Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları

Büllur gözün içində yerləşən şəffaf linzadır və işığı torlu qişaya fokuslayır. Yaş artdıqca, həmçinin şəkərli diabet, göz travması, bəzi dərman qəbulu və digər səbəblərdən büllurun şəffaflığı pozula bilər. Bu vəziyyət katarakta adlanır.

• görmənin tədricən bulanıqlaşması, «dumanlı şüşədən baxmaq» hissi;
• parlaq işıqda və ya gecə fənər işığında qamaşma;
• rənglərin solğunlaşması və ya sarımtıl görünməsi;
• eynək nömrəsinin tez-tez dəyişməsi;
• bir gözdə cüt görmə.

Katarakta dərmanla və ya eynəklə aradan qaldırıla bilmir. Əsas müalicə üsulu bulanıq büllurun cərrahi yolla çıxarılması və süni büllurun yerləşdirilməsidir.

Köhnə üsullardan fərqli olaraq fakoemulsifikasiya başlanğıc və yetişməmiş kataraktalarda da asanlıqla yerinə yetirilə bilir. Əməliyyata göstəriş yalnız büllurun bulanıqlıq dərəcəsi deyil, pasiyentin öz görmə keyfiyyətindən narazılığı və gündəlik fəaliyyətdə çətinliklərdir. Bundan əlavə, qlaukomaya meyilli pasiyentlərdə büllurun vaxtında çıxarılması bəzi hallarda gözdaxili təzyiqlə bağlı risklərin azalmasına kömək edə bilər.

Torlu qişanın distrofiyası olan pasiyentlərdə də bulanan büllurun əvəz olunması göz dibinin müayinəsi və lazer müalicəsi kimi digər tədbirlər üçün şərait yarada bilər. Bütün ömrü boyu böyük nömrəli eynək taxan pasiyentlər üçün fakoemulsifikasiya zamanı fərdi hesablanmış süni büllur implantasiya olunur; bu büllur eynək nömrəsinin bir hissəsini aradan qaldırır və eynəyə olan ehtiyacı azalda bilər. Nəticə gözün quruluşundan və seçilmiş büllurdan asılıdır.

Əməliyyat adətən ambulator şəraitdə, damcı və ya yerli ağrısızlaşdırma ilə aparılır. Mərhələlər aşağıdakı kimidir:

1. Müayinə və hesablama. Göz həkimi görmə itiliyini, göz dibini və gözdaxili təzyiqi yoxlayır, gözün ölçülərini ölçür və implantasiya olunacaq süni büllurun gücünü hesablayır.
2. Ağrısızlaşdırma. Gözə anestetik damcılar damızdırılır, lazım olduqda yerli inyeksiya və ya yüngül sedasiya tətbiq edilir.
3. Kiçik kəsik. Qaraca qişada mikrokəsik açılır. Kəsik adətən çox kiçikdir və bəzi hallarda tikiş tələb etmir.
4. Büllurun emulsifikasiyası. Bulanıq büllur ultrasəs vasitəsilə xırdalanır və nazik alətlə sorulur.
5. Süni büllurun yerləşdirilməsi. Elastik büllur qatlanmış vəziyyətdə kəsikdən yeridilir və büllur kisəsində açılır.
6. Müşahidə. Qısa müddətli müşahidədən sonra göz qoruyucu sarğı ilə örtülür, pasiyent evə buraxılır.

Büllurun seçimi gözün quruluşundan, pasiyentin həyat tərzindən və gözləntilərindən asılıdır. Seçimi həkimlə birlikdə, müayinə nəticələri əsasında etmək lazımdır.

Fakoemulsifikasiyanın uğurları şəffaf büllurun refraksion cərrahiyyəsinin də tətbiqinə gətirib çıxarıb. Bu üsulda hələ bulanmamış büllur süni büllurla əvəz olunur və beləliklə uzaqgörmə, yaxıngörmə və ya astiqmatizm korreksiya edilir. Məqsəd eynək və ya kontakt linza ehtiyacını azaltmaqdır.

Bu əməliyyatlar əksər hallarda 45 yaşdan yuxarı pasiyentlərə aparılır. Daha erkən yaşda isə yalnız xüsusi göstəriş olduqda nəzərdən keçirilir, məsələn iki gözün görməsində əhəmiyyətli fərq olduqda və digər korreksiya üsulları ilə binokulyar görməyə nail olmaq mümkün olmadıqda. Hər bir halda əməliyyatın məqsədəuyğunluğu hərtərəfli müayinə nəticəsində müəyyən edilir.

Bəzi insanlar gündəlik həyatda yaxın, uzaq və kompüter üçün ayrı-ayrı eynəklər daşımaqdan yorulur və bu, refraksion büllur dəyişdirilməsi barədə düşünmək üçün səbəb ola bilər. Lakin bu, tibbi zərurət deyil, pasiyentin seçimidir və risklər üstünlüklərlə müqayisə olunmalıdır.

Büllur əvəzi əməliyyatları onilliklərdir tətbiq olunur, lakin fakoemulsifikasiya və elastik süni büllurlar meydana çıxanadək onlar daha riskli sayılırdı. Yaxıngörməzliyi olan pasiyentlərdə torlu qişanın qopması riski ömürlük qalır, çünki ağır fiziki yük və travma zamanı o artıb. Büllurun refraksion cərrahiyyəsi bu riski aradan qaldırmır; buna görə də müntəzəm olaraq göz həkimi ilə müayinə olunmaq vacibdir. Diqqətli oftalmoloq torlu qişanın qopması ilə təhdid edən nahiyələri aşkarlayıb lazer koaqulyasiyası ilə möhkəmləndirə bilər.

Hər bir cərrahi müdaxilə kimi büllur əvəzi əməliyyatı da risksiz deyil. Müasir texnika ilə təcrübəli cərrah tərəfindən aparıldıqda ağırlaşmalar nisbətən nadir olur, lakin tam istisna edilə bilməz. Əməliyyat qərarı qaçılmaz tibbi göstəriş olduqda da, seçim xarakteri daşıdıqda da həkimlə müzakirə olunmalı, üstünlük və risklər ətraflı izah edilməlidir.

• göz həkimində tam müayinədən keçin və xroniki xəstəliklər, dərman qəbulu və allergiyalar barədə məlumat verin;
• qan durulaşdıran və prostat dərmanları (məsələn, bəzi alfa-blokatorlar) qəbul edirsinizsə, bunu mütləq bildirin, çünki əməliyyat planına təsir edə bilər;
• kontakt linza taxırsınızsa, həkimin göstərdiyi müddət əvvəl taxmağı dayandırın;
• həkimin verdiyi damcıları əməliyyatdan əvvəl göstərilən sxemlə istifadə edin;
• əməliyyat gününə kimi müşayiətçi ilə gəlin və rahat geyim seçin;
• makiyaj və ətirlərdən çəkinin.

• Əməliyyat günüGözdə yüngül narahatlıq, yaşarma və qum hissi ola bilər. Sarğı həkimin göstərdiyi müddətdə saxlanılır.
• İlk günlərGörmə tədricən yaxşılaşır, damcılar sxemlə istifadə edilir. Gözü ovuşdurmaq və ona su düşməsi arzuolunmazdır.
• İlk həftələrAğır fiziki yük, hovuz, sauna və gözə toz-torpaq düşməsindən çəkinmək lazımdır. Nəzarət baxışları keçirilir.
• Növbəti aylarGörmənin stabilləşməsi, lazım olduqda eynək seçimi, planlı nəzarət müayinələri.

Nadir hallarda aşağıdakı ağırlaşmalar baş verə bilər:

• gözdə iltihab, gözdaxili infeksiya (endoftalmit);
• gözdaxili təzyiqin yüksəlməsi;
• qaraca qişanın şişməsi;
• süni büllurun yerdəyişməsi;
• torlu qişanın qopması və ya makulyar ödem;
• büllur kisəsinin bulanması (ikincili katarakta), lazer ilə sadə şəkildə aradan qaldırılır.

Müntəzəm nəzarət və həkim tövsiyələrinə əməl bu risklərin vaxtında aşkarlanmasına kömək edir.

Əməliyyatdan sonra aşağıdakı əlamətlər gecikmədən müraciət tələb edir: