Bəli, xəstəlik hamam, duş, hovuz, idman zalı və ümumi ayaqqabı vasitəsilə yoluxa bilər. Gigiyena qaydalarına riayət və ictimai yerlərdə şəxsi sandaldan istifadə riski azaldır.
Düzgün müalicə aparıldıqda əlamətlər yox olur və xəstəlik nəzarətə götürülür. Lakin residiv meyli yüksəkdir, buna görə profilaktik tədbirlər müalicədən sonra da davam etdirilməlidir.
Xalq vasitələri etibarlı müalicə sayılmır və dərini qıcıqlandıra bilər. Diaqnoz və müalicə üçün dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Çorabları yüksək temperaturda yumaq, ayaqqabının daxili hissəsini dezinfeksiya etmək və qurutmaq, həmçinin təbii materiallardan hazırlanmış ayaqqabı seçmək tövsiyə olunur.
Dırnağın göbələk zədələnməsi uzun müalicə tələb edir. Dermatoloq müayinədən sonra yerli və lazım gələrsə, ağızdan qəbul olunan müalicə, podoloqun köməyi ilə dırnağın mexaniki işlənməsini təyin edə bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə