Diş pulpiti, nə ilə təhlükəlidir, nə qədər müalicə olunur, növləri və digər xəstəliklərdən fərqləri

Xəstəlik özünü belə göstərir:

• Soyuğun, istinin və ya şirin qidanın təsiri altında güclənən kəskin ağrı.
• Üzün qonşu nahiyələrinə verə bilən ağrı.
• Bəzən ağrının olmaması — xüsusən xroniki gedişdə; bu, problemin vaxtında aşkarlanmasını çətinləşdirir.

Dişin pulpiti ən çox kariesin ağırlaşmasıdır. Minanın və dentinin zədələnməsi dərinləşdikdə infeksiya pulpaya çatır və iltihabına səbəb olur. Digər səbəblər:

1. Dişin mexaniki travmaları.
2. Termik və ya kimyəvi təsir.
3. Stomatoloji müalicə zamanı buraxılan səhvlər.

Kəskin pulpit qəfil yaranan və gecə güclənən güclü ağrı ilə müşayiət olunan iltihabdır. Xroniki pulpit isə əksinə, daha az ifadəli əlamətlərlə gedir, lakin kəskinləşdikdə kəskin formaya keçə bilər.

Pulpit müalicə olunmazsa, iltihab pulpanın hüdudlarından kənara yayılaraq periodont toxumalarını zədələyə bilər (bu xəstəlik periodontit adlanır). Bu, abseslər və hətta dişin itirilməsi kimi daha ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxarır.

Pulpit dişin içərisindəki yumşaq toxuma — pulpa infeksion və ya mexaniki təsirə məruz qaldıqda inkişaf edir.

Dərin karies. Ən çox rast gəlinən səbəb. Karies irəlilədikcə bakteriyalar dağılmış mina və dentin qatlarından pulpaya nüfuz edir və iltihab doğurur.

Dişin travmaları. Qopmalar, çatlar və ya dişin tacının sınığı kimi mexaniki zədələnmələr pulpaya çıxış açır. Kiçik çatlar belə infeksiya üçün giriş qapısı ola bilər.

Düzgün olmayan stomatoloji müalicə. Səhvlər və ya aqressiv müdaxilə, məsələn plomblama zamanı dişin düzgün işlənməməsi pulpanı zədələyə bilər. Plombun pulpanın izolyasiyası olmadan həddindən artıq dərin qoyulması da iltihab doğura bilər.

Kimyəvi təsir. Pulpanın diş müalicəsində istifadə olunan aqressiv kimyəvi maddələrlə (məsələn, antiseptiklər və ya plomb materialları) təması qıcıqlanma və iltihaba səbəb ola bilər.

Termik təsir. Pulpanın zədələnməsi yüksək temperaturun uzunmüddətli təsiri, məsələn dişin su soyutması olmadan cilalanması səbəbindən baş verə bilər. Kəskin temperatur dəyişiklikləri də toxumaların zədələnməsini qızışdıra bilər.

Ümumi infeksiyalar. Bəzən pulpit orqanizmin digər infeksion xəstəliklərinin ağırlaşması kimi inkişaf edir — bakteriyalar qan və ya limfa vasitəsilə dişin pulpasına düşdükdə. Bu, xüsusən immunitet azaldıqda mümkündür.

Yaş dəyişiklikləri. Yaşla pulpa xarici təsirlərə daha az davamlı olur. Bu, pulpa kamerasının həcminin tədricən azalması və regenerativ qabiliyyətinin zəifləməsi ilə bağlıdır.

Pulpit klinik gedişinə, pulpadakı morfoloji dəyişikliklərə və toxumaların zədələnmə dərəcəsinə görə təsnif edilir.

Kəskin pulpit

İltihab qəfil başlayır və intensiv, çox vaxt pulsasiyaedən ağrı ilə müşayiət olunur. Ağrı hissləri gecə və ya temperaturun (soyuq, isti) təsiri zamanı güclənə bilər. Kəskin pulpit ola bilər:

• ocaqlı — iltihab pulpanın kiçik sahəsi ilə məhdudlanır;
• diffuz — proses dişin bütün pulpasına yayılır.

Xroniki pulpit

Qıcıqlandırıcıların uzunmüddətli təsiri zamanı inkişaf edir. Əlamətlər daha az ifadəlidir, bəzən xəstəlik əlamətsiz keçir. Ayırd edilir:

• fibroz pulpit — birləşdirici toxumanın böyüməsi ilə səciyyələnir;
• hipertrofik pulpit — pulpanın böyüməsi müşahidə olunur, o, dişin boşluğuna qabara bilər;
• qanqrenoz pulpit — pulpa toxumalarının nekrozu ilə müşayiət olunur, bəzən ağızdan xoşagəlməz qoxu ilə.

Vacibdir: pulpitin növünün dəqiq müəyyən edilməsi müalicə üsulunun seçimində açar rol oynayır.

Xarici təzahürlər həmişə aydın olmaya bilər, xüsusən başlanğıc mərhələlərdə.

Xarici əlamətlər:

1. Dişin rəngi. Tacın tündləşməsi və ya minanın rənginin dəyişməsi pulpadakı iltihabi prosesə işarə edə bilər.
2. Karies boşluqları. Dərin karies boşluqları infeksiyanın pulpaya nüfuzunun aydın göstəricisidir.
3. Diş ətinin ödemi. Zədələnmiş dişin nahiyəsində diş əti bir qədər şişmiş və ya qızarmış ola bilər.
4. Qıcıqlandırıcılara reaksiya. Dişə basdıqda, isti, soyuq və ya şirin qida ilə təmasda yaranan ağrı.

Dişin içərisində nə baş verir: pulpa iltihablaşır, bu, dişin qapalı boşluğunda ödemə və təzyiqin artmasına gətirib çıxarır. Qan damarları genişlənir, ekssudat toplanır, sinir lifləri dağılır — bu, kəskin və uzunmüddətli ağrı doğurur.

Rentgendə pulpiti dişin boşluğunun genişlənməsinə, kökün ətrafındakı toxumaların quruluşunun dəyişməsinə və ya dərin karies zədələnmələrinin olmasına görə müəyyən etmək olar.

Nə ilə təhlükəlidir

İnfeksiyanın yayılması. Müalicə olmadıqda iltihab pulpadan dişin ətrafındakı toxumalara keçərək periodontit doğura bilər. Bu, ağrı, ödemlə müşayiət olunur və irinliklərin əmələ gəlməsinə gətirib çıxara bilər. İnfeksiya diş-çənə sisteminin hüdudlarından kənara yayılaraq abseslər, fleqmonalar və ya sinusitlər kimi ağırlaşmalar doğura bilər.

Dişin itirilməsi. İltihab pulpanın və dişin toxumalarının tam dağılmasına gətirib çıxararsa, onu saxlamaq mümkün olmur.

İrinli ağırlaşmalar. Pulpit irəlilədikcə dişin içərisində irinli proses inkişaf edə bilər; bu, güclü ağrı, hərarətin yüksəlməsi və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə müşayiət olunur. İrin qonşu toxumalara yayılaraq bəzən cərrahi müdaxilə tələb edən abseslər doğura bilər.

Xroniki ağırlaşmalar. Buraxılmış pulpit çox vaxt kəskinləşmə dövrləri ilə gedən xroniki formaya keçir.

Ümumi sağlamlığa təsir. Dişin pulpasındakı infeksiya orqanizmdə bakterial yoluxma mənbəyinə çevrilə bilər.

Estetik problemlər. Pulpit pulpa toxumalarının ölümü səbəbindən dişin rənginin dəyişməsinə gətirib çıxara bilər.

Müalicə pulpanın iltihabının aradan qaldırılmasına, ağrının götürülməsinə və dişin funksiyasının bərpasına yönəlib. Müasir ağrıkəsici preparatların sayəsində müalicə rahat, ağrılı hisslər olmadan keçir.

Müalicənin mərhələləri:

1. Diaqnostika. Həkim optimal müalicə üsulunu seçmək üçün vəziyyəti qiymətləndirir. Diaqnoz rentgenoqrafiya və klinik baxışın köməyi ilə dəqiqləşdirilir.
2. Ağrısızlaşdırma. Yerli anesteziyanın istifadəsi istənilən ağrı hissini aradan qaldırmağa imkan verir.
3. Zədələnmiş pulpanın çıxarılması. Həkim infeksiyanın inkişafını dayandırmaq üçün iltihablı pulpa toxumalarını çıxarır. İltihab bütün pulpaya yayılıbsa, tam çıxarılma həyata keçirilir.
4. Kök kanallarının işlənməsi. Kanalların hərtərəfli təmizlənməsi və dezinfeksiyası infeksiyanın təkrar inkişafının qarşısını alır.
5. Kök kanallarının plomblanması. İşləndikdən sonra kanallar hermetikliyi bərpa etmək üçün xüsusi materiallarla doldurulur.
6. Dişin tacının bərpası. Dişin dağılma dərəcəsindən asılı olaraq stomatoloq plomb və ya tac qoyur.

Əsas odur ki, xəstəliyin erkən mərhələlərində, müalicə minimal müdaxilə tələb etdiyi vaxt həkimə müraciət edilsin.

Bir gedişdə müalicə. Pulpitin ağırlaşmamış formalarında (məsələn, kəskin ocaqlı pulpit) müalicə bir gedişdə başa çatdırıla bilər: zədələnmiş pulpanın çıxarılması, kanalların keyfiyyətli işlənməsi və plomblanması, tac hissəsinin bərpası.

İki və daha çox gedişdə müalicə. Xroniki və ya irinli pulpit kimi mürəkkəb hallarda müalicə daha çox vaxt apara bilər: ilkin qəbulda diaqnostika, ağrısızlaşdırma və iltihablı pulpanın çıxarılması; iltihabı götürmək üçün müvəqqəti plombun və ya müalicəvi pastanın qoyulması; ikinci gedişdə kanalların yekun işlənməsi və plomblanması; zərurət olduqda üçüncü gediş — tacın bərpası.

Müddət: sadə hallarda müalicə bir gedişdə, mürəkkəb hallarda bir neçə gedişdə başa çatır; qəbullar arasındakı fasilənin müddətini həkim müəyyən edir.

Müalicədən sonra diş nə üçün və neçə gün ağrıyır

Pulpit müalicəsindən sonra dişin ağrıması orqanizmin müdaxiləyə normal reaksiyasıdır.

Səbəbləri:

1. Mexaniki təsir. Müalicə zamanı stomatoloq kök kanallarının təmizlənməsi və işlənməsi üçün alətlərdən istifadə edir; bu, kökün ətrafındakı toxumaların qıcıqlanmasına səbəb ola bilər.
2. Plomb materiallarına reaksiya. Kanallar plomblandıqdan sonra diş yeni vəziyyətə uyğunlaşır. Bəzən materiallar ətraf toxumalara təzyiq göstərir.
3. Ətraf toxumaların iltihabı. İltihab kök kanallarının hüdudlarından kənara yayılıbsa, periodont qıcıqlanmış ola bilər. Bu, dişləyərkən və ya toxunduqda ağrı ilə təzahür edir.
4. Dişə yük. Müalicədən sonra diş təzyiqə həssas ola bilər, xüsusən ciddi dağılıb plomb və ya tacla bərpa olunubsa.

Nə qədər davam edir:

• Normal dövr: yüngül ağrı və narahatlıq adətən müalicədən sonra bir neçə gün ərzində keçir.
• Fərdi xüsusiyyətlər: bəzi pasiyentlərdə diş təxminən bir həftəyə qədər ağrıya bilər, xüsusən mürəkkəb hallarda.
• Uzunmüddətli ağrı: diş bir həftədən çox ağrımağa davam edirsə, ağrı güclənirsə və ya ödemlə müşayiət olunursa, bu, ağırlaşma əlaməti ola bilər — stomatoloqa müraciət etmək lazımdır.

Ağrı olduqda nə etməli:

1. 2–3 gün ərzində müalicə olunmuş dişin tərəfi ilə çeynəməkdən çəkinmək.
2. Zərurət olduqda stomatoloqun tövsiyə etdiyi ağrıkəsici preparatları qəbul etmək.
3. Dişin vəziyyətini izləmək: ödem, güclənən ağrı və ya hərarət yaranarsa, həkimə müraciət etmək.

Karies və pulpit əlaqəlidir və çox vaxt eyni patoloji prosesin mərhələləridir, lakin əhəmiyyətli fərqləri var:

Zədələnmənin yeri:

• Karies yalnız dişin bərk toxumalarını — mina və dentini zədələyir. Bu, bakteriyaların təsiri altında dişin xarici qatlarının dağılmasıdır.
• Pulpit dişin içərisindəki yumşaq toxumanın (pulpanın) iltihabıdır; o, sinir ucları və damarlar saxlayır.

Əlamətlər:

• Kariesdə ağrı yalnız qıcıqlandırıcıların (soyuq, isti, şirin) təsiri altında yaranır, lakin onlar aradan qalxdıqdan sonra tez keçir.
• Pulpitdə ağrı davamlı, intensiv olur, gecə güclənir və qonşu dişlərə və ya üz nahiyəsinə yayıla bilər.

Müalicədəki fərqlər:

• Karies zədələnmiş toxumaların çıxarılması və plomb qoyulması ilə müalicə olunur.
• Pulpit daha mürəkkəb müalicə tələb edir: iltihablı pulpanın çıxarılması və ya saxlanması, kök kanallarının işlənməsi və plomblanması.

Pulpit və periodontit bir-biri ilə bağlı ola bilən iki müxtəlif iltihabi prosesdir.

İltihabın yeri:

• Pulpit — pulpanın (dişin daxili toxumasının) iltihabı.
• Periodontit — dişin kökünün ətrafındakı toxumaların (periodontun) iltihabı.

Əlamətlər:

• Pulpitdə ağrı intensiv, pulsasiyaedən olur, istilik təsirində güclənir.
• Periodontitdə ağrı davamlı olur, dişləyərkən artır və dişin «qabarmış» olması hissi yaranır.

Səbəblər:

• Pulpit adətən dərin karies səbəbindən yaranır.
• Periodontit pulpitin ağırlaşması kimi və ya travma, qan vasitəsilə infeksiyalar, kök kanallarının düzgün olmayan müalicəsi səbəbindən inkişaf edə bilər.

Müalicə:

• Pulpitin müalicəsi pulpanın iltihabının aradan qaldırılmasına və kanalların plomblanmasına yönəlib.
• Periodontitin müalicəsinə periodontun iltihablı toxumalarının sanasiyası, kök kanallarının müalicəsi daxildir; bəzən antibiotiklər təyin edilir.