Doğuşda vakuum yardımı: hansı şəraitdə keysəriyyəyə alternativ ola bilər?

Doğuşun ikinci mərhələsi uzandıqda, ananın gücənməsinin məhdudlaşdırılması lazım olduqda və ya dölün doğuşunun sürətləndirilməsi uyğun görüldükdə instrumental yardım müzakirə edilə bilər. Səbəb konkret izah edilməlidir. Bir üsulun hər vəziyyətdə daha təhlükəsiz olduğunu demək olmaz. Bəzi hallarda başın vəziyyəti və digər şərtlər səbəbilə keysəriyyə daha uyğun ola bilər.

Vakuum hər doğuşda tətbiq edilə bilməz; təhlükəsizlik üçün bir sıra şərt yoxlanılır. Uşaqlıq boynu tam açılmalı, dölün qişaları açılmış olmalı və körpənin başı çanağa girib başın dəqiq vəziyyəti vaginal müayinə ilə müəyyən edilməlidir. Həkim başın hansı istiqamətə baxdığını bilməlidir, çünki fincan düzgün nöqtəyə qoyulmalıdır.

Hamiləliyin çox erkən mərhələsində vakuum adətən istifadə olunmur, çünki körpənin başı və qan damarları daha həssasdır. Körpədə qan laxtalanması pozuntusu və ya sümük xəstəliyi şübhəsi də bu üsulu məhdudlaşdırır. Başın hələ yüksəkdə olması, uyğunsuz vəziyyəti və ya çanaqla baş arasında uyğunsuzluq olması halında da cəhd başqa yolla əvəz oluna bilər.

Ana yorulubsa və ya gücənməsi mümkün deyilsə, bu da qərara təsir edir. Komanda şərtlərin uyğun olub-olmadığını açıq izah etməlidir.

Bu şərtlərin hamısı bir-biri ilə əlaqəlidir: biri uyğun deyilsə, vakuum təklif edilmir və komanda başqa yolu müzakirə edir.

Göstəriş, gözlənilən fayda, ağrı nəzarəti və mümkün alternativlər izah olunur. Dölün mövqeyi və çanaqdakı səviyyəsi qiymətləndirilir. Bəzən əməliyyat otağında cəhd planlaşdırılır ki, lazım olduqda keysəriyyəyə keçmək mümkün olsun. Razılıq təcili şəraitdə də mümkün qədər anlaşılan məlumatla alınmalıdır. Pasiyentin narahatlığı və sualları nəzərə alınmalıdır.

Yardımlı doğuş heç vaxt əvvəlcədən qətiyyətlə planlaşdırıla bilməz, ancaq doğuşdan əvvəl bəzi sualları aydınlaşdırmaq vəziyyət yaranarsa daha sakit olmağa kömək edir.

• Doğuşun ikinci mərhələsi uzansa, hansı addımlar nəzərdə tutulur?
• Ağrı nəzarəti seçimləri hansılardır və onlar gücənməyə necə təsir edir?
• Yardımlı doğuş təklif olunarsa, kim izah edəcək və razılıq necə alınacaq?
• Cəhd uğursuz olarsa, əməliyyata keçid necə təşkil olunur?
• Körpə doğulduqdan sonra dərhal təmas və əmizdirmə mümkün olacaqmı?
• Yanınızdakı şəxs prosedur zamanı harada ola bilər?

Bu suallara cavablar xəstəxananın qaydasına və şəraitə görə dəyişir, ona görə hamısını doğuşdan əvvəl qəbulda dəqiqləşdirmək məqsədəuyğundur.

Qeydləri doğuş planına yazıb əlavə nüsxəsini yanınızdakı şəxsə verin ki, o da sizin istəklərinizi komandaya çatdıra bilsin. Plan ciddi qaydalar toplusu deyil, ünsiyyətə kömək edən sənəddir.

Prosedur adətən bu ardıcıllıqla həyata keçirilir. Hər addımda komanda sizə nə baş verdiyini izah etməlidir.

1. Hazırlıq. Sidik kisəsi boşaldılır, lazım olduqda kateter qoyulur və ağrı nəzarəti, yəni epidural və ya yerli anesteziya yoxlanılır.
2. Müayinə. Başın vəziyyəti və səviyyəsi yenidən təsdiqlənir.
3. Fincanın yerləşdirilməsi. Yumşaq və ya sərt fincan körpənin başının düzgün nöqtəsinə qoyulur və vakuum yaradılır.
4. Dartma. Hər sancı zamanı siz gücənirsiniz, həkim isə yüngülcə dartır; dartma sancıdan kənarda aparılmır.
5. Dəyərləndirmə. Baş irəliləməzsə və ya fincan qopursa, cəhdlərin sayı məhdudlaşdırılır və plan dəyişdirilir.
6. Doğuş. Baş doğulduqdan sonra fincan götürülür və qalan bədən adi qaydada doğulur.

Prosedur boyu körpənin ürək döyüntüsü izlənir. Sualınız olarsa, doğuş zamanı da verə bilərsiniz.

Hər addımın səbəbini soruşmaq hüququnuz var.

Anada doğuş yollarının zədələnməsi və qanaxma, körpədə baş dərisində iz və digər fəsadlar ola bilər. Daha ciddi körpə qanaxmaları nadirdir, lakin vacib risk kimi nəzərdən keçirilir. Fərdi ehtimal vəziyyətə və üsula görə dəyişir. Yardımlı vaginal doğuşla doğuşun gec mərhələsində aparılan keysəriyyənin riskləri eyni deyil. Qərar bu alternativlərin real müqayisəsini tələb edir.

Yardımlı vaginal doğuşda ikinci alət forsepsdir. Hansı alətin daha uyğun olduğu başın vəziyyətinə, komandanın təcrübəsinə və şərtlərə görə seçilir.

Bu müqayisə ümumi meyldir, hər halda nəticə fərqli ola bilər. Komanda sizə hansı alətin niyə seçildiyini və hansı alternativin mövcud olduğunu izah etməlidir.

Hər iki üsul təcrübəli mütəxəssis tərəfindən və əməliyyata keçid imkanı olan şəraitdə tətbiq edilməlidir. Alətlərin ardıcıl tətbiqi isə ciddi risklə əlaqəli ola bilər, buna görə komanda bunu yalnız aydın səbəb olduqda planlaşdırır.

Başın uyğun irəliləməməsi və ya təhlükəsizlik meyarlarının dəyişməsi planın dayandırılmasına səbəb ola bilər. Doğuşu istənilən qiymətə vakuumla tamamlamaq məqsəd deyil. Sonrakı üsul komanda tərəfindən seçilir. Doğuşdan sonra ananın zədələri, sidik və bağırsaq funksiyası, körpənin baş dərisi və ümumi vəziyyəti izlənir. Ağrı və emosional narahatlıq barədə sonrakı qəbulda da danışmaq olar.

Vakuumdan sonra körpənin başında fincan yerinə uyğun dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Dəri üstündə yumşaq, ödemli şiş, adətən bir neçə gün ərzində özü keçir. Daha dərin hematoma, yəni kəllə sümüyünün üzərində qan yığılması, bir neçə gün sonra aydın görünə bilər və sağalması həftələr çəkə bilər.

Hematoma qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması ilə sarılığı artıra bilər. Buna görə pediatr körpənin dərisinin rəngini, qidalanmasını və aktivliyini izləyir. Başdakı hər dəyişiklik təhlükəli deyil, lakin böyüyən şiş, solğunluq, yuxululuq, əmməkdən imtina və ya qıcolma dərhal tibbi yardım tələb edir.

Körpənin başını masaj etmək, şişi sıxmaq və ya soyuq-isti kompres tətbiq etmək olmaz. Qulluq barədə pediatrdan dəqiq tövsiyə alın.

Ağrılı, dərin şiş hissi və ya körpənin hərəkət etməməsi hallarında müayinə gecikdirilməməlidir.

Doğuş yollarında tikiş və ağrı varsa qulluq və ağrıkəsici planı alın. Sidik saxlamada və ya boşaltmada problem, nəcis saxlama çətinliyi və davamlı güclü ağrı barədə danışmaq vacibdir. Bunlar utandırıcı şikayətlər deyil və qiymətləndirmə tələb edə bilər. Pelvik döşəmə bərpası və fizioterapiya ehtiyacı fərdi seçilir. Təkrar qəbulun yalnız körpə üçün deyil, ana üçün də olması faydalıdır.

Körpənin baş dərisindəki dəyişiklik pediatr tərəfindən qiymətləndirilir. Yeni ağır süstlük, qidalanma çətinliyi və vəziyyətin pisləşməsində əvvəlki normal baxışa güvənib gözləməyin. Doğuşun niyə instrumental tamamlandığını sonradan izah etmələrini istəyə bilərsiniz. Hadisə qorxulu olubsa emosional dəstək almaq mümkündür. Gələcək doğuş barədə qərar isə əvvəlki müdaxilənin adından çox səbəbə və yeni hamiləliyin vəziyyətinə əsaslanmalıdır.

Körpənin başı doğuş yolunda aşağı səviyyədə olduqda yardım seçimi ilə hələ yüksəkdə olduqda seçim eyni deyil. Vakuum üçün uyğun şərtlərin olması vacibdir. Gec mərhələdə keysəriyyə də öz risklərini daşıyır. Buna görə “əməliyyat həmişə daha təhlükəsizdir” və ya “vakuum həmişə yaxşıdır” kimi ümumi hökm doğru deyil. Komanda real alternativləri ana və dölün vəziyyətinə görə müqayisə edir. Cəhdin dayandırılacağı meyarlar və ehtiyac olduqda əməliyyata keçid planı təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətlidir.

Yardımlı doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə bəzi əlamətlər həkim qiymətləndirməsi tələb edir.

Bu əlamətlərin heç biri “gözləmək lazımdır” kateqoriyasına aid deyil. Doğuşdan sonrakı baxışda tikişin sağalması, ağrı və ruhi vəziyyət də qiymətləndirilir. Hadisə sizdə qorxu və ya kədər yaradıbsa, bunu da söyləyin; emosional dəstək fiziki bərpa qədər əhəmiyyətlidir.

Bu əlamətlərin hər biri ilə bağlı zəng edə biləcəyiniz nömrəni doğuş evindən çıxmazdan əvvəl alın.