Sidik saxlamamazlığın müalicəsinin müasir üsulları

Sidik saxlamamazlığı bir deyil, bir neçə fərqli mexanizmlə yarana bilər. Düzgün müalicə seçmək üçün hansı növün olduğunu müəyyən etmək vacibdir:

Növü yalnız müayinə əsasında uroloq müəyyən edə bilər, çünki müalicə üsulları fərqlidir.

Tarixən elə gətirib ki, qadınlar daha çox uroloqların diqqət dairəsinə düşürdü və sidik saxlamamazlığın müalicəsi üzrə ilk addımlar məhz qadınlar üçün atılmışdır. Sidik saxlamamazlığı qadınlarda kifayət qədər geniş yayılmışdır və yaşla, hamiləlik, doğuş, menopauza kimi amillərlə bağlı olaraq artır.

Lakin bu mürəkkəb tibbi və sosial problem yalnız qadınlarda deyil, kişilərdə də yarana bilər. Kişilərdə sidik saxlamamazlığı prostat vəzi xəstəliklərinin cərrahi müalicəsi zamanı mümkün ağırlaşmadır. İnkontinensiyaya gətirə bilən əməliyyatlar arasında radikal prostatektomiya, adenomektomiya və prostat vəzinin transuretral rezeksiyası var. Bundan əlavə, bu vəziyyətə kiçik çanaq orqanlarında aparılan digər «qeyri-uroloji» əməliyyatlar da səbəb ola bilər. Tezlik əməliyyatın növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.

Hazırlıq uroloqun konsultasiyası və sidik ifrazı gündəliyinin doldurulması ilə başlayır. Diaqnoza doğru növbəti addım kompleks urodinamik müayinədir. Bu müayinə sidik saxlamamazlığın digər «qeyri-stress» səbəblərini, məsələn, sidik kisəsinin artmış tonusu ilə bağlı urgent sidik saxlamamazlığını (detruzor hiperaktivliyini) istisna etməyə imkan verir. Urodinamik müayinə cərrahi müdaxilənin planlaşdırıldığı hər bir halda yerinə yetirilməlidir.

1. Uroloq konsultasiyası. Şikayətlər, doğuşlar, əməliyyatlar və qəbul edilən dərmanlar barədə məlumat toplanır.
2. Sidik ifrazı gündəliyi. Pasiyent içdiyi maye, sidik ifrazı və itkilərin sayını bir neçə gün qeyd edir.
3. Ginekoloq və fiziki baxış. «Öskürək sınağı» ilə ginekoloqun konsultasiyası aparılır.
4. Laborator müayinələr. Sidiyin ümumi analizi və sidiyin əkilməsi sidik yollarının infeksiyasını istisna edir.
5. Ultrasəs və uroqrafiya. Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi, lazım gəldikdə uroqrafiya müşayiətedici uroloji xəstəlikləri istisna edir.
6. Urodinamik müayinə. Sidik kisəsinin və sidik kanalının işi funksional olaraq qiymətləndirilir.

Yüngül hallarda və cərrahi müdaxilədən əvvəl qeyri-cərrahi üsullar sınaqdan keçirilir. Müalicə yanaşması növə və dərəcəyə görə seçilir:

• çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirən xüsusi Kegel məşqləri;
• bədən çəkisinin normaya yaxınlaşdırılması, siqaretdən imtina (xroniki öskürək riski azaldılır);
• kofein və spirtli içkilərin məhdudlaşdırılması, maye rejiminin tənzimlənməsi;
• sidik kisəsini «təlim etmək» üçün vaxtlı-vaxtında sidik ifrazı rejimi;
• urgent formada həkimin təyin etdiyi dərman müalicəsi;
• çanaq dibi əzələlərinin fizioterapiyası və biofeedback.

Qeyri-cərrahi üsullar bir çox hallarda yaxşı nəticə verir, lakin stress sidik saxlamamazlığının orta və ağır formalarında effektivliyi məhdud ola bilər. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.

Nisbətən yaxın vaxtlara qədər gərginlik zamanı sidik inkontinensiyası problemi mürəkkəb və axıradək həll olunmamış sayılırdı. Müalicə üsullarının axtarışı tarixi sınaq və səhvlər tarixidir: qeyri-cərrahi üsulların (o cümlədən Kegel məşqləri, medikamentoz terapiya və inyeksiyalar) işlənməsindən tutmuş daha travmatik əməliyyatlara və ya süni sfinkterin implantasiyasına qədər.

Cərrahi korreksiyanın çoxsaylı variantları təsvir olunub. Lakin bu rəngarəngliyə baxmayaraq, konservativ üsullar bəzi pasiyentlərdə məhdud effektivlik göstərir, süni sfinkterin implantasiyası isə öz ağırlaşmaları olan kifayət qədər mürəkkəb əməliyyat olaraq qalır. Ən arzuolunmaz ağırlaşma implantasiya edilmiş konstruksiya nahiyəsində irinləmədir və bu, onun çıxarılmasına səbəb ola bilər.

Buna görə də ötən əsrin sonlarından başlayaraq müxtəlif ölkələrin uroloqları gərginlik zamanı inkontinensiyanın müalicəsinin daha sadə və təhlükəsiz üsulunu axtarırdılar. Ən yaxşı nəticələrə müasir slinq sistemlərinin işlənməsi və klinik praktikaya tətbiqi ilə nail olmaq mümkün oldu. Bundan sonra uretrosuspenziya, yəni uretral slinqin qoyulması əməliyyatlarının sayı artmağa başladı. Bu, həm yeni texnologiyaların tətbiqi, həm də pasiyentlərin minimal invaziv cərrahi müalicənin imkanları barədə məlumatlılığının yüksəlməsi ilə bağlıdır.

Əməliyyatın mahiyyəti kiçik kəsik vasitəsilə kiçik sintetik ilgəyin yeridilməsindən ibarətdir. Bu ilgək sidik kanalı ilə sidik kisəsi arasındakı anatomik qarşılıqlı münasibətləri dəyişdirərək sidiyin uğurla saxlanması üçün şərait yaradır.

Hazırda qadınlarda stress sidik saxlamamazlığı zamanı ən effektiv əməliyyatlar arasında gərginliksiz vaginal slinqlər (TVT və TVT-O kimi üsullar) sayılır. Kişilərdə isə əvvəllər əməliyyat olunmuş pasiyentlərdə yaranan anatomik və funksional dəyişiklikləri nəzərə alan kişi ilgəkləri istifadə olunur. Bəzi sistemlərdə ilgəyin gərginliyini tənzimləmək imkanı var. Əməliyyat növünü uroloq müayinə nəticələrinə əsasən seçir.

Əməliyyatın yaş məhdudiyyəti yoxdur və o, adətən ağır ümumi narkozsuz, yerli və ya onurğa anesteziyası altında yerinə yetirilir. Stasionarda qalma müddəti, bir qayda olaraq, qısa olur.

Minimal invaziv əməliyyatdan sonra bərpa adətən sürətli olur, lakin fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır. Aşağıdakı vaxt çərçivələri təxminidir:

• Əməliyyatın günüPasiyent həkim nəzarətində qalır, sidik ifrazı və ümumi vəziyyət yoxlanılır.
• İlk günlərKəsik yerində yüngül ağrı, şişkinlik, sidik ifrazı zamanı yüngül narahatlıq ola bilər. Ağır fiziki yükdən çəkinmək məsləhətdir.
• Bir neçə həftəAğır yük qaldırmaq, intensiv idman və cinsi əlaqə ilə bağlı məhdudiyyətlər həkimin göstərişi ilə saxlanılır.
• Sonrakı aylarNəzarət müayinələri keçirilir, nəticə qiymətləndirilir.

Minimal invaziv slinq əməliyyatları ümumilikdə təhlükəsiz sayılır, lakin hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, ağırlaşmalar mümkündür:

• sidik ifrazında çətinlik və ya natamam boşalma;
• sidik yollarının infeksiyası;
• urgent sidik ifrazı əlamətlərinin yaranması və ya güclənməsi;
• kəsik nahiyəsində ağrı, qançır və ya iltihab;
• nadir hallarda ilgəyin toxumalara təsiri və ya yerdəyişməsi.

Ağırlaşma riskini azaltmaq üçün əməliyyatı təcrübəli uroloq aparmalı, hazırlıq və bərpa tövsiyələrinə dəqiq əməl edilməlidir.

Sidik saxlamamazlığı olan insanlar bəzi sadə vərdişlərlə gündəlik həyatlarını yüngülləşdirə bilərlər. Müalicə başlayana qədər və ya əlavə tədbir kimi aşağıdakılar faydalı ola bilər:

• suyu məhdudlaşdırmamaq, lakin axşam saatlarında çox maye qəbulundan çəkinmək;
• kofein, qazlı içkilər və alkoqolu azaltmaq;
• qəbizliyin qarşısını almaq üçün lifli qidalar yemək;
• bədən çəkisini normaya yaxın saxlamaq;
• ağır əşya qaldırmaqdan çəkinmək və ya düzgün texnika ilə qaldırmaq;
• gigiyena və dəri qulluğuna diqqət yetirmək, uyğun gigiyenik vasitələrdən istifadə etmək.

Sidik saxlamamazlığı «yaşa bağlı normal hal» deyil, müalicə olunan vəziyyətdir. Aşağıdakı hallarda uroloqa və ya ginekoloqa müraciət edin: